# Titiqaqa qucha

|  **Titiqaqa qucha** |
| --- |
|  |
| Uru runakuna, Titiqaqa quchap manyanpi |
| Mama llaqta |  Wuliwya  Piruw
 |
| Tinkurachina siwikuna | 41° N, 51° O |
| Hallka k'iti k'anchar | 8.562 km² |
| Aswan ukhu kay: | 265 m |
| Purimuq mayukuna: | Such'i mayu - Wankani mayu - Ramis mayu - Quwata mayu - Illawi mayu - Katari mayu - Tiwanaku mayu - Qiqa mayu |
| Purikuq mayukuna: | Huchusuma mayu *(Risawariru* nisqapas) |
| Hanaq kay | 3.810 m |
| Llaqtakuna: | Punu - Chulli - Yunkuyu - (Piruw) - Qupaqhawana |
| Wat'akuna | Titiqaqa wat'a - Intika - Amantani - Kapachika - Uru wat'akuna |
| **Tiyay** |
|  Titiqaqa qucha |

|  |
| --- |
| **Karu puriy** |
|  **Aswan hatun wat'a**: Titiqaqa wat'a (Buliwya) |
|  Yaku wapsi wamp'una, Titiqaqa quchapi, Punu llaqtapi. (Piruw) |
|  Killawat'a |
|  Tutura wamp'u, Titiqaqa wat'a (Buliwya) |
|  Wiñaymarka qucha |

Qullawpi yaku ñankuna
**Titiqaqa qucha** nisqaqa Antikuna urqukunapi hatun qucham, Piruw Buliwyapas mama llaqtakunapi. Titiqaqa quchaqa 8.288 km² hatunmi. Quchap hawanqa mama quchamanta 3.810 mitrum aswan hanaq.

Titiqaqa quchamantaqa Huchusuma mayu *(Risawariru* nisqapas) Puwpu quchaman purinmi.

## Allpa saywachi

Titiqaqa qucha
* **Amachasqa sallqa suyukuna:** Titiqaqa mama llaqta risirwa

Titiqaqa quchapi achka wat'akunam kan, chay hinataq:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Amantani
* Intika
* Titiqaqa wat'a
* Uru wat'akuna
 | * Killawat'a
* Tikunata wat'a
* Chilliqa wat'a
* Qhuchiwat'a
 | * Suriki wat'a
* Istiwis wat'a
* Suwasi wat'a
 |

Kapachika Qutuswan, Chukuwitu yaqa wat'a, Wat'a yaqa wat'a, Wat'asani yaqa wat'a nisqaqa yaqa wat'akunataqmi, Piruw mama llaqtapi.
Yampupata, Qupaqhawana yaqa wat'a, Taraqu yaqa wat'a nisqakunaqa Buliwya mama llaqtapi yaqa wat'akunataqmi.

## Yurakuna

Abora III, huk hatun tutura wamp'u Titiqaqa quchamanta
Kantuta, Intika
* (*Myriophyllum quitense*)
* Tutura spp. *(Schoenoplectus californicus)*
* (*Scirpus rigidus*)

## Uywakuna

**Pisqukuna: Puka pili (*Anas cyanoptera*)
* Sutru (*Anas flavirostris*)
* Patu jirka (*Anas georgica*)
* Puna pili (*Anas puna*)
* (*Bubulcus ibis*)
* Wachwa (*Chloephaga melanoptera*)
* Hatun waqar *(Egretta alba)*
* Yuraq waqar (*Egretta thula*)
* (*Egretta caerulea*)
* Suk'a (*Fulica ardesiaca*)
* Tiki (*Gallinula chloropus*)
* Qiwlla (*Larus serranus*)
* (*Lophonetta specularioides*)
* Waqwa (*Nycticorax nycticorax*)
* Q'upu *(Oxyura ferruginea)*
* Panama (*Oxyura jamaicensis*)
* Uywantullu (*Podiceps occipitalis*)
* Uchuqu (*Phalacrocorax brasilianus*)
* Chururu *(Phoenicopterus andinus)*
* Chulla uywampullu (*Rollandia rolland*)
* K'ili (*Rollandia microptera*)
* Yanawiku (*Plegadis ridgwayi*)
* (*Pardirallus sanguinolentus*)
* Likichu, liki-liki icha liclish (*Vanellus resplendens*)

 **Challwakuna: Such'i
* Qarachi
	+ Q'illu qarachi *(Orestias luteus)*
	+ Ispi *(Orestias ispi)*
	+ *(Orestias mulleri)*
	+ Amantu *(Orestias cuvieri)* (wañusqaña)
* Trucha - musuq, runap apamusqan rikch'aq

## Runakuna

Intika wat'api wawakuna.
Titiqaqa qucha patapiqa Qhichwa runakunapas Aymara runakunapas kawsanku, Uru wat'akunapiqa Uru runakuna kawsanku.

## Simikuna

* Qhichwa simitam, aymara simitam, kastilla simitam rimanku.

## Llaqtakuna

Titiqaqa qucha, Qupaqhawana llaqtawan
Manyanpi llaqtakuna:

* Punu (Piruwpi)
* Chulli
* Pumata
* Yunkuyu
* Qupaqhawana (Buliwyapi)

## Karu puriy

Chullpakuna, Sillustani
* Uru wat'akuna
* Sillustani

## Raymikuna

* Mamacha Kandilariya Raymi (Punu)

## Kaypipas qhaway

* Manqu Qhapaq
* Inka
* Hullaqa
* Titiqaqa mama llaqta risirwa
* Jisk'airumuqu
* Buliwyapi Ramsar k'itikuna
* Huchusuma mayu

## Pukyukuna

* www.birdlife.org / Waterbird Report pdf (kastilla simi), r. 10 (yurakuna)

## Hawa t'inkikuna

Manifiesto de Taquile (Kastilla simipi)

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Titiqaqa qucha**.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Buliwyapi amachasqa sallqa suyukuna  |  |
|  | **Mamallaqta parkikuna**: Amboró · Awarawi · Carrasco · Isiboro Secure · Iñao · Kaa Iya · Madidi · Noel Kempff Mercado · Qutapata · Sajama · San Matías · Tunari · Turu Turu · Utukis |  |
|  | **Mamallaqta risirwakuna**: Eduardo Abaroa · Manuripi-Heath Amarumayu · Tarikiya |  |
|  | **Risirwakuna**: Apulupampa · Beni · Palmar · Pilón Lajas · Sama urqukuna · Tukawaka · Ulla Ulla |  |
|  | **Ramsar k'itikuna**: Kunsipsyun qucha · Pantanal · Pukaqucha · Puwpu qucha · San José · Titiqaqa qucha · Uru-Uru qucha |