# Unqarya

Magyar Köztársaság*
Hunqarya Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: Ninguno ¹ |
| Llaqta taki: Himnusz (Isten áldd meg a magyart) |
|   |
| Situación de Unriya |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Budapest 1.671.004 (2023) 47° 00′ S 20° 00′ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Budapest |
| **LLaqtap simin** | Unriya simi |
| **Kamachiy** | dimukratyka ripuwlika |
| **Kawpay** |  |
| Presidente Primer ministro | Tamás Sulyok Péter Magyar |
| **Hitos**  • Fundación  • Qispikusqa |  X-1000 (Unriya Qhapaq suyu) 31 ñiqin kantaray killapi 1918 (Awstiriya-Unriyamanta) |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 108º 93.030 km² 0,74%  |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 95º 9.580.000 (2024 est.) 103 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2023)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 53º   US$ 421.683 millones US$ 43.601 (2023) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2021) | 0.846 (46º) – Alto |
| **Kañina** | Forint ($, `HUF`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Húngaro, húngara |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC+1 UTC+2 |
| **Internet tuyru** | `.hu` |
| **Karu rimay tuyru** | `+36` |
| **Ankichiy tuyru** | `HAA-HAZ, HGA-HGZ` |
| **ISO tuyru** | 348 / HUN / HU |
| Kaypi wankurisqa: UE, OTAN, ONU, OCDE, OSCE |
|
¹ Lema histórico: *Regnum Mariae Patrona Hungariae*. |

Hunriya
Hunriya mama llaqtapi riqiyunkuna
Hunriya mama llaqtapi suyukuna (*megyék*)
**Hunqarusuyu, Hunqarya,Hunqarsuyu** icha **Mayarsuyu,** Hunriya simipi: *Magyarország* Iwrupapi mama llaqtam. Uma llaqtanqa Budapest llaqtam.

* 93.030 km²
* 10.076.581 runakuna (2005)

## Allpa saywachi

* **Urqukuna:** Kékes 1.014 m
* **Quchakuna:** Balaton
* **Mayukuna:** Danuwyu / Duna - Tisza - Dráva

## Simikuna

* Hunriya simi: ufisyal rimay
* 2% aslla simikuna (Aliman simi, Rumanya simi, Sirbya simi, hukkunapas)

## Kawpay Rak'iy

**Riqyunkuna**

7 **riqiyun: Nyugat-Dunántúl / Kunti Transdanuwyu
* Közép-Dunántúl / Chawpi Transdanuwyu
* Dél-Dunántúl / Urin Transdanuwyu
* Észak-Magyarország / Chinchay Hunriya
* Közép-Magyarország / Chawpi Hunriya
* Észak-Alföld / Chinchay Hatun P'allta
* Dél-Alföld / Uralan Hatun P'allta

**Suyukuna**: 19 *megyék*, Budapest uma llaqtapas

**Suyukuna** / *megyék* - (Uma llaqta)

* Bács-Kiskun (Kecskemét)
* Baranya (Pécs)
* Békés (Békéscsaba)
* Borsod-Abaúj-Zemplén (Miskolc)
* Csongrád (Szeged)
* Fejér (Székesfehérvár)
* Győr-Moson-Sopron (Győr)
* Hajdú-Bihar (Debrecen)
* Heves (Eger)
* Jász-Nagykun-Szolnok (Szolnok)
* Komárom-Esztergom (Tatabánya)
* Nógrád (Salgótarján)
* Pest (Budapest)
* Somogy (Kaposvár)
* Szabolcs-Szatmár-Bereg (Nyíregyháza)
* Tolna (Szekszárd)
* Vas (Szombathely)
* Veszprém (Veszprém)
* Zala (Zalaegerszeg)
* Budapest, uma llaqta

## Hatun llaqtakuna

|  |
| --- |
| **Hunqarsuyu (Llaqtakuna)** |
| **.** | **Llaqta** | **Runakuna** | **Suyu** (*megyék*) |
| **Hunriya simi** | **Aliman simi** | **1990** | **2001** | **~ 2005** |
| 1. | Budapest | - | 2.016.681 | 1.777.921 | 1.697.343 | Budapest |
| 2. | Debrecen | Debreczin | 212.235 | 211.034 | 204.297 | Hajdú-Bihar |
| 3. | Miskolc | Mischkolz | 196.442 | 184.125 | 175.701 | Borsod-Abaúj-Zemplén |
| 4. | Szeged | Szegedin | 169.930 | 168.273 | 162.889 | Csongrád |
| 5. | Pécs | Fünfkirchen | 170.039 | 162.498 | 156.567 | Baranya |
| 6. | Győr | Raab | 129.331 | 129.412 | 127.594 | Győr-Moson-Sopron |
| 7. | Nyíregyháza | - | 114.152 | 118.795 | 116.336 | Szabolcs-Szatmár-Bereg |
| 8. | Kecskemét | - | 102.516 | 107.749 | 108.286 | Bács-Kiskun |
| 9. | Székesfehérvár | Stuhlweißenburg | 108.958 | 106.346 | 101.465 | Fejér |
| 10. | Szombathely | Steinamanger | 85.617 | 81.920 | 80.154 | Vas |
| 11. | Szolnok | Sollnock | 78.328 | 77.631 | 76.331 | Jász-Nagykun-Szolnok |
| 12. | Tatabánya1 | - | 74.277 | 72.470 | 71.154 | Komárom-Esztergom |
| 13. | Kaposvár | Ruppertiberg | 71.788 | 68.697 | 67.954 | Somogy |
| 14. | Békéscsaba | - | 67.157 | 67.968 | 65.691 | Békés |
| 15. | Zalaegerszeg | Egersee | 62.212 | 61.654 | 62.029 | Zala |
| 16. | Veszprém | Wesprim | 63.867 | 62.851 | 61.131 | Veszprém |
| 17. | Érd | Hanselbeck | 43.327 | 56.567 | 60.546 | Pest |
| 18. | Sopron | Ödenburg | 55.083 | 56.175 | 56.394 | Győr-Moson-Sopron |
| 19. | Eger | Erlau | 61.892 | 58.331 | 56.317 | Heves |
| 20. | Dunaújváros | Donauneustadt | 59.028 | 55.309 | 51.378 | Fejér |
| 21. | Nagykanizsa | Großkanischa | 54.052 | 52.106 | 51.102 | Zala |
| 22. | Hódmezővásárhely | - | 51.180 | 49.382 | 47.775 | Csongrád |
| 23. | Salgótarján | Schalgautarjan | 47.822 | 44.964 | 43.169 | Nógrád |
| 24. | Cegléd | - | 37.167 | 38.055 | 38.448 | Pest |
| 25. | Ózd | - | 41.561 | 38.405 | 37.995 | Borsod-Abaúj-Zemplén |
| 26. | Baja | Frankenstadt | 38.686 | 37.916 | 37.690 | Bács-Kiskun |
| 27. | Szekszárd | Sechshard | 36.857 | 36.229 | 34.656 | Tolna |
| 28. | Vác | Waitzen | 34.015 | 34.951 | 33.268 | Pest |
| 29. | Pápa | Poppa | 33.846 | 33.549 | 33.181 | Veszprém |
| 30. | Gyöngyös | Günsbach | 36.451 | 33.548 | 33.013 | Heves |
| 31. | Gyula | Jula | 34.331 | 33.041 | 32.355 | Békés |
| 32. | Hajdúböszörmény | - | 30.823 | 31.993 | 32.208 | Hajdú-Bihar |
| 33. | Gödöllő | - | 28.195 | 31.105 | 31.876 | Pest |
| 34. | Kazincbarcika | - | 35.692 | 32.356 | 31.575 | Borsod-Abaúj-Zemplén |
| 35. | Kiskunfélegyháza | - | 34.220 | 32.632 | 31.404 | Bács-Kiskun |
| 36. | Orosháza | - | 34.526 | 31.764 | 31.268 | Békés |
| 37. | Ajka | Eikau | 33.832 | 31.805 | 30.934 | Veszprém |
| 38. | Mosonmagyaróvár2 | - | 30.079 | 30.432 | 30.840 | Győr-Moson-Sopron |
| 39. | Dunakeszi | - | 26.111 | 29.453 | 30.752 | Pest |
| 40. | Szentes | - | 32.891 | 31.638 | 30.259 | Csongrád |

## Hunriya mama llaqtapi paqarisqa

* Taki kapchiy

Béla Bartók –
János Bihari –
Ernő Dohnányi –
Béni Egressy -
Ferenc Erkel –
Zoltán Kocsis –
Zoltán Kodály –
Franz (Ferenc) Liszt -

* Kapchiy

Tivadar Csontváry Kosztka –
Árpád Feszty –
Mihály Munkácsy –
Pál Szinyei Merse –
Victor Vasarely

* Yachay

Georg von Békésy –
János Bolyai –
Károly Bund –
George de Hevesy –
Dennis Gabor –
John von Neumann –
George Andrew Olah –
Ernő Rubik –
Hans Selye –
Ignaz Semmelweis –
Charles Simonyi –
Albert Szent-Györgyi –
Leó Szilárd –
Edward Teller –
Eugene Wigner

* Simi kapchiy

Endre Ady –
János Arany
József Eötvös –
György Faludy –
Béla Hamvas –
Mór Jókai –
Ferenc Kazinczy -
Imre Kertész –
János Kodolányi -
Ferenc Kölcsey -
Imre Madách –
Sándor Márai –
Ferenc Molnár -
Sándor Petőfi –
Miklós Radnóti –
Magda Szabó –
Antal Szerb
Mihály Vörösmarty

* Kawpay

Gyula Andrássy –
Ferenc Deák –
Miklós Horthy –
Lajos Kossuth –
Imre Nagy -
István Széchenyi –
Miklós Wesselényi –
Árpád Göncz –
József Antall

* Kurku kallpanchay

Krisztina Egerszegi -
Zoltán Gera –
Ágnes Keleti –
Péter Lékó –
László Papp –
Judit Polgár –
Zsuzsa Polgár –
Ferenc Puskás -
Sándor Kocsis -
Csaba Mérõ

* Kuyu walltay

Sir Alexander Korda -
Emeric Pressburger -
Andy G. Vajna -
Zsa Zsa Gabor –
Flóra Kádár

## Rikchakuna

* *Danuwyu*/Visegrad
* Miskolc
* Székesfehérvár
* Veszprém

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Unqarya**.