Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Taywan wat'a

Taywan wat'a.
**Taywan** (Siraya simipi: *Tayoan*) icha **T'aywan** (*T'ay-wan dao*?; han simipi: 臺灣島/台湾岛 *Dhai-uan-dao*), **T’aywan wat'a** (Kuwan Han simi) nisqaqa Asyapi huk wat'am. Taywanpiqa Chunwa Republika nisqa mama llaqtam.

## Allpa saywachi

* **Urqukuna: **Quchakuna: **Mayukuna:**

## Chiriqunuy

## Flora Faunapas

## Runakuna

## Wiñay kawsay

## Pulitika Rakiy

## Hatun llaqtakuna

→Chunwa Republika#Hatun llaqtakuna
## Yachay tarpuy

## Karu puriy

## Yachay

## Yachaychiy

## Musiku

## Apaykachana

## Paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
# Sinkapur

Republic of Singapore*
新加坡共和国
*Singapura Ripuwlika*
சிங்கப்பூர்
Sinqapur Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Singapur |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Majulah Singapura* *Adelante Singapur* |
| Llaqta taki: *Majulah Singapura* |
|   |
| Situación de Singapur |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Singapur¹ 4.425.720 hab. (2005) 1° 17’ N 103° 51’ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Singapur |
| **LLaqtap simin** | Inlish simi, Chinu simi, Malayu simi, Tamil simi |
| **Kamachiy** | República parlamentaria |
| **Kawpay** |  |
| Presidente Primer Ministro | Halimah Yacob Lee Hsien Loong |
| **Independencia** - declaración (con Malasia) - reconocida (con Malasia) Independencia definitiva - reconocida | del Reino Unido 31 de agosto de 1963 16 de septiembre de 1963 de Malasia 9 de agosto de 1965 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 191º 692,7 km² 1,4 % 0 km 193 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 119º 4.425.720 6.389 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2005)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 54º   US$ 124.001'000.000 US$ 28.228 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2003) | 0.907 (25º) – Elevado |
| **Kañina** | Dólar de Singapur (SGD) |
| **Runa llaqtap sutin** | Singapurense |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC + 8 *no aplica* |
| **Internet tuyru** | `.sg` |
| **Karu rimay tuyru** | `+65` |
| **Ankichiy tuyru** | `S6A-S6Z / 9VA-9VZ` |
| **ISO tuyru** | 702 / SGP / SG |
| Kaypi wankurisqa: ONU, ASEAN, Commonwealth, APEC |
|
¹Singapur es una ciudad-estado |

**Sinqapur** icha **Sinkapura**qa Asyapi huk llaqtam. Uma llaqtanqa Sinkapur llaqtam.
# Atlantiku mama qucha

Atlantiku mama qucha

**Atlantiku mama qucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Océano Atlántico*, inlish simipi: *Atlantic Ocean*) Abya Yalap, Iwrupap, Afrikap chawpinpi mama qucham.
# Lipya

**ليبيا
*Lībyā*
Lipya**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta taki: *Lībiyā, Lībiyā, Lībiyā* |
|   |
| Situación de Lipya |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Tripuli 1.682.000 (2004) 32°53′ N 13°10′ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Tarabulus |
| **LLaqtap simin** | Arabya simi |
| **Kamachiy** | Awqaq pusaqkunap diktaturan |
| **Kawpay** |  |
| Presidente Primer ministro | Mohamed al-Menfi Abdul Hamid Dbeibeh |
| **Kachariy**  • Fecha | Italyamanta 24 ñiqin qhapaq raymi killapi 1951 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 17º 1.759.540 km² 0% n/d 1.770 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 104º 5.499.074 3,1 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2006)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 69º   US$ 72.864 millones US$ 12.204 (2006) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2007) | 0,818 (56º) –  Alto  |
| **Kañina** | Dinar libio (`LYD`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Libio |
| **Pacha suyu** | UTC+2 |
| **Internet tuyru** | `.ly` |
| **Karu rimay tuyru** | `+218` |
| **Ankichiy tuyru** | `5AA-5AZ` |
| **ISO tuyru** | 434 / LBY / LY |
| Kaypi wankurisqa: UA, ONU, OPEP |

**Lipya** llaqtaqa Aprikapi huk mama llaqtam.

Lipyapiqa 5.670.688 runakunam kawsachkanku.

* Uma llaqta: Tarabulus, 1.682.000 runakuna (2004)

## Pulitika Rakiy

|  | Arapya simipi | Kastilla simipi |
| --- | --- | --- |
| 2 | البطنان | Al Butnan |
| 16 | درنة | Darnah |
| 4 | الجبل الاخضر | Al Jabal al Akhdar |
| 8 | المرج | Al Marj |
| 14 | بنغازي | Benghazi |
| 12 | الواحات | Al Wahat |
| 7 | الكفرة | Al Kufrah |
| 28 | سرت | Sirte |
| 20 | مرزق | Murzuq |
| 27 | سبها | Sabha |
| 30 | وادي الحياة | Wadi Al Hayaa |
| 22 | مصراتة | Misratah |
| 9 | المرقب | Al Murgub |
| 26 | طرابلس | Tarabulus |
| 5 | الجفارة | Al Jfara |
| 13 | الزاوية | Az Zawiyah |
| 10 | النقاط الخمس | An Nuqat al Khams |
| ? | الجبل الغربي | Al Jabal al Gharbi |
| 23 | نالوت | Nalut |
| 17 | غات | Ghat |
| 6 | الجفرة | Al Jufrah |
| 31 | وادي الشاطئ | Wadi Al Shatii |

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Underground "Fossil Water" Running Out Brian Handwerk, National Geographic, May 6, 2010.
* Libya turns on the Great Man-Made River Marcia Merry, Printed in the Executive Intelligence Review, September 1991.
# Chawpi Aphrika Ripuwlika

Ködörösêse tî Bêafrîka
République centrafricaine*
Chawpi Aprika Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Unité, Dignité, Travail* (francés: *«Huklla kay, Llump'ay kay, Llamk'ay»*) |
| Llaqta taki: *E Zingo* (sg), *La Renaissance* (fr) |
|   |
| Situación de Chawpi Aphrika Ripuwlika |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Bankhi 684 190 (2005 est.) 4°22' N 18° 35' E |
| **Aswan hatun llaqta** | Bankhi |
| **LLaqtap simin** | Sango simi, Ransis simi |
| **Kamachiy** | Ripuwlika |
| **Kawpay** |  |
| Umalliq Uma kamayuq | Faustin-Archange Touadéra Félix Moloua |
| **Independencia**  • Fecha | Ransiyamanta 13 ñiqin chakra yapuy killapi 1960 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 42º 622.984 km² 0 5.203 km 0 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 113º 5 990 855 (2020) 10 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2019)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 162º   US$ 4.262 millones US$ 823 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2019) | 0,397 (188º) – Bajo |
| **Kañina** | Franco CFA (`XAF`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Chawpiaphrikanu |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC+1 UTC+1 |
| **Internet tuyru** | `.cf` |
| **Karu rimay tuyru** | `+236` |
| **Ankichiy tuyru** | `TLA-TLZ` |
| **ISO tuyru** | 140 / CAF / CF |
| Kaypi wankurisqa: ONU, UA |

**Chawpi Aprika Ripuwlika** llaqtaqa Aphrikapi huk mama llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi

Chawpi Aphrika Ripuwlikapiqa 4 216 666 runam kawsachkanku. Uma llaqtanqa Bankhi llaqtam (684 190 runa, 2005 watapi))

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Chawpi Aphrika Ripuwlika**.
# Artiku mama qucha

Artiku mama qucha
**Artiku mama qucha** nisqaqa (kastilla simipi: *Océano Ártico*, inlish simipi: *Arctic Ocean*) Chinchay qhipata muyupayaq, Chinchay Abya Yalap, Iwrupap, Asyap, Kalalit Nunatpa chawpinpi mama qucham.
# Aral qucha

|  **Aral qucha** |
| --- |
|  |
|  |
| Tiyay: | Kasaqstan, Usbikistan (Asya) |
| Tinkurachina siwikuna | 45°0′0″N, 59°56′50″E |
| Hallka k'iti k'anchar | 17.160 km² (2004) 28,687 km² (1998) 68,000 km² (1960) |
| Aswan ukhu kay: |  |
| Purimuq mayukuna: | Amu Darya, Syr Darya |
| Purikuq mayukuna: | mana |
| Hanaq kay: | 31 m (2003) |
| Llaqtakuna: | Aral |
| Wat'akuna: |  |
| **Tiyay** |
|  Aral qucha |

**Aral qucha** nisqaqa huk Usbikistan mama llaqtapi Kasaqstan mama llaqtapiwan qucham.

1960–2014