Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Tibet

|  |
| --- |
|  |
| <div" cellpadding="0">
 |
|    | Chunwa Runallaqta Republikaman kapuq Tibet Awtunumu Suyu |
|     | "Hatun Tibet"; Karuman ayqisqa Tibet runakunap mañakusqan |
|      | Chunwa Runallaqta Republikapi Tibet kawsaysaphi nisqa suyukuna |
|   | Chunwa Runallaqta Republikap kamachisqan, Baratpa mañakusqan, Aksai Chin suyuman kapuq nisqan |
|   | Baratpa kamachisqan, Chunwa Runallaqta Republikap mañakusqan, Tibet Awtunumu Suyuman kapuq nisqan |
|   | Ñawpa pacha Tibetman kapusqa |

**Tibet**, **P'ut'** (Tibet simipi: *Bod*) icha **Phuig** (Lhasa Tibet rimaypi: *Poig*) nisqaqa chawpi Asyapi huk mana qispi mama llaqtam, Chunwa mama llaqtaman kapuq.

1236 watakama Tibet qispi qhapaq llaqta karqaptin, Mungul-Chunwamanta awqaqkuna atirqan. Chaymanta Chunwa mama llaqtamanta wachuriq kaspapas kikin qhapaq suyu kakurqan (Ñilluwan qhapaq llaqta - *T'a Ñilluwan*?; han simipi: 大元 *Dhah Qiuan*, Wade–Gilespi: Ta Yüan, phinyimpi: Da Yuan).

1951 Chunwa Runallaqta Republikamanta awqaqkuna atirqan. Chaymantapacham Chunwaman kapuchkan. Chunwa kamachiqkuna Tibet Awtunumu Suyutam kamarirqan.

* 1 228 400 km²
* 2 630 000 runakuna (2006 watapi)
* Uma llaqta: Lhasa, 475.000 runakuna (2006 watapi)

## Simikuna

* P'ut' simi (runakunap rimaynin; tukri simi)
* Han simi (tukri simi)
# Papwa Ñukini

Independen Stet bilong Papua Niugini*
*Independent State of Papua New Guinea*
Kacharisqa Mamallaqta Papwa Musuq Khiniya**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *O arise all you sons of this land* |
| Llaqta taki: *O Arise, All You Sons* |
|   |
| Situación de Papwa Ñukini |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Moresby Wamp'urani 193.242 (1990) 9º 30' S, 147º 07' E |
| **Aswan hatun llaqta** | Moresby Wamp'urani |
| **LLaqtap simin** | Inlish simi, Pihin Wurt simi, Iri Mutw simi (Mutw simi) |
| **Kamachiy** | Monarquía constitucional |
| **Kawpay** |  |
| Monarca Gobernador general Primer ministro | Reina Isabel II Sir Bob Dadae James Marape |
| **Kachariy**  - Rimarisqa  - Riqsichisqa | Awstralyamanta 1 ñiqin qhapaq raymi killapi 1973 16 ñiqin tarpuy killapi 1975 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 62º 462.840 km² 2% n/d n/d |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 109º 4.927.000 (2005) 11 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2003)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 129º   US$ 11.480 millones US$ 2.200 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- | n/d |
| **Kañina** | Kina (`PGK`) |
| **Runa llaqtap sutin** | papuano/a |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC+10 UTC+10 |
| **Internet tuyru** | `.pg` |
| **Karu rimay tuyru** | `+675` |
| **Ankichiy tuyru** | n/d |
| **ISO tuyru** | 598 / PNG / PG |
| Kaypi wankurisqa: Commonwealth, ONU, APEC |

**Papwa Ñukini** icha **Papwa Musuq Khiniya, Khiña** (inlish simipi: *Papua New Guinea*, tok pisin simipi, hiri motu simipi: *Papua Niugini*) isqaqa Usyanya nisqapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Moresby Wamp'urani llaqtam.
# Darwin (Awstralya)

Darwin
**Darwin** (inlish simi) sutiyuq llaqtaqa Awstralyap hatun llaqtanmi, Chinchay Awstralya suyup uma llaqtanmi.

12°28′0″S 130°49′0″E

## Wiñay kawsay

Kamasqa 1869 watapi.

Kuraka: .

## Runakuna

120 652 runa tiyanku chaypi (2006 watapi).

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Darwin (Awstralya)**.
# Boeing

Frankfurt llaqtapi Icelandair Airpa Boeing 767 awyunnin
**The Boeing Company**qa Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta marka markapi llamk'aq kurpurasyunmi, tukuy tiqsimuyuntinpi q'illay khallwakunata, muyuq pharpayuq awyunta, kuwitikunata, muyuysiqkunata, phataq chukikunata ima ch'antan, kuraq kaman, qhatun ima.

## Ñawisqa qillqakuna
# Nancy Pelosi

Nancy Pelosi (2019)
 **Nancy Patricia D'Alesandro Pelosi** sutiyuq warmiqa (\* 26 ñiqin pawqar waray killapi 1940 watapi paqarisqa Baltimore llaqtapi - ) huk  HAM Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitikumi.

Taytan: Thomas D'Alesandro Jr., Maman: Annunciata M. "Nancy" Lombardi.

## Kaypipas qhaway

* Hukllachasqa Amirika Suyukunapa wiñay kawsaynin

## Hawa t'intikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Nancy Pelosi**.
# Chuwash simi

| Чӑваш / Chăvash (Chuwash simi) |
| --- |
| **Kaypi rimasqa:** | Chuwasya (Rusiyaman kapuq) |
| **Suyukuna:** |  |
| **Rimaqkuna:**
• Mama rimay:
• Hukkuna: | 1.330.000 (yupasqa 2002)
•
•  |
| **Ñiqi:** |  |
| **Rimaykunap ayllun:** |  Altay rimaykunachá
  Turku rimaykuna
   Unay bulgar
    **Chuwash simi** |
| **Qillqa:** | Kirilitsa siq'i llumpa |
| Tukri simi: |
| **Kay mama llaqtakunapi:** | Chuwasya (Rusiyaman kapuq) |
| **Kaypa kamachisqan:** | Manam kamachisqachu |
| Tuyrukuna |
| **ISO 639-1** | cv |
| **ISO 639-2** | chv |
| **ISO 639-3** | chv |
| **SIL** | CJU |
| {{{mapa}}}Maypim Chuwash simita rimachkanku |
|

|  |
| --- |
| Kaytapas qhaway: Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay |

 |

**Chuwash simi** (Чӑваш / *Chăvash*) nisqaqa Rusiyaman kapuq Chuwasya suyupi runakunap rimayninmi. Hunumanta aswan rimaqninmi kachkan.
# Panq'aku

|  |  |
| --- | --- |
| Icono de desambiguación |
Kayqa sut'ichana qillqam, achka sut'ikunayuq simita sut'ichanapaq. Huk qillqakunapi t'inkikunaqa ama kaywanchu watakuchun.  |

**Panq'aku** (Kastilla simipi: tarjeta, Inlis simipi: card) nisqa kaykunatan qhawarinman:
# Karta

**Karta** nisqaqa kaykunatam niyta munan:

* **Chaski qillqa**;
* **Chaski last'a**, **Napaykuy qillqa(tarjeta postal)*;
* **Kartas** pukllaypi llamk'achisqa kartun last'a;
* ima **last'achapas**:
	+ **Qullqi karta**, **Kriditu karta**;
	+ **Imamayta karta(tarjeta de visita)*;
* **Tukri qillqa**:
	+ **Hatun Karta(Carta Magna)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Icono de desambiguación |
Kayqa sut'ichana qillqam, achka sut'ikunayuq simita sut'ichanapaq. Huk qillqakunapi t'inkikunaqa ama kaywanchu watakuchun.  |
# Kuraq kamaykachay

Teslap huk anatawa makikamasqan
**Kuraq kamaykachay** icha **kuraq kamay**qa churakuna, llamk'ay, makinakuna, llamk'anakuna, chaqllisinchi icha kawsay yachay nisqa thatkichiywan icha phurmulay nisqawan ima kamay icha ruruchiymi. Chayqa qullqikmaypa iskay kaq llamk'aypampa nisqapa esencianmi. Kay simiqa runap ruwayninmantam rimanman, makiwan ruwaymanta hatun allwiyakamakama, ichaqa aswanta llamk'achinku diseño industrial nisqaman, chaypiqa sector primario nisqamanta primakunata hatun escalapi tukusqa kaqkunaman tikranku. Chayhina qhatuykunata huk ruwaqkunaman rantisqa kanman huk aswan sasachakuy rurukuna ruwanapaq (ahinataq avionkuna, wasipi q'illaysapakuna, mueblekuna, pukllay equipokuna utaq antawakuna), utaq rakisqa kanman industria terciaria kaqnintakama tukukuypi llamk'aqkunaman chaymanta rantiqkunaman (aswanta mayoristakuna kaqnintakama, pikunachus in turn sell to retailers, chaymantataq sapan rantiqkunaman ranqhanku).

## Pukyukuna
# Kalalit simi

| Kalaallisut (Kalalit simi) |
| --- |
| **Kaypi rimasqa:** | Kalalit Suyu |
| **Suyukuna:** |  |
| **Rimaqkuna:**
• Mama rimay:
• Hukkuna: | 50.000
•
•  |
| **Ñiqi:** |  |
| **Rimaykunap ayllun:** | Eskimo aleut rimaykuna
 Inuyt rimaykuna
  **Kalalit simi** |
| **Qillqa:** | Latin siq'i llumpa |
| Tukri simi: |
| **Kay mama llaqtakunapi:** | Kalalit Suyu |
| **Kaypa kamachisqan:** |  |
| Tuyrukuna |
| **ISO 639-1** | kl |
| **ISO 639-2** | kal |
| **ISO 639-3** | kal |
| **SIL** | KAL |
| {{{mapa}}}Maypim Kalalit simita rimachkanku |
|

|  |
| --- |
| Kaytapas qhaway: Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay |

 |

**Kalalit simi(Kalaallisut)* nisqaqa Kalalit Suyupi Inuyt runakunap rimayninmi, inuit k'iti rimaymi. Kalalit Nunatpi tukri simim, pichqa chunka waranqachá rimaqninkuna kachkan.
# 21 ñiqin pachakwata

◄ |
19 ñiqin pachakwata |
20 ñiqin pachakwata |
**21 ñiqin pachakwata**

2000 watakuna |
2010 watakuna

**21 ñiqin pachakwata**qa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 2001 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 2100 watapi puchukanqa.

## Ima tukusqakuna

## 21 ñiqin pachakwatap watankuna

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2000 watakuna | 2010 watakuna | 2020 watakuna | 2030 watakuna | 2040 watakuna |
| 2050 watakuna | 2060 watakuna | 2070 watakuna | 2080 watakuna | 2090 watakuna |
| 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |
| 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
| 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040 |
| 2041 | 2042 | 2043 | 2044 | 2045 | 2046 | 2047 | 2048 | 2049 | 2050 |
| 2051 | 2052 | 2053 | 2054 | 2055 | 2056 | 2057 | 2058 | 2059 | 2060 |
| 2061 | 2062 | 2063 | 2064 | 2065 | 2066 | 2067 | 2068 | 2069 | 2070 |
| 2071 | 2072 | 2073 | 2074 | 2075 | 2076 | 2077 | 2078 | 2079 | 2080 |
| 2081 | 2082 | 2083 | 2084 | 2085 | 2086 | 2087 | 2088 | 2089 | 2090 |
| 2091 | 2092 | 2093 | 2094 | 2095 | 2096 | 2097 | 2098 | 2099 | 2100 |
# Ithiyupya

|  |
| --- |
| Ithiyupya የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ Federaalawaa Dimokraatawaa Repabliikii Itoophiyaa ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ Toophphiya Federaalle Dimokkiraatike Ripaabilike  |
|  Ithiyupyapa⠀wallqanqan  |  Ithiyupyapa lapharan  |
| Duración: 2 segundos.0:02  |
|   |
| Llaqta qayanqillqa
 | Land of origins  |
| Llaqta taki
 | Whedefit Gesgeshi Woude
 |
| Kamachiy |
| Kamachina laya
 | república federal (es)   |
| Umalliq
 | Taye Atskeselassie (es)   |
| Parlamento
 | Asamblea Parlamentaria Federal (es)   |
| Simikuna
 | Idioma zayse-zergulla (es)  Maale (en)  Seze (en)  Idioma me'en (es)  Tsamai (en)  aswan
 |
| Uma llaqta
 | Adis Ababa
 |
| Allpa-saywachiy |
| Arya
 | 1 104 300    km 2 |
| Suyukuna
 | Adis Ababa región Afar (es)  Región de Amhara (es)  Benishangul-Gumaz (es)  Dire Dawa (es)  Gambela (es)  Región Harar (es)  Región de Oromía (es)  región Somalí (es)  Región de Etiopía Meridional (es)  aswan
 |
| Hatunnin llaqta
 |  |
| Hanaq-kay
 | Min. Depresión de Danakil (es)  (-125 m)
Max. Monte Ras Dejen (es)   |
| Yaku
 | %
 |
| Pacha UTC
 | UTC+03:00 (es)  Tiempo de África Oriental (es)  Africa/Asmara (mul)   |
| Runa-kaqnin |
|  Runap-sutin
 | Ithiyupya-runa
 |
| Runakuna
 | 128 691 692 (2023)    hab.  |
| Density | 116,54 hab./km2 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  **56 745 161 (%44.1)** |  **57 375 433 (%44.6)**  |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |

 |
| Wiñaykawsay |
| Paqarisqan pacha
 | awustu 21, 1995  |
| Ekonomiya |
| Sutichasqa RLR
 | 80 561 496 133,917 $ (2017) 7 560 515 699,9686 (2016) |
| RLR (RKK)
 | 199 759 036 280 dólar internacional (es)  (2017) 21 944 666 538 (2016) |
| Sutichasqa RLR per cápita
 | 767 $ (2017) 55 (2016) |
| RLR (RKK) per cápita
 | 1903,238 dólar internacional (es)  (2017) 166,824 (2016) |
| Llamkanaqkaq indisi
 | 5 %
 |
| RPI
 | 0,498 (2021) |
| Inflasyun
 | 6,7 % (2016) −3,3 (2015) |
| Llaqtaqullqi
 | bir etíope (es)  |
| Aswanraq |
| ISO tuyru
 | `ET` |
| Internet tuyru
 | .et (es)  |
| Karurimana tuyru
 | +251
 |
| Kaypi wankurisqa
 | Alianza por la carbono neutralidad (es)  Asociación Internacional de Fomento (es)  BRICS Banco Africano de Desarrollo (es)  Banco Internacional de Reconstrucción y Fomento (es)  aswan
 |
|  |

**Ithiyupya,Ithiwpiya, Itiyupya** icha **Itiwpiya** (kastilla simipi: Etiopía) llaqtaqa Aprikapi huk mama llaqtam.

Ithiyupyapiqa 75 067 000 runakunam kawsachkanku.

* Uma llaqta: Adis Ababa icha Addis Abeba, 2 757 730 runakuna (2005)

## Simikuna

* Oromo simi
* Amhara simi
* Tigriy simi
* Tigriña simi (Tigray simi)
* Sumali simi
* Sudan rimaykuna
* hukkunapas

## Wiñay kawsay

Icha Abisinia (Alta Æthiopía).

## Pukyukuna
# Kañina

Ñawra mama llaqtakunap p'anqa kañinankuna.
**Kañina** icha **Suñaya** icha **Llaqtaqullqi** (kichwapi **Llaktakullki**) (kastilla simipi: *moneda, dinero;* inlish simipi: *currency, money* ) nisqaqa huk mama llaqtap icha mama llaqtakunap kañinapaq rantina qullqinmi.

Kunan pachaqa iskaynintin hinam kañinata llamk'achinchik:

* **Q'illay kañina** icha **Q'illay suñaya** nisqaqa q'illaymanta - qurimanta, qullqimanta, antamanta - rurasqa p'allta muyu hina last'achakunam, iskaynintin larunpi rikch'achakunayuq, sananchakunayuq.
* **P'anqa kañina** icha **P'anqa qullqi** nisqaqa papilmanta rurasqa p'anqakunam, mana chawkachanalla, iskaynintin larunpi rikch'achakunayuq, sananchakunayuq.

## Tiksimuyuntinpi huk achkata llamk'achisqa kañinakuna

* Iwru
* Amirikanu dollar

## Pukyukuna
# Wat'a

T'aywan wat'a, Chunwa R.
**Hallp'a wat'a**, **wat'i** icha **tara**qa quchapi, yakupura allpam.

* **Wat'a qutu** ( archipiélago) achka wat'akuna qutunku, mana ancha karu.

Ankash qallupi: **Tishqu**, allpa icha qaqa hatarin qucha rurinmanta, mamaqucha rurinmanta, mayu rurinmanta

## Pukyukuna