# Mihiku

Mexika Sentik Wexteyowalko*
Hukllachasqa Michhiku Llaqtakuna**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta taki: *Himno Nacional Mexicano* |
|   |
| Situación de México |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Mishiku llaqta 8,720,916 hab. 19°03′ N 99°22′ O |
| **Aswan hatun llaqta** | Mishiku llaqta |
| **LLaqtap simin** | Kastilla simi *(de facto)*, 68 indihina rimaykuna. |
| **Kamachiy** | Republika, Dimukrasya |
| **Kawpay** |  |
| Umalliq | Andrés Manuel López Obrador |
| **Qispikusqa**  • Iniciada  • Rimarisqa | Ispañamanta 16 ñiqin tarpuy killapi 1810 27 ñiqin tarpuy killapi 1821 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 14º 1.984.375 km² 2,5% 4.301 km Pasiphiku mama qucha, Atlantiku mama qucha |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 11º 106.658.000 52,3 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2006)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 10º   US$ 1.171.506 millones US$ 11.249 (2006) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2006) | 0,821 (53º) – alto |
| **Kañina** | Peso mexicano ($, `MXN`) |
| **Runa llaqtap sutin** | mexicano, mexicana, -a |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC-6 a UTC-8 UTC-5 a UTC-7 |
| **Internet tuyru** | `.mx` |
| **Karu rimay tuyru** | `+52` |
| **Ankichiy tuyru** | `4AA-4CZ, 6DA-6JZ, XAA-XIZ` |
| **ISO tuyru** | 484 / MX / MEX |
| Kaypi wankurisqa: TLCAN, ONU, OEA, OCDE, APEC, G.3 |

**Mihiku**, **Mishiku** icha **Michhiku**qa (nawatl simipi: Mēxihco; kastilla simipi: México) Pata Apya Yalapi llaqtam.

* 1.972.550 km²

* 103.088.000 tiyaq (runa) (2005)

* Uma llaqta: Mihiku (*Ciudad de México*, nawa simipi *Mēxihco Tenōchtitlān*)

## Allpa saywachi

* **Urqukuna: **Quchakuna: **Mayukuna:**

## Pulitika Rakiy

Suyukuna:

## Simikuna

* Kastilla simi (lliw Mishiku runakunap 97 %-nin, *de facto* tukri simi)
* Nawa simi - chawpi Mishiku (1.659.029 rimaq)
* Maya simi - Yukatan yaqa wat'a (892.723 rimaq)
* Mishtika simi - Oaxaca (510.801 rimaq)
* Saputika simi - Oaxaca (505.992 rimaq)
* Masawa simi *(Hñatho)* - Oaxaca (350.000 rimaq);
* Tsotsil simi - Chiapas (356.000 rimaq)
* Tseltal simi - Chiapas (336.000 rimaq)
* Ñañu simi (Otomí, *Hñähñü, Hñähño*) - chawpi Mishiku (327.000 rimaq)
* Tutunaka simi *(Tachihuiin)* - Veracruz, Puebla, Hidalgo (231.000 rimaq)
* Chinantika simi - Oaxaca, Veracruz (224.000 rimaq)
* Masatika simi - Oaxaca, Veracruz (206.000 rimaq)
* Chol simi - Chiapas (190.000 rimaq)
* Wastika simi - San Luis Potosí, Veracruz, Tamaulipas (173.000 rimaq)
* Mishi simi *(Ayüük)* - Oaxaca (116.000 rimaq)
* Taraska simi *(P'urhépecha)* - Michoacán (106.000 rimaq)
* Tlapanika simi - Guerrero (100.000 rimaq)
* Raramuri simi (Tarawmara simi) - Chihuahua (75.000 rimaq) - 2000 llaqtapi (CDI)
* hukkunawanpas

Mishikupi kawsaq runakunaqa 60%-cha mistikuna, 20%-cha iwrupa panakayuqkuna,
7% icha 14% runa indihina nisqakuna.

## Llaqtakuna

| ñiqi | llaqta | suyu | runakuna |
| --- | --- | --- | --- |
| 01 | Mishiku llaqta | Tantasqap suyun, Mishiku suyu | 19.23 hunu |
| 02 | Guadalajara | Jalisco | 4.10 hunu |
| 03 | Monterrey | Nuevo León | 3.66 hunu |
| 04 | Puebla | Puebla | 2.11 hunu |
| 05 | Toluca de Lerdo | Mishiku suyu | 1.61 hunu |
| 06 | Tijuana | Baja California | 1.48 hunu |
| 07 | León | Guanajuato | 1.43 hunu |
| 08 | Juárez llaqta | Chihuahua | 1.31 hunu |
| 09 | Torreón | Coahuila | 1.11 hunu |

## Runa llaqtakuna