Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Simiki

**Shimiki**, **Shimi patma** icha **t'ipi** nisqaqa rimap tiksi rakinmi, huk samaychawan rimanam. Ankash qallupi *shimillki*.

* Huk kikin pashtaq: *amuy*, a-muy; 'a'; rikaynin: K
* Rikaynin- YK: *qata*, qa- ta; Yk- YK,
* Rikaynin KY: *anka*, an- ka; *an*.
* Rikaynin: YKY: *yanqa*; yan-qa; *yan*

## Hinchipashtachiy

* Waata ( wáta): waa-ta, *waa*mi hinchipashtaq shimillki
* Puyñu: puy-ñu, *puy*mi hinchipashtaq shimillki
* Pakí: pa- ki;  *Kí*mi hinchipashtaq shimillki. ( yo rompo)
* Paaki = páki - paa-ki ( gracias)
* Púkay ( sopla, soplar). *Pú* hinchipashtaq shimillki
* Pukay ( enrojar); pu- kay; mayqan shimillki pashtancu.
* Wáka ( vaca)
* Waka ( templo)wa-ka, mayqan pashtancu
* Curí ( mi hijo); cu- rí
* Mikuy ( come tú, comida). Mi-kuy; *kuy* pashtan
* Mitu, ( mana pashtap); mitú ( mi arcilla); mítu ( mito leído en quechua).

## Shimi rakiy pashtaypita

* Ushaqki ( aguda) 'mikú' como; puká ( mi rojo); wañucí
* huk ñawpa ushaq ( llana o grave); punku ( puerta)
* Ishkay ñawpa ushaq ( esdrújula) 'púkatin' vejiga
* Kimsa ñawpa ushaq ( sobreesdrújula) Púkacikuy.
* Ishkaypashtaq ( bitónica): áyaránmi ( tiene que abrir la boca); púkaysíkuy ( ayudar a soplar)

wákanánacu Ya no deseo vaca), shútaqnánacu ( no quiero aspirador) .
# 7 ñiqin pachakwata

◄ |
5 ñiqin pachakwata |
6 ñiqin pachakwata |
**7 ñiqin pachakwata**
| 8 ñiqin pachakwata
| 9 ñiqin pachakwata
| ►

600 watakuna |
610 watakuna |
620 watakuna |
630 watakuna |
640 watakuna |
650 watakuna |
660 watakuna |
670 watakuna |
680 watakuna |
690 watakuna

**7 ñiqin pachakwata**qa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 601 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 700 watapi puchukarqan.

## Ima tukusqakuna

## 7 ñiqin pachakwatap watankuna

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 600 watakuna | 610 watakuna | 620 watakuna | 630 watakuna | 640 watakuna |
| 650 watakuna | 660 watakuna | 670 watakuna | 680 watakuna | 690 watakuna |
| 601 | 602 | 603 | 604 | 605 | 606 | 607 | 608 | 609 | 610 |
| 611 | 612 | 613 | 614 | 615 | 616 | 617 | 618 | 619 | 620 |
| 621 | 622 | 623 | 624 | 625 | 626 | 627 | 628 | 629 | 630 |
| 631 | 632 | 633 | 634 | 635 | 636 | 637 | 638 | 639 | 640 |
| 641 | 642 | 643 | 644 | 645 | 646 | 647 | 648 | 649 | 650 |
| 651 | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 | 660 |
| 661 | 662 | 663 | 664 | 665 | 666 | 667 | 668 | 669 | 670 |
| 671 | 672 | 673 | 674 | 675 | 676 | 677 | 678 | 679 | 680 |
| 681 | 682 | 683 | 684 | 685 | 686 | 687 | 688 | 689 | 690 |
| 691 | 692 | 693 | 694 | 695 | 696 | 697 | 698 | 699 | 700 |
# Qin Er Shi

**Qin Er Shi** (chinu simipi: 秦二世, pinyin: Qín Èr Shì), (\* 229 kñ watapi paqarisqa - llaqtapi - kantaray killapi 207 kñ watapi wañusqa Julu llaqtapi), Huhai sutiyuq runaqa.

229 a.C. - octubre de 207 a.C.), literalmente Segundo emperador de la dinastía Qin y cuyo nombre de pila era Huhai, fue emperador de China desde 210 a.C. hasta 207 a.C.
Qin panaqa 210 kñ watamanta 207 kñ watakama II Chunwa Hatun Qhapaq.

Tayta: Qin Shi Huang; Mama: .

Ñawpaq warmi:

Churikuna: .

## Kaypipas qhaway

* Wiñay kawsay (Chunwa)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Qin Er Shi**.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ñawpaqnin kaq: **Qin Shi Huang** | **Chunwa Hatun Qhapaq** 210 kñ – 207 kñ Chunwa Huangdi (皇帝) | Qhipaqnin kaq: **Qin San Shi** |
# 2 ñiqin pachakwata kñ

◄ |
2 ñiqin waranqawata kñ |
**1 ñiqin waranqawata kñ** |
1 ñiqin waranqawata |
►

◄ |
4 ñiqin pachakwata kñ |
3 ñiqin pachakwata kñ |
**2 ñiqin pachakwata kñ** |
1 ñiqin pachakwata kñ |
1 ñiqin pachakwata |
►

190 watakuna kñ |
180 watakuna kñ |
170 watakuna kñ |
160 watakuna kñ |
150 watakuna kñ |
140 watakuna kñ |
130 watakuna kñ |
120 watakuna kñ |
110 watakuna kñ |
100 watakuna kñ

**2 ñiqin Kristup ñawpan pachakwata**qa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 200 kñ watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 101 kñ watapi puchukarqan.

## Ima tukusqakuna

## 2 ñiqin Kristup ñawpan pachakwatap watankuna

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 100 watakuna kñ | 110 watakuna kñ | 120 watakuna kñ | 130 watakuna kñ | 140 watakuna kñ |
| 150 watakuna kñ | 160 watakuna kñ | 170 watakuna kñ | 180 watakuna kñ | 190 watakuna kñ |
| 101 kñ | 102 kñ | 103 kñ | 104 kñ | 105 kñ | 106 kñ | 107 kñ | 108 kñ | 109 kñ | 110 kñ |
| 111 kñ | 112 kñ | 113 kñ | 114 kñ | 115 kñ | 116 kñ | 117 kñ | 118 kñ | 119 kñ | 120 kñ |
| 121 kñ | 122 kñ | 123 kñ | 124 kñ | 125 kñ | 126 kñ | 127 kñ | 128 kñ | 129 kñ | 130 kñ |
| 131 kñ | 132 kñ | 133 kñ | 134 kñ | 135 kñ | 136 kñ | 137 kñ | 138 kñ | 139 kñ | 140 kñ |
| 141 kñ | 142 kñ | 143 kñ | 144 kñ | 145 kñ | 146 kñ | 147 kñ | 148 kñ | 149 kñ | 150 kñ |
| 151 kñ | 152 kñ | 153 kñ | 154 kñ | 155 kñ | 156 kñ | 157 kñ | 158 kñ | 159 kñ | 160 kñ |
| 161 kñ | 162 kñ | 163 kñ | 164 kñ | 165 kñ | 166 kñ | 167 kñ | 168 kñ | 169 kñ | 170 kñ |
| 171 kñ | 172 kñ | 173 kñ | 174 kñ | 175 kñ | 176 kñ | 177 kñ | 178 kñ | 179 kñ | 180 kñ |
| 181 kñ | 182 kñ | 183 kñ | 184 kñ | 185 kñ | 186 kñ | 187 kñ | 188 kñ | 189 kñ | 190 kñ |
| 191 kñ | 192 kñ | 193 kñ | 194 kñ | 195 kñ | 196 kñ | 197 kñ | 198 kñ | 199 kñ | 200 kñ |
# Impuwistu

*Impuwistu pallaq*, Wayna Pieter Brueghelpa llimphisqan.
**Impuwistu(impuesto)*, kichwapi **Mallallkun** (**Mamallaqta qullqikuna**) nisqaqa mama llaqtapaq quna (payina) rantina qullqim (kañinam), ruruchinakunamantapas sapaq runakunamantapas.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Impuwistu**.

## Pukyukuna
# Fujian pruwinsya

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Fujian pruwinsya 福建  Provincia de Fujian**  |

 |
|  |
| Fuzhou, Fujian |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
| Fujian, Chunwa |
|  |
|  |
| **Unancha** |
| Fujian unancha |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Chunwa Runallaqta Republika |
| Tinkurachina siwikuna | 26°33'N 117°51'E |
| Prefecturakuna | 9 |
| Distritukuna | 85 |
| Kantunkuna | 1 107 |
| Uma llaqta | Fuzhou |
| Simikuna | chun simi |
| Runakuna | 35 110 000 |
| Runa ñit'inakuy | 0,29 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 121 400 km² |
| Hanaq kay | - m |
| Kamasqa wata |  |
| Kamachiq runa | Huang Xiaojing |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | [www.] |
|  |

**Fujian pruwinsya** (kastilla simipi *Provincia de Fujian*, chun simipi: 福建, phinyimpi: Fújià, a: Fukien, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Fuzhou llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi

* **Urqukuna: **Mayukuna:**

## Pulitika rakiy

9 iskayniyuq prefectura-llaqtanmi kan.

Prefectura-llaqta Fujian pruwinsyapi (2011)| Nº. | Marka | Chun | Hanyu phinyim | Runakuna | Hallka k'iti kanchar (km²) | Uma llaqta | Saywitu |
| 1 | Fuzhou | 福州市 | Fúzhōu Shì Shì | - | - | Fuzhou distritu |  |
| 2 | Xiamen | 厦门市 | Xiàmén Shì | - | - | Xiamen distritu |
| 3 | Longyan | 龙岩市 | Lóngyán Shì | - | - | Longyan distritu |
| 4 | Nanping | 南平市 | Nánpíng Shì | - | - | Nanping distritu |
| 5 | Ningde | 宁德市 | Nánpíng Shì | - | - | Ningde distritu |
| 6 | Putian | 莆田市 | Pútián Shì | - | - | Putian distritu |
| 7 | Quanzhou | 泉州市 | Quánzhōu Shì | - | - | Quanzhou distritu |
| 8 | Sanming | 三明市 | Sānmíng Shì | - | - | Sanming distritu |
| 9 | Zhangzhou | 漳州市 | Zhāngzhōu Shì | - | - | Zhangzhou distritu |

## Yachay tarpuy

### Pruwinsyapi paqarisqa runakuna

### Simi kapchiy

## Karu puriy

## Yachachiy

* Wawa wasikuna :
* Huch'uy yachay wasikuna:
* Chawpi yachay wasikuna:
* Yachay sunturkuna:

## Kaypipas qhaway

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Fujian pruwinsya**.
* Uficial qillqa web
* Anhui saywitu

Plantilla:Punku p'anqa Chunwa Runallaqta Republika

|  Pulitika rakiy (Chunwa Runallaqta Republika) |  |
| --- | --- |
| Pruwinsyakuna
Anhui | Fujian | Gansu | Guangdong | Guizhou | Hainan | Hebei | Heilongjiang | Henan | Hubei | Hunan | Jiangsu | Jiangxi | Jilin | Liaoning | Qinghai | Shaanxi | Shandong | Shanxi | Sichuan | Yunnan | Zhejiang |
| Awtunumu suyukuna
Guangxi | Mungul suyu ukhupi | Ningxia | Tibet Awtunumu Suyu | Sinkiyan Uyq'ur |
| Suyukuna
 Hong Kong |
 Macau |
| Munisipyukuna
Pikkin | Chongqing | Shanghai | Tianjin |
# Fuzhou

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Fuzhou** 福州市 |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
| Fuzhou llaqta, Runallaqta Republika China mama llaqta |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Runallaqta Republika China |
| Pruwinsya | Fujian |
| Runakuna | 7 115 370  (2007) |
| Runa ñit'inakuy | 584,33 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 12 177,0 km² |
| Hanaq kay | 0 - 1 680 m |
| Kuraka | Su Zenglian  (2007-) |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.fuzhou.gov.cn |
|  |

**Fuzhou** ( chun simipi: 福州, phinyimpi: Fúzhōu, macchu: Foochow), Chunwa llaqtap, Fujian pruwinsya uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi

* Urqukuna:
* Mayukuna:

## Pulitika Rakyi

5 distritukuna, 2 munisipyu-llaqta wan 6 kundadukuna:

* Gulou (鼓楼区)
* Taijiang (台江区)
* Cangshan (仓山区)
* Mawei (马尾区)
* Jin'an (晋安区)
* Changle (长乐市)
* Fuqing (福清市)
* Minhou (闽侯县)
* Lianjiang (连江县)
* Luoyuan (罗源县)
* Minqing (闽清县)
* Yongtai (永泰县)
* Pingtan (平潭县)

## Karu puriy

* Xiaoyao Jin

## Yachachiy

* Yachay sunturkuna:

## Ñaña llaqtakuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Fuzhou**.
* Fuzhou (inlish simipi)
# Chincha

Chinchay** nisqa uywamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.*

Wayrawayta:
C: **Chincha**;
A: Anti;
U: Uralan;
K: Kunti.
**Chincha**, **inti paña** icha **chawpi tuta waqta**, Arhintinap runasiminpi **anaqlaw** (**hanaq law**) nisqaqa huk rikuchiq iñum.
Chinchapiqa inti manam hayk'appas kachkanchu.

Tiksimuyup t'urpin chincha qhipannintam purin. Chay chincha qhipaqa Tiksimuyup hawanpi lliwmanta aswan chincha kaq iñunmi.
# 5 ñiqin pachakwata

◄ |
3 ñiqin pachakwata |
4 ñiqin pachakwata |
**5 ñiqin pachakwata**
| 6 ñiqin pachakwata
| 7 ñiqin pachakwata
| ►

400 watakuna |
410 watakuna |
420 watakuna |
430 watakuna |
440 watakuna |
450 watakuna |
460 watakuna |
470 watakuna |
480 watakuna |
490 watakuna

**5 ñiqin pachakwata**qa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 401 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 500 watapi puchukarqan.

## Ima tukusqakuna

## 5 ñiqin pachakwatap watankuna

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 400 watakuna | 410 watakuna | 420 watakuna | 430 watakuna | 440 watakuna |
| 450 watakuna | 460 watakuna | 470 watakuna | 480 watakuna | 490 watakuna |
| 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 | 410 |
| 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 | 420 |
| 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 | 430 |
| 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 | 440 |
| 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 |
| 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 |
| 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 | 470 |
| 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 | 480 |
| 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 | 490 |
| 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 | 500 |
# 6 ñiqin pachakwata

◄ |
4 ñiqin pachakwata |
5 ñiqin pachakwata |
**6 ñiqin pachakwata**
| 7 ñiqin pachakwata
| 8 ñiqin pachakwata
| ►

500 watakuna |
510 watakuna |
520 watakuna |
530 watakuna |
540 watakuna |
550 watakuna |
560 watakuna |
570 watakuna |
580 watakuna |
590 watakuna

**6 ñiqin pachakwata**qa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 501 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 600 watapi puchukarqan.

## Ima tukusqakuna

## 6 ñiqin pachakwatap watankuna

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 500 watakuna | 510 watakuna | 520 watakuna | 530 watakuna | 540 watakuna |
| 550 watakuna | 560 watakuna | 570 watakuna | 580 watakuna | 590 watakuna |
| 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509 | 510 |
| 511 | 512 | 513 | 514 | 515 | 516 | 517 | 518 | 519 | 520 |
| 521 | 522 | 523 | 524 | 525 | 526 | 527 | 528 | 529 | 530 |
| 531 | 532 | 533 | 534 | 535 | 536 | 537 | 538 | 539 | 540 |
| 541 | 542 | 543 | 544 | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 | 550 |
| 551 | 552 | 553 | 554 | 555 | 556 | 557 | 558 | 559 | 560 |
| 561 | 562 | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 | 570 |
| 571 | 572 | 573 | 574 | 575 | 576 | 577 | 578 | 579 | 580 |
| 581 | 582 | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | 589 | 590 |
| 591 | 592 | 593 | 594 | 595 | 596 | 597 | 598 | 599 | 600 |
# Uyq'ur runa

Uyq'ur runaAncient Uyq'ur people
**Uyq'ur runa** (uyq'ur simipi: ئۇيغۇر مىللىتى, ULY: Uyghur; *Wuyi-llu-ir q'uk*?; han simipi: 維吾爾族 *Wui-qu-eer dzuc*, phinyimpi: Wéiwú'ěr zú)

* Sinkiyan Uyq'ur
# Kantaray killa

*Kay qillqaqa **Kantaray killa** nisqamantam willan, ichataq Qhichwa simipi **killa sutikuna** ancha ñawram kaptinmi, chaypipas qhaway.*

Kantarya killa, *Les Très Riches Heures du duc de Berry*
**Kantaray killa** icha **Uktuwri** (ispaña simipi: *Octubre*) nisqaqa watapi chunka kaq killa pacham.

| **Griguryanu kalindaryup killa pachankuna**  |  |
| --- | --- |
| Qhulla puquy killa - Hatun puquy killa - Pawqar waray killa - Ayriway killa - Aymuray killa - Inti raymi killa Anta situwa killa - Chakra yapuy killa - Tarpuy killa - Kantaray killa - Ayamarq'a killa - Qhapaq raymi killa |

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Kantaray killa**.
# Q'itayay

Q'ita warmi, q'ita wasipi.
*Q'ita wasipi*, Henri de Toulouse-Lautrec-pa llimphisqan.
**Q'itayay** icha **Warichayay** nisqawan warmi (icha qharipas) yuqunakuytam huk runakunaman qhatuykun. Chay q'itayaqtaqa q'ita icha waricha ninchikmi.

Ña ancha ñawpa pachamantam warmikuna q'itayanmi, wakinpi kawsayninta mana tarispa. Chaytaqa kallipi suyaspa kikinpa wasinpi icha q'ita wasipi ruranku. Q'itayachiq runakunataq huk warmikunata munay mana munaymi q'itayachinmi. Maqanakuypitaq achka awqaqkuna kaspa qullqipaq yuqunata mañakuptinmi achka warmikuna q'itayanmi.

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Q'itayay**.
# 1950

◄ |
19 ñiqin pachakwata |
**20 ñiqin pachakwata**
| 21 ñiqin pachakwata

◄ |
1920 watakuna |
1930 watakuna |
1940 watakuna |
**1950 watakuna**
| 1960 watakuna
| 1970 watakuna
| 1980 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1946 |
1947 |
1948 |
1949 |
**1950**
| 1951
| 1952
| 1953
| 1954
| ►
| ►►

**1950** wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1950**.
# Kaqlla simi

**Kaqlla simi** nisqa kapunakuq rimakunaqa kuska, iskayninpa sut'inniyuq rimakunam, ahinataq:

* *ukumari* - *ukuku*
* *yaku* - *unu*
* *rima* - *simi*
* *Uma* - *piqa*
* *pacha*- *wiksa*
* *urqu* - *hirka*
* *chichu kay* - *wiksayuq kay*
* *ashqu* - *haku*
* *chiqnikuq* - *awqa*
* *chinkachiq* - *qulluchiq*
* *chinpu*, *tuyru*, *sananpa*

## Tapukuy

## Qhaway

* Paqtasqaniq
* Yariniq
# 1312

◄ |
13 ñiqin pachakwata |
**14 ñiqin pachakwata**
| 15 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
1280 watakuna |
1290 watakuna |
1300 watakuna |
**1310 watakuna**
| 1320 watakuna
| 1330 watakuna
| 1340 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1308 |
1309 |
1310 |
1311 |
**1312**
| 1313
| 1314
| 1315
| 1316
| ►
| ►►

**1312** wataqa Hulyanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1312**.
# 268

◄ |
2 ñiqin pachakwata |
**3 ñiqin pachakwata**
| 4 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
230 watakuna |
240 watakuna |
250 watakuna |
**260 watakuna**
| 270 watakuna
| 280 watakuna
| 290 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
264 |
265 |
266 |
267 |
**268**
| 269
| 270
| 271
| 272
| ►
| ►►

**268** wataqa Hulyanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna
# Antartiku mama qucha

Antartiku mama qucha
**Antartiku mama qucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Océano Antártico*, inlish simipi: *Antarctic Ocean*) Antartikata muyupayaq mama qucham.
# 1677

◄ |
16 ñiqin pachakwata |
**17 ñiqin pachakwata**
| 18 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
1640 watakuna |
1650 watakuna |
1660 watakuna |
**1670 watakuna**
| 1680 watakuna
| 1690 watakuna
| 1700 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1673 |
1674 |
1675 |
1676 |
**1677**
| 1678
| 1679
| 1680
| 1681
| ►
| ►►

**1677** wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1677**.
# 1778

◄ |
17 ñiqin pachakwata |
**18 ñiqin pachakwata**
| 19 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
1740 watakuna |
1750 watakuna |
1760 watakuna |
**1770 watakuna**
| 1780 watakuna
| 1790 watakuna
| 1800 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1774 |
1775 |
1776 |
1777 |
**1778**
| 1779
| 1780
| 1781
| 1782
| ►
| ►►

**1778** wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1778**.
# Bolívar suyu (Winisuyla)

Bolívar suyu, Winisuylapi
**Bolívar suyu** (kastilla simipi: *Bolívar*) nisqaqa Winisuylapi huk suyum. Uma llaqtanqa Bolívar llaqtam (Ciudad Bolívar).

## Wiñay kawsay

## Kaypipas qhaway

* Pulitika rakiy (Winisuyla)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Bolívar suyu (Winisuyla)**.

| Suyukuna (Winisuyla) |  |
| --- | --- |
|
Amarumayu | Anzoátegui | Apure | Aragua | Barinas | Bolívar | Cojedes | Delta Amacuro | Falcón | Guárico | Karabubu | Lara | Miranda | Monagas | Mérida | Nueva Esparta | Portuguesa | Sucre | Truhillu | Táchira | Vargas | Yaracuy | Zulia |
| Uma llaqta Distritu: Caracas |
# Hallka k'iti k'anchar

T'asra: Hallka k'iti k'anchar
**Hallka k'iti k'anchar** (kastilla simipi: *área*, *superficie*) nisqaqa pacha tupuypi hallka k'itip tupuyninmi, huk imappas iskaynintin chiqanyachikuq pustun (*diminsyun* nisqakuna): suni kaywan sayt'u kay.

Huk *f(x)* kancha chani suyup ukhunpi hallka k'iti k'anchartaqa intigral huchhay nisqawanmi yupahap'inchik.

| Pampa suyu | Minuywa | Sut'ichaku |
| --- | --- | --- |
| T'asra |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 = kinray suni |
| Wask'a |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 = kinray suniwan mirasqa kinray sayt'u |
| Kimsak'uchu |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 = tiksi sikwi suyt'u, WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 = suyt'u kinraypa chiqanpa suni kaynin |
| Pilla t'asra |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_14  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 = kinray suyt'u, WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 = suyt'u kinraypa chiqanpa suni kaynin |
| Puytu (Kawi) |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_20  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 = chiqalluwaq |
| Chaqlla manyachi |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_24  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 = kinray suyt'u, WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 = Suyt'u kinraypa chiqanpa suni kaynin WIKINIUM\_MATH\_PH\_30  |
| P'allta muyu |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_32  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 = illwa |

## Kaypipas qhaway

* P'ulin *(Volumen)*
# 1800 watakuna

◄ |
18 ñiqin pachakwata |
**19 ñiqin pachakwata**
| 20 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
1770 watakuna |
1780 watakuna |
1790 watakuna |
**1800 watakuna**
| 1810 watakuna
| 1820 watakuna
| 1830 watakuna
| ►

1800 |
1801 |
1802 |
1803 |
1804 |
1805 |
1806 |
1807 |
1808 |
1809

**1800 watakuna** nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1800 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1809 watapi puchukarqan.

181 ñiqin chunkawata nisqataq 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1801 watapi qallarirqan, 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1810 watapi puchukarqan.

## Ima tukusqakuna
# 20 ñiqin chakra yapuy killapi

**20 ñiqin chakra yapuy killapi** p'unchawqa (**20.08.**, **20-VIII**, **20ñ awustupi**) Griguryanu kalindaryupi watap 232 kaq (232ñ - wakllanwatapi 233ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 133 p'unchaw kanayuq.

## Raymikuna

### Kathuliku santukuna

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

---
# 1961

◄ |
19 ñiqin pachakwata |
**20 ñiqin pachakwata**
| 21 ñiqin pachakwata

◄ |
1930 watakuna |
1940 watakuna |
1950 watakuna |
**1960 watakuna**
| 1970 watakuna
| 1980 watakuna
| 1990 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1957 |
1958 |
1959 |
1960 |
**1961**
| 1962
| 1963
| 1964
| 1965
| ►
| ►►

**1961** wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1961**.
# Kawsay rikch'a

**Kawsay rikch'a** nisqaqa (kastilla simipi *novela*, fransis simipi *roman*) munay qillqasqa simi kapchiypa huk rikch'aqninmi. Kawsay rikch'aqa willakuymanta aswan sunim. Willaqqa *ñuqa* icha *pay* kaspa, ñawpa pachapi icha kunan pachapim willaykun.

Kaypim huk kawsay rikch'akunamanta qillqakuna:

* Don Quijote
* Quyllur llaqtayuq wawamanta
# Urmiyun

Urmiyun tiksita rurachkanku.
Urmiyunta charachkanku.
Urmiyunta charachkanku, Toronto, Ontario, Kanadapi.
St. Antonius, urmiyunmanta rurasqa inslisya, Basel llaqtapi, Suysapi (1925–27).
**Urmiyun** nisqaqa (kastilla simimanta: *hormigón*) simintu, rumichakuna, aqu, yaku chaymanta chaqrusqam, huk urakunapi sinchiyaq, wasichaypi llamk'achisqa.

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Urmiyun**.
# Qaraqruyuwa

| **Qaraqruyuwa** |
| --- |
|  |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Arthropoda  |
| Subphylum: | **Crustacea** Brünnich, 1772 |

 |
| Rikch'aq sinri |
| * Branchiopoda
* Remipedia
* Cephalocarida
* Maxillopoda
* Ostracoda
* Malacostraca
 |

Huk yukra *(Stenopus hispidus)*
**Qaraqruyuwa(subphylum Crustacea)* nisqakunaqa yakupi kawsaq, yawsamaq nisqawan samaq uywakunam, sillwichakim.

Kaymi rikch'aq sinrinkuna:

* Cephalocarida
* Remipedia
* Samanachaki *(Branchiopoda)*
* Pura-pura qara *(Malacostraca)*: Apanqura, Yukra, Langusta, hukkunapas
* K'akichaki *(Maxillopoda)*

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Qaraqruyuwa**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Qaraqruyuwa**