Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kuryusuyu

Kuryu** nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; **Kuryu (sut'ichana)** rikuy.*

| Kuryu |
| --- |
|  |
|  |

**Kuryusuyu** icha **Kurya** (kuryu simipi: 고려, hancha: 高麗, *Koryŏ*, munkuanpu: *Goryeo*) icha **Kuriya** (kastilla simipi: *Corea*) icha **Chusun** (kuryu simipi: 조선, hancha: 朝鮮, *Chosŏn*, munkuanpu: *Joseon*), **Tayhan** (kuryu simipi: 대한, hancha: 大韓, *Tae-han*, munkuanpu: *Daehan*) nisqaqa Asyapi huk yaqa wat'am kaspa huk mama llaqtapas karqan. Hansuyupiqa kuriya simitam rimanku.

Iskay ñiqin pachantin hatun maqanakuypa puchukayninpi suwit awqaqkuna chinchayninta tiyapaspa, USA awqaqkunataq uralanninta tiyaparqan. Chaymantapacha Hansuyu mama llaqta iskaynintam rakisqa kachkan:

* Kuriya Runakapaq Runallaqta Ripuwlika (Chinchay Kuryu)
* Kuriya Ripuwlika (Uralan Kuryu)

Kuryu maqanakuypi (25 ñiqin inti raymi killapi 1950 p'unchawmanta 27 ñiqin anta situwa killapi 1953 p'unchawkama) Chinchay Hansuyu Uralanta atiyta munaspa mana atirqan. Ancha achka runakuna wañurqan. Manataq hukllachasqa Hansuyuchu tukurqan.
# 30 ñiqin inti raymi killapi

**30 ñiqin inti raymi killapi** p'unchawqa (**30.06.**, **30-VI**, **30ñ hunyupi**) Griguryanu kalindaryupi watap 181 kaq (181ñ - wakllanwatapi 182ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 184 p'unchaw kanayuq.

## Raymikuna

### Kathuliku santukuna

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

---
# Sirpu-hurwat simi

| Srpskohrvatski jezik (Sirpu-hurwat simi) |
| --- |
| **Kaypi rimasqa:** | Yuguslawya kasqa (Hurwatsuyu, Sirbya, Yanaurqu, Busna-Hirsiquwina) |
| **Suyukuna:** |  |
| **Rimaqkuna:**
• Mama rimay:
• Hukkuna: | 21 hunu
•
•  |
| **Ñiqi:** |  |
| **Rimaykunap ayllun:** | Indu iwrupiyu rimaykuna
 Islaw rimaykuna
  Uralan islaw rimaykuna
   **Sirbu hurwat rimay** |
| **Qillqa:** | Latin siq'i llumpa, Kirilitsa siq'i llumpa |
| Tukri simi: |
| **Kay mama llaqtakunapi:** | manañam tukri simichu, ñawpatataq Yuguslawya (1918-1992) |
| **Kaypa kamachisqan:** |  |
| Tuyrukuna |
| **ISO 639-1** | - |
| **ISO 639-2** | - |
| **ISO 639-3** | hbs |
| **SIL** |  |
| Maypim Sirpu-hurwat simita rimachkanku |
|

|  |
| --- |
| Kaytapas qhaway: Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay |

 |

**Sirpu-hurwat simi(Srpskohrvatski / Српскохрватски, Hrvatskosrpski)* nisqaqa ñawpaqta Yuguslawya kasqa suyukunapi uralan islaw rimaykunam.

Chay Yuguslawya kasqa suyukunapiqa kay k'iti rimaykunam:
Tapuna rimakama rakinachisqa:

* **Štokavski:što?* = "ima?"
* **Kajkavski:kaj?* = "ima?"
* **Čakavski:ča?* = "ima?"

Mawk'a islaw "ě" kunkallakama rakinachisqa:

* **Ekavski:reka* = "mayu", *vreme* = "mit'awi"
* **Ijekavski:rijeka* = "mayu", *vrijeme* = "mit'awi"
* **Ikavski:rika* = "mayu", *vrime* = "mit'awi"

1918 watamanta 1992 watakama **Sirbu hurwat simi** nisqaqa Yuguslawyap tukri simin nisqam karqa. Chay Yuguslawya puchukaptinmi, musuq mama llaqtakunapi manañam sirbu hurwat simimanta rimankuchu, llapa mama llaqta kikin rimayniyuq kayta munaspa.

Kunan pacha kay tukri simikunam kachkan, anchata rikch'anakuqmi rimaykuna, hap'iqanakunallam:

* Hurwat simi (štokavski, ijekavski, latin siq'i llumpawan qillqasqa)
* Busna simi (štokavski, ijekavski, turku rimasapa, latin siq'i llumpawan qillqasqa)
* Sirbya simi (štokavski, ekavski, kirilitsa siq'i llumpawan qillqasqa))
# Intillama

| **Intillama** |
| --- |
| Istrilla intillama *(Bradypus variegatus)*Istrilla intillama *(Bradypus variegatus)* |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Classis: | Mammalia  |
| Ordo: | Pilosa  |
| Subordo: | **Folivora** Delsuc et al, 2001 |

 |
| Rikch'aq ayllu |
| * **familiaBradypodidae*
	+ **genusBradypus*
		- *Bradypus pygmaeus*
		- *Bradypus torquatus*
		- *Bradypus tridactylus*
		- *Bradypus variegatus*
* **familiaMegalonychidae*
	+ **genusCholoepus*
		- *Choloepus didactylus*
		- *Choloepus hoffmanni*
		- *Megalonyx jeffersonii* (wañusqa)
* **familiaMegatheriidae* (wañusqa)
	+ *Eremotherium laurillardi*
* **familiaMylodontidae* (wañusqa)
 |

*Choloepus hoffmanni*.
**Intillama** (Folivora) nisqakunaqa Awya Yalap paray sach'a-sach'akunapi sach'akunapi kawsaq raphi mikhuq ñuñuqkunam, kallmakunapi ancha allillamanta kuyuq.

## Rikch'aqninkuna

Ancha ñawpa pacha achka rikch'aq intillamas karqan, ancha hatunpas kaq (ahinataq *Megalonyx jeffersonii*, *Eremotherium laurillardi* nisqa rikch'aqkunas), kunantaq wañusqañam. Suqta rikch'aqninmi kunankamapas kachkanraq, iskay rikch'aq ayllupim:

* Kimsa ruk'anayuq intillama, familia Bradypodidae
	+ **genusBradypus*
		- *Bradypus pygmaeus*
		- *Bradypus torquatus*
		- *Bradypus tridactylus*
		- Istrilla intillama (*Bradypus variegatus*)
* Iskay ruk'anayuq intillama, familia Megalonychidae
	+ **genusCholoepus*
		- Hatun intillama (*Choloepus didactylus*)
		- Taraputu intillama (*Choloepus hoffmanni*)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Intillama**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Intillama**
# Chawpi Awya Yalap Wat'a qutu

**Chawpi Awya Yalap Wat'a qutu**qa, kikin Chawpi Awya Yala hina, Chinchay Awya Yalaman tawqachinchikmi. Chaypiqa kay qatiq mama llaqtakunam:

* Kuba, Ayti mama llaqta, Duminikana *(Ayti wat'api)*, Burinkin *(Puerto Rico)*, Bahamakuna, Shamayka

## Kayta Qhawaypas

Wat'a qutu