Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rantina qullqi

Quri gulden: Mainz llaqtapi ipiskupu Johann II. von Nassau (1397-1419), 1399-chá 1402-chá rurasqa Frankfurt am Main (Höchst) llaqtapi.
Iskay dinar (Yuguslawyap kañinan), 1925 watapi rurasqa.
**Qullqi** (QSHKS qillqaypi *qolqe*, kichwapi *kullki*) icha **Rantina qullqi** (kastilla simipi: *dinero, plata*, inlish simipi: *money*) nisqaqa makipura nisqapi rantinapaqpas qhatunapaqpas kañinapaq imam.

Kunan pachaqa iskaynintin hinam kañinata llamk'achinchik:

* **Q'illay kañina** icha **Q'illay suñaya** nisqaqa q'illaymanta - qurimanta, qullqimanta, antamanta - rurasqa p'allta muyu hina last'achakunam, iskaynintin larunpi rikch'achakunayuq, sananchakunayuq.
* **P'anqa kañina** icha **P'anqa qullqi** nisqaqa papilmanta rurasqa p'anqakunam, mana chawkachanalla, iskaynintin larunpi rikch'achakunayuq, sananchakunayuq.

## Tiksimuyuntinpi huk achkata llamk'achisqa kañinakuna

* Iwru
* Amirikanu dollar

## Pukyukuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Rantina qullqi**.

## Pukyukuna
# 1993

◄ |
19 ñiqin pachakwata |
**20 ñiqin pachakwata**
| 21 ñiqin pachakwata

◄ |
1960 watakuna |
1970 watakuna |
1980 watakuna |
**1990 watakuna**
| 2000 watakuna
| 2010 watakuna

◄◄ |
◄ |
1989 |
1990 |
1991 |
1992 |
**1993**
| 1994
| 1995
| 1996
| 1997
| ►
| ►►

**1993** wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1993**.
# Apuwasinyuq pukllaykuna 2008

Pikkin istadyu
**Apuwasinyuq pukllaykuna 2008** nisqaqa 2008 watapi Pikkin llaqtapi ( Chunwa mama llaqtapi) XXIX ñiqin Musuq pacha Apuwasinyuq pukllaykunam.

## Hawa tinkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Apuwasinyuq pukllaykuna 2008**.
# 5 ñiqin hatun puquy killapi

**5 ñiqin hatun puquy killapi** p'unchawqa (**05.02.**, **05-II**, **5ñ phiwrirupi**) Griguryanu kalindaryupi ñawpaq kaq (36ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 329 p'unchaw (wakllanwatapi 330 p'unchaw) kanayuq.

## Raymikuna

### Kathuliku santukuna

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

---
# 28 ñiqin hatun puquy killapi

**28 ñiqin hatun puquy killapi** p'unchawqa (**28.02.**, **28-II**, **28ñ phiwrirupi**) Griguryanu kalindaryupi ñawpaq kaq (59ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 306 p'unchaw (wakllanwatapi 307 p'unchaw) kanayuq.

## Raymikuna

* Ispaña: Andalusiya punchaw

### Kathuliku santukuna

* San Román, abad.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

* 1829: Antonio Guzmán Blanco, Winisuyla pulitiku wan umalliq († 1899).

## Wañusqakuna

* 1525: Cuauhtémoc, Mishika hatun qhapaq.
* 1986: Olof Palme, Suwidsuyu uma kamayuq.

---
# Sawri Arapisuyu

**المملكة العربيّة السّعوديّة
*Al-Mamlaka al-`Arabiyya as-Sa`ūdiyya*
Sawutya Arapya Qhapaq Suyu**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta taki: *Aash Al Maleek* |
|   |
| Situación de Sawud Arabsuyu |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Riyad 4.260.000 hab. (2005) 22° 42’ N 46° 43’ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Riyad |
| **LLaqtap simin** | Arabya simi |
| **Kamachiy** | Monarquía absoluta / teocracia |
| **Kawpay** |  |
| Qhapaq Awki | Abdullah bin Abdul-Aziz Sultan bin Abdul-Aziz Al Saud |
| **Establecimiento** - declarado - reconocida - reunificación | del Hukllachasqa Qhapaq Suyu 8 ñiqin qhulla puquy killapi 1926 watapi 20 ñiqin aymuray killapi 1927 watapi 23 ñiqin tarpuy killapi 1932 watapi |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 15º 1.960.582 km² insignificante 4.415 km 2.640 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 43º 26.417.599 12 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2006)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 27º   US$ 396.673 millones US$ 16.744 (2006) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2006) | 0,777 (76º) – medio |
| **Kañina** | Rial (SAR) |
| **Runa llaqtap sutin** | Saudí |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC + 3 no aplica |
| **Internet tuyru** | `.sa` |
| **Karu rimay tuyru** | `+966` |
| **Ankichiy tuyru** | `8ZA-8ZZ / 7ZA-7ZZ / HZA-HZZ` |
| **ISO tuyru** | 682 / SAU / SA |
| Kaypi wankurisqa: ONU, OPEP, Liga Árabe |

Qhapaq Abdullah bin Abdul-Aziz
**Sawriya,Sawutya Arapya** icha **Sawutya Arapisuyu** nisqaqa Asyapi huk mama llaqtam.
Uma llaqtanqa Riyad llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Sawri Arapisuyu**.
# Hatun chullunku

**Hatun chullunku** icha **Illima**, wanka limaypi **Wallallu** nisqaqa tukuy watantinkunapi kaq, ancha hatun chullunkum, hatun urqukunap hanka nisqa hawanpi, kinrayninkunapi kaq **urqu chullunku** nisqam, Antartikapi Kalalit Nunatpipas kaq **chullunku suyu** nisqataqmi.

Aswan urqukunata qataq, ichataq mana hunt'a suyu hina hatun kaq chullunkuqa **urqu chullunku pampa** nisqam (ahinataq Qillqaya Rit'ipampa).

Hatun chullunkuqa achka chiri suyukunapim. Urmamusqa achka tawqa rit'imantam achka ñit'iywan chiriypi chullunkum tukukun. Hatun chullunkuqa hatun qallu hina qhichwakunapi uraykuspa lluchk'anmi, pampanpi hatun ñit'iywan puriqllayaspa yakuyaspa, chayrayku aslla qhaquy kaptinmi.

Chullunku pachapi hatun chullunkukuna anchatas hatunyarqan, achka suyukunata chullunkuchaspa. Kunan pachataq pacha q'uñiyaptinmi, hatun chullunkukunaqa chullukuspa yakuyaspa pisiyachkanmi, huk p'unchawchá puchukaspa.

Hatun chullunku.
* Buliwyapi Surata urqu chullunku.
* Nurwigapi Briksdal urqu chullunku.
* Islandyapi chullunku pacha.
# Yuyupa

**Yuyupa** nisqaqa chawa, kachisqa yuyukunamanta - ahinataq pilliyuyu, chilltu, kaywa, kachun, hukkunapas - mama aqhawan yura wirawanpas chaqrusqa mikhunam.
# Uswiksuyu

O‘zbekiston Respublikasi*
*O‘zbekiston Jumhuriyati*
Uswiksuyu Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Kuch adolatdadir* |
| Llaqta taki:  *Serquyosh hur o'lkam* |
|   |
| Situación de Uswiksuyu |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Tushkint 3.095.000 (2024) 41°16′ N 69°13′ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Tushkint |
| **LLaqtap simin** | Usbiku simi |
| **Kamachiy** | Republika, Dimukrasya |
| **Kawpay** |  |
| Umalliq Uma kamayuq | Shavkat Mirziyayev Abdulla Aripov |
| **Independencia**  • Fecha | 1 de septiembre de 1991 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 55º 448.978 km² 4,9% 6,221 km 420 km¹ (Mar de Aral) |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 41º 37.543.167 (2024) 57 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2024)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 57º   USD 425.238 millones USD 11.900 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- | n/d |
| **Kañina** | Som Uzbeco (`UKS`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Uzbeco, -a |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC+5 no aplica |
| **Internet tuyru** | `.uz` |
| **Karu rimay tuyru** | `+998` |
| **Ankichiy tuyru** | `UJA-UMZ` |
| **ISO tuyru** | 860 / UZB / UZ |
| Kaypi wankurisqa: CEI, ONU, OSCE |
|
¹ No tiene salida al mar, pero comparte con Kazajstán 420 km de fronteras en el Mar de Aral. |

**Uswiksuyu**, **Uspiksuyu** icha **Uswikistan** Asyapi mama llaqtam.
# Chilipi pacha kuyuy (2010)

Chilipi pacha kuyuy (2010).
**Chilipi pacha kuyuy** nisqaqa 27 ñiqin hatun puquy killapi 2010 watapi Chili mamallaqtapi ancha hatun pacha kuyuymi karqan.
# Kanaki

Collectivité d'Outre-mer de Nouvelle-Calédonie
Kanaky*
Kanaki**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Liberté, Égalité, Fraternité* Qispi kay, Kaqlla kay, Wawqi kay |
| Llaqta taki: La Marseillaise1 |
|   |
| Situación de Musuq Kaliduniya |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Numea 94.285 (2019) 22° 17' S 166° 27' E |
| **LLaqtap simin** | Ransis simi |
| **Kamachiy** | Colectividad Sui Géneris |
| **Kawpay** |  |
| Presidente de la República Presidente del Gobierno de Nueva Caledonia Alto Comisionado | Emmanuel Macron1 Thierry Santa  |
| **Wachariy**  • Fecha | Ransiyap kulunyan 1853 watamanta |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 155º 19.060 km² n/d 0 km n/d |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 184º 271.407 (2019 est.) 14.5 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2003)  • BUH, llapan runap |   US$ 3158 millones US$ 14.800 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- | n/d (70º) – 0,793 medio |
| **Kañina** | Franco CFP² (`XPF`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Neocaledonio, -a |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC+11 UTC+11 |
| **Internet tuyru** | n/d |
| **Karu rimay tuyru** | `+687` |
| **Ankichiy tuyru** | `*no tiene*` |
| **ISO tuyru** | 540 / NCL / NC |
| 1 Tukuy Ransiyapi. 2 Franc de Nouvelle-Calédonie.  |

**Kanaki** icha **Musuq Kaliduniya** (*Kanaky* icha *Collectivité d'Outre-mer de Nouvelle-Calédonie*) nisqaqa Ransiya mama llaqtap huk kulunyanmi, Usiyanyapi wat'akunam. Pulitiku, musiku chawpinqa Numea llaqtam.