Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bern

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Bern** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
| Bern |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Suwisa |
| Tinkurachina siwikuna | 46°57′N, 07°25′E |
| Distritu | Bern |
| Runakuna | 128 153 (2005) |
| Runa ñit'inakuy | 2 464 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 52 km² |
| Hanaq kay | 542 m |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Alexander Tschäppät |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.bern.ch |
|  |

 **Bern**  (Bern-aliman simipi: *Bärn*) llaqtaqa Suwisa mama llaqtap uma llaqtanmi, Bern suyup uma llaqtanmi. Bern 128 153 runakunam kawsachkanku (2005).

## Yachachiy

* Yachay sunturkuna:
	+ Bern yachay suntur

## Rikchakuna

* Universidad de Bern
* Palasyu Wasi

## Hawa t'inkikuna

* Futus Berna (kastilla simipi).

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Bern**.

Bern
# 1918

◄ |
19 ñiqin pachakwata |
**20 ñiqin pachakwata**
| 21 ñiqin pachakwata

◄ |
1880 watakuna |
1890 watakuna |
1900 watakuna |
**1910 watakuna**
| 1920 watakuna
| 1930 watakuna
| 1940 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1914 |
1915 |
1916 |
1917 |
**1918**
| 1919
| 1920
| 1921
| 1922
| ►
| ►►

**1918** wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq killachawwan qallarisqa chhasku watam).

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1918**.
# Kunqu Ripuwlika

République du Congo*
Kunqu Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: Unité, travail, progrès (Francés: *Unidad, trabajo y progreso*) |
| Llaqta taki: La congolaise |
|   |
| Situación de Kungu Ripuwlika |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Brazzaville 600.000 (año ?) 4°14′ S 15°14′ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Brazzaville |
| **LLaqtap simin** | Ransis simi, Ngala simi, Kituba simi |
| **Kamachiy** | República |
| **Kawpay** |  |
| Presidente Primer Ministro | Denis Sassou-Nguesso Anatole Collinet Makosso |
| **Kachariy**  • P'unchaw | (Ransiyamanta) 15 ñiqin chakra yapuy killapi 1960 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 62º 342.000 km² 3,3% 5.504 km 169 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 124º 3.602.269 (2005 est.) 10,5 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2005)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 156º   US$ 4.621 millones US$ 1.379 (167º) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2003) | 0.512 (142º) – Medio |
| **Kañina** | Franco CFA (`XAF`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Congolés, congoleño |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | CET (UTC+1) CEST (UTC+1) |
| **Internet tuyru** | `.cg` |
| **Karu rimay tuyru** | `+242` |
| **Ankichiy tuyru** | `TNA-TNZ` |
| **ISO tuyru** | 178 / COG / CG |
| Kaypi wankurisqa: UA, OIF, ONU |

**Kunqu Ripuwlika** icha **Kungu Brazzaville** ( manaqa *Kunqu Runaq imayka*) llaqtaqa Aphirikapi huk mama llaqtam.

Kungu Ripuwlikapiqa 3.999.000 runakunam kawsachkanku.

* Uma llaqta: Brazzaville, 1.174.000 runakuna (2005)
# Tarragona

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Tarragona** |

 |
|  |
| Tarragona |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
| Tarragona wallqanqa |
|  |
| **Unancha** |
| Tarragona unancha |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Ispaña |
| Tinkurachina siwikuna | 41°06′56″ N 1°14′58″ E |
| Suyu (*Comunidad Autónoma*) |  Katalunya |
| Pruwinsya |  Tarragona |
| Runakuna | 140 323 (2009) |
| Runa ñit'inakuy | 2 250,57 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 62,35 km² |
| Hanaq kay | 68 m |
| Kuraka | Josep Fèlix Ballesteros (PSC) |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan |  |
|  |

Rambla Tarragona
Santa Tecla raymi
**Tarragona** llaqtaqa Ispañapi huk hatun llaqtam, Katalunya suyup llaqtanmi, 140 323 tiyaq runakunayuq.

## Karu puriy

### Raymikuna

* Karnawal
* Simana Santa
* 16-19 Chakra yapuy killa: San Magín
* 15-24 Tarpuy killa: Santa Tecla

## Yachachiy

* Wawa wasikuna :
* Huch'uy yachay wasikuna:
* Chawpi yachay wasikuna:
* Yachay sunturkuna:
	+ Universidad Laboral
	+ Universidad Rovira wan Virgili

## Llaqtapi paqarisqa

## Ñaña llaqtakuna

* Italya, Alguer
* Ransiya, Aviñón (1968)
* Awstiriya, Klagenfurt (1996)]
* Ransiya, Orleans (1978)
* Italya, Pompeya
* HQS, Stafford (1992)

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Tarragona**.

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Tarragona**.
* Página web del Ayuntamiento de Tarragona
* Videos de Tarragona
* Información de la *Generalidad de Cataluña* (en catalán)
* Información del *Instituto de Estadística de Cataluña* (en catalán)
* Web de la Universitat Rovira i Virgili, Universidad de Tarragona
* Imágenes de Tarragona
* El tiempo online en Tarragona.
* Estado de los Embalses de Tarragona
* Club de Rugby Tarragona fundado en 1986
* Tarragona.tv Información de de la ciudad con contenido gráfico.
* Tarragona y Comarcas
* La web donde podrás informarte sobre el parque temático PortAventura.
* Imagen aérea de la ciudad (Google Maps)
* Fotos de Tarragona
* El portal comercial del Tarragonés
* La joyería artesanal del casco antiguo de Tarragona
* Puerto de Tarragona

## Photokuna

Tarragona
# Yuskadi

Euskal Herri** nisqa tukuy yuskadi rimaq suyukunamanta ñawirinaykipaq qhaway **Yuskadi suyukuna**.*

**Yuskadi**, yuskara simipi **Euskadi** nisqaqa huk suyum (*comunidad autónoma*) Ispaña mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Vitoria-Gasteiz llaqtam. Yuskadipi runakunaqa yuskara simitam, kastilla simitapas rimanku.

## Allpa saywachi

* **Urqukuna: **Quchakuna: **Mayukuna:**

## Suyupi paqarisqa

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna
# Anqula

República de Angola*
Anqula Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta taki: *Angola Avante* |
|   |
| Situación de Angula |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Luanda 700.000  |
| **Aswan hatun llaqta** | Luanda |
| **LLaqtap simin** | Purtuyis simi huk simikuna: Kikongo, Chokwe, Kimbundu, Umbundu. |
| **Kamachiy** | República presidencialista |
| **Kawpay** |  |
| Presidente  | João Lourenço  |
| **Independencia** - fecha | Purtugalmanta 11 ñiqin ayamarq'a killapi 1975 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 22º 1.246.700 km² yaqa mana kaq 5.198 km 1.600 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 50º 25.789.024 21 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2016)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 74º   US$ 56.451'000.000 US$ 3.558 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2007) | 0,446 (162º) – Medio Bajo |
| **Kañina** | Kwanza (AOA) |
| **Runa llaqtap sutin** | Angoleño, angoleña |
| **Pacha suyu** | UTC + 1 |
| **Internet tuyru** | `.ao` |
| **Karu rimay tuyru** | `+244` |
| **Ankichiy tuyru** | `D2A-D3Z` |
| **ISO tuyru** | 024 / AGO / AO |
| Kaypi wankurisqa: ONU, UA, CPLP, OPEP a partir de marzo de 2007 |

**Anqula** llaqtaqa Aprikapi huk mama llaqtam.

Anqulapiqa 15.941.000 runakunam kawsachkanku.
Uma llaqtanqa Luanda llaqtam, 4.500.000 runayuq (2004 watapi).
# Liyun XIII

| Liyun XIII |
| --- |
|   |
|

| arzobispo titular (es)  |
| --- |

 iniru 27, 1843 - Dioceses: Diócesis de Damieta (latina) (es)

| nuncio apostólico en Bélgica (es)  |
| --- |

 phiwriru 19, 1843 - hulyu 27, 1846

| obispo de Perugia (es)  |
| --- |

 iniru 19, 1846 - phiwriru 27, 1880 ← Carlo Filesio Cittadini (en)  - Federico Pietro Foschi (es)  → Dioceses: diócesis de Perugia (es)

| cardenal (es)  |
| --- |

 disimri 19, 1853 - phiwriru 20, 1878

| camarlengo de la Cámara Apostólica (es)  |
| --- |

 sitimri 21, 1877 - phiwriru 20, 1878 ← Filippo de Angelis (es)  - Camillo Di Pietro (es)  →

|  256. Tayta Papa |
| --- |

 phiwriru 20, 1878 - hulyu 20, 1903 ← Piyu IX - Piyu X →  |
| Kawsaynin |
| Tukuy sutin |
Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci  |
| Paqarisqa |
Carpineto Romano (es)  , marsu 2, 1810  |
| Suyun |
Estados Pontificios (es)  Reino de Italia (es)   |
| Tiyaq wasin |
Brussel Watikanu llaqta  |
| Wañusqan |
Roma-wan Watikanu llaqta , hulyu 20, 1903  |
| Wañusqanpampa |
Archibasílica de San Juan de Letrán (es)  Tomb of Leo XIII (en)   |
| Wañusqanrayku |
causas naturales (es)   |
| Ayllun |
| Taytan |
Domenico Lodovico Pecci |
| Maman |
Anna Francesca Prosperi Buzi |
| Warmin/Qusan |
sin valor  |
| Wawqipanan/Ñañaturan |

view
* Giuseppe Pecci (es)  Giovanni Battista Pecci (es)
 |
| Tribe |
Familia Pecci (es)   |
| Education |
| Hatun yachay-wasi | Academia Pontificia Eclesiástica (es)  Pontificia Universidad Gregoriana (es)   |
| Yachay wasipi taripasqa |
in utroque jure (es)   |
| Simikunan |
Italya simi Latin simi  |
| Llamk'anan |
| Llamk'anan |
presbítero católico de rito latino (es) , Monseñor (es) , nuncio apostólico (es) , arzobispo (es) , qillqaq, obispo católico (es) -wan hatun yaya  |
|

Kaypi Llamk'allantaq
* Cónclave de 1878 (es)  Concilio Vaticano I (es)
 |
| Llamk'ay wasin |
Roma-wan Estados Pontificios (es)   |
| Aswan riqsisqa qillqasqan | *Rerum novarum (es)*  |
| Membership |
Academia de Ciencias de Rusia (es)  Accademia Tiberina (mul)   |
| Hawa-puriq |
| Yuyaynin |
| Iñiynin |
Kathuliku Inlisya  |
| IMDb |
nm0502403  |
|   |

**Liyun XII** icha **Liyun kimsa chunka ñiqin** (latin simipi: *Leo PP. XIII*, Italya simipi: *Papa Leone XIII*) sutiyuq runaqa (2 ñiqin pawqar waray killapi 1810 watapi paqarisqa Carpineto Romano nisqapi, Roma llaqtapi; 20 ñiqin anta situwa killapi 1903 watapi wañusqa Watikanu mama llaqtapi) huk Tayta Papas karqan.

## Rikchakuna

*
*
*

## Hawa tinkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Liyun XIII**.
* León XIII - Vatican.va
* Papa Pecci - Catholic Hierarchy
# Griguryu XVI

| Griguryu XVI |
| --- |
|   |
|

| abad (es)  |
| --- |

| cardenal (es)  |
| --- |

 marsu 21, 1825 - phiwriru 2, 1831

|  254. Tayta Papa |
| --- |

 phiwriru 2, 1831 - hunyu 1, 1846 ← Piyu VIII - Piyu IX →  |
| Kawsaynin |
| Tukuy sutin |
Bartolomeo Alberto Cappellari  |
| Paqarisqa |
Belluno (es)  , sitimri 18, 1765  |
| Suyun |
Estados Pontificios (es)   |
| Wañusqan |
Roma , hunyu 1, 1846  |
| Wañusqanpampa |
basílica de San Pedro (es)  Monument to Gregorius XVI (en)  Gregorian Chapel (en)   |
| Ayllun |
| Warmin/Qusan |
sin valor  |
| Education |
| Simikunan |
Latin simi Italya simi  |
| Llamk'anan |
| Llamk'anan |
sacerdote católico (es) -wan obispo católico (es)   |
|

Kaypi Llamk'allantaq
* Cónclave de 1830-1831 (es)  Cónclave de 1829 (es)
 |
| Llamk'ay wasin |
Roma-wan Estados Pontificios (es)   |
| Membership |
Accademia Tiberina (mul)   |
| Hawa-puriq |
| Yuyaynin |
| Iñiynin |
Kathuliku Inlisya  |
| Religious-order |
Orden de San Benito (es)   |
|   |

**Griguryu XVI**, **Griguryu huk chunka suqta ñiqin** (latin simipi: Gregorius PP. XVI, Italya simipi: **Gregorio XVI**) sutiyuq runaqa (\* 27 ñiqin qhapaq raymi killapi 1717 watapi paqarisqa Belluno llaqtapi - † 1 ñiqin inti raymi killapi 1846 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.

2 ñiqin hatun puquy killapi 1831 watapi watamanta 1 ñiqin inti raymi killapi 1846 watapi watakama Tayta Papam.

Bartolomeo Alberto Cappellari Pagani Gesa sutiyuq runaqa.

Tayta: Giovanni Battista Cappellari, Mama: Giulia Pagani Gesa de Pesariis.

## Qillqasqankuna

### Encíclicas

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Griguryu XVI**.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Ñawpaqnin kaq:Piyu VIII** | Tayta Papam  2 ñiqin hatun puquy killapi 1831 watapi - 1 ñiqin inti raymi killapi 1846 watapi **Papa** Summus Pontifex Ecclesiae Catholicae Romanae | **Qhipaqnin kaq:Piyu IX** |
# 1757

◄ |
17 ñiqin pachakwata |
**18 ñiqin pachakwata**
| 19 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
1720 watakuna |
1730 watakuna |
1740 watakuna |
**1750 watakuna**
| 1760 watakuna
| 1770 watakuna
| 1780 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1753 |
1754 |
1755 |
1756 |
**1757**
| 1758
| 1759
| 1760
| 1761
| ►
| ►►

**1757** wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1757**.
# 1853

◄ |
18 ñiqin pachakwata |
**19 ñiqin pachakwata**
| 20 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
1820 watakuna |
1830 watakuna |
1840 watakuna |
**1850 watakuna**
| 1860 watakuna
| 1870 watakuna
| 1880 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1849 |
1850 |
1851 |
1852 |
**1853**
| 1854
| 1855
| 1856
| 1857
| ►
| ►►

**1853** wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1853**.
# Sallqa waqlliy

Allpa wirawan waqlliy.
Q'upawan waqlliy. Kunana mayu, Winisuylapi.
**Sallqa waqlliy**, **Sallqa miyuy** nisqaqa runap paqarichisqan kawsay pachap, sallqa pachap waqlliyninmi, miyunkunamanta icha huk waqlliy rurayninkunamanta.

Sallqa waqlliyraykuqa yura, uywa rikch'aqkuna wañunmi. Runapas pachapi kaq miyukunamanta unqurinmi.

Kay hinam sallqa pachata waqllinku:

* Wayra pacha waqlliy: antawam, antankam, phawrikam, pinchikillachanam k'illimsa, allpa wira kañaypa paqarichisqan miyu wapsikunatam wayra pachaman kachaykun.
* Yaku pacha waqlliy: phawrikakunam, qhuyakunam, quri hurquqkuna, allpa wira hurquqkunapas (ahinataq P'uchqu quchapi) miyukunata yaku pachaman kachaykun.
* Allpa pacha waqlliy: phawrikakunam, antawakunam miyukunata allpaman kachaykun. Chakrakunapi allpatataq nisyu wanuchanawan, kuru qullunawan miyunmi. Q'upawanpas waqllinkum.
* Kawsay pacha waqlliy: wayra pacha, yaku pacha, allpapacha miyuchasqa kaptinmi, yurakunam, uywakunapas wañunmi. Runakuna sach'a-sach'atam muthuspa qullun. Nisyu michiywan inkillkunam wañuspa ch'inpachayan.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Sallqa waqlliy**.
# Zuid-Holland pruwinsya

Zuid-Holland unancha
Zuid-Holland (Urasuyu)
Zuid-Holland pruwinsyapi munisipyukuna llaqtakunapas
**Zuid-Holland** nisqaqa Urasuyupi huk pruwinsyam (*provincie*). urasuyu simipi: *Zuid-Holland*, kastilla simipi: *Holanda Meridional*.

## Allpa saywachi

52° 00' N 4° 30' E

* **Mayukuna: **Quchakuna:**

## Runakuna

3 607 000 runakuna (2015).

## Pulitika rakiy

Uma llaqtanqa Den Haag llaqtam.

## Munisipyukuna (52)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Alblasserdam
* Albrandswaard
* Alphen aan den Rijn
* Barendrecht
* Bodegraven-Reeuwijk
* Brielle
* Capelle aan den IJssel
* Delft
* *Den Haag*
* Dordrecht
* Goeree-Overflakkee
* Gorinchem
* Gouda
* Hardinxveld-Giessendam
* Hellevoetsluis
* Hendrik-Ido-Ambacht
* Hillegom
* Hoeksche Waard
 | * Kaag en Braassem
* Katwijk
* Krimpen aan den IJssel
* Krimpenerwaard
* Lansingerland
* Leiden
* Leiderdorp
* Leidschendam-Voorburg
* Lisse
* Maassluis
* Midden-Delfland
* Molenlanden
* Nieuwkoop
* Nissewaard
* Noordwijk
* Oegstgeest
* Papendrecht
 | * Pijnacker-Nootdorp
* Ridderkerk
* Rijswijk
* Rotterdam
* Schiedam
* Sliedrecht
* Teylingen
* Vlaardingen
* Voorschoten
* Waddinxveen
* Wassenaar
* Westland
* Westvoorne
* Zoetermeer
* Zoeterwoude
* Zuidplas
* Zwijndrecht
 |

## Rikchakuna

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Zuid-Holland pruwinsya**.
* Zuid-Holland pruwinsya

| Urasuyupi pruwinsyam  |
| --- |
| Drenthe · Flevoland · Friesland · Gelderland · Groningen · Limburg · Noord-Brabant · Noord-Holland · Overijssel · Utrecht · Zeeland · Zuid-Holland |
# Chullunku pacha

Antartikapi kaq chullunku suyu. Kay hinas chullunku pachapi Tiksimuyupi achka suyukunapis Antikunantinpipas kasqa.
**Chullunku pacha** nisqaqa ancha ñawpa pachas Tiksimuyupi chirisapa chullunkusapa kasqa. Chaypacha hatun chullunkukunas anchata hatunyasqa, achka suyukunata chullunkuchaspa.

## Kaypipas qhaway

* Rit'i pacha
# Baruch Spinoza

| Baruch Spinoza |
| --- |
|   |
| Kawsaynin |
| Paqarisqa |
Amsterdam , nuwimri 24, 1632  |
| Suyun |
Provincias Unidas de los Países Bajos (es)   |
| Ethniya qutu |
sefardíes (es)   |
| Mama simin |
Purtuyis simi  |
| Wañusqan |
Den Haag , phiwriru 21, 1677  |
| Wañusqanpampa |
Nieuwe Kerk (en)   |
| Wañusqanrayku |
causas naturales (es)   (qhaqya unquy ) |
| Ayllun |
| Taytan |
Miguel de Espinoza |
| Maman |
Hanna Debora Marques |
| Warmin/Qusan |
sin valor  |
| Education |
| Hatun yachay-wasi | Universidad de Leiden (es)   |
| Simikunan |
Latin simi Iwriyu simi Italya simi Ransis simi Kastilla simi Purtuyis simi Urasuyu simi  |
| Yachachiqkunan |
Franciscus van den Enden (es)   |
| Yachakuqkunan |
Gottfried Leibniz (es)   |
| Llamk'anan |
| Llamk'anan |
Yachay wayllukuq, traductor de la Biblia (es) , grinder of lenses (en) , politólogo (es) , gramático (es) , teólogo (es) -wan óptico (es)   |
| Llamk'ay wasin |
Den Haag, Rijnsburg (mul) , Amsterdam-wan Voorburg (es)   |
| Aswan riqsisqa qillqasqan | *Ética (es)  conato (es)*  |
| Influenced by |
René Descartes, Parménides de Elea (es) , Maimónides (es) , Jenófanes (es) , Niccolo Machiavelli, Ibn Tufail (es) , Nicolas Malebranche (es) , Giordano Bruno (es) , Francis Bacon, Thomas Hobbes (es) , Averroes (es) , Demócrito (es) , Epicuro (es) , Lucrecio (es) , Hasdai Crescas (es) , Avicena (es) , Platon-wan Aristotelis  |
| Membership |
Colegiantes (es)   |
| Movement |
racionalismo (es)  filosofía occidental (es)   |
| Hawa-puriq |
|   |

Istatua Spinoza
**Baruch de Spinoza** sutiyuq runaqa (Iwriyu simi: ברוך שפינוזה, latín simipi: Benedictus de Spinoza, Purtugal simipi: Benedito de Espinosa), (\* 24 ñiqin ayamarq'a killapi 1632 watapi paqarisqa Amsterdam llaqtapi - 21 ñiqin hatun puquy killapi 1677 watapi wañusqa La Haye llaqtapi) huk Urasuyu mama llaqtayuq qillqaqsi yachay wayllukuqpas karqan.

Tayta: ; Mama: .

## Qillqasqankuna

* *Ethica* (1655)
* *Tractatus de Deo et homine ejusque felicitate* (Tratado acerca de Dios, el hombre y su felicidad)
* *Tractatus theologico-politicus* (Tratado teológico-político) (1670)
* *Tractatus de intellectus emendatione* (Tratado sobre la reforma del entendimiento) (1662)
* *Ethica ordine geométrico demonstrata* (1677)

## Kaypipas qhaway

* Yachay wayllukuy

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Baruch Spinoza**.

**Kastilla simipi: Apuntes de Spinoza
* Tratado de la reforma del entendimiento - Formato "html" Formato "pdf"

**Ransiya simipi:**
# Puruwinsa

Puruwinsa llaqtaqta wiphalan
Puruwinsa llaqtaqta wallqanqan
**Puruwinsa** (Uqsitan simipi: *Provença,* Ransis simipi: *Provence*) nisqa huk ñawpaq suyu karqa. Kunan Ransiyapi, riqyun Provence-Alpes-Côte d'Azurpi kan.

Hatun llaqtakuna Puruwinsapi : Ais de Provença, Marselha, Arles, Tolon kanku (Aix en Provence, Marseille, Arles, Toulonwan Ransis simipi).

Puruwinsapa simin provençal simi (occitan simi).
# Jean-François Millet

Jean-François Millet
**Jean-François Millet** sutiyuqqa (4 ñiqin kantaray killapi 1814 watapi paqarisqa Gruchy llaqtapi - 20 ñiqin qhulla puquy killapi 1875 watapi wañusqa Barbizon llaqtapi) huk  Ransiya mama llaqtayuq llimphiq runam karqan.

Taytan: Jean-Louis-Nicolas; Maman: Aimée-Henriette-Adélaïde Henry Millet.

## Kaypipas qhaway

* Paul Delaroche

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Jean-François Millet**.
# Ruwantha

Repubulika y'u Rwanda
République Rwandaise
Republic of Rwanda*
Ruwantha Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu* (kinyarwanda: *Unidad, Trabajo, Patriotismo*) |
| Llaqta taki: *Rwanda Nziza* |
|   |
| Situación de Rwanda |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Kigali 237 782 (2006) 1° 57′ S 30° 4′ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Kigali |
| **LLaqtap simin** | Ransis simi, Kinyarwanda, Inlish simi |
| **Kamachiy** | Republika |
| **Kawpay** |  |
| Umalliq Uma kamayuq | Paul Kagame Édouard Ngirente |
| **Kachariy**  • P'unchaw | Bilhikamanta 1 ñiqin anta situwa killapi 1962 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 144º 26 338 km² 5,3% 893 km 0 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 91º 8 648 248 (2006 est.) 281 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2003)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 123º   USD 10 462 millones USD 1.268 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2007) | 0,452 (161º) – Bajo |
| **Kañina** | Franco ruandés ($, `RWF`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Ruandés |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC+2 UTC+2 |
| **Internet tuyru** | `.rw` |
| **Karu rimay tuyru** | `+250` |
| **Ankichiy tuyru** | `9XA-9XZ` |
| **ISO tuyru** | 646 / RWA / RW |
| Kaypi wankurisqa: ONU, UA, Commonwealth |

**Ruwantha** (kastilla simipi: Ruanda) nisqaqa Aprikapi huk mama llaqtam. Uma llaqtanqa Kigali llaqtam.

## Wiñay kawsay

1 Anta situwa killa Kamachiy 1962 wata.

## Allpa saywachi

* **Urqukuna: **Quchakuna:** Kivu qucha
* **Mayukuna:** Ruzizi mayu, Nyabarongo mayu

## Waki

### Runakuna

8 648 248 runa

### Iñiy

* Kathuliku 56,5 %
* Protestantismu 37,1 %
* Islam 4,6 %
* Manan iñiy 1,7 %

## Hatun llaqtakuna

|  |
| --- |
| **Llaqtakuna (Ruwantha)** |
| ' | **Llaqta** | **Runakuna** | **Pruwinsya** |
| **1991** | **2002** | **2005** |
| 1. | Kigali | 232 733 | 603 049 | 745 261 | Kigali llaqta |
| 2. | Butare | 28 645 | 77 449 | 89 600 | Süd |
| 3. | Gitarama | 11 679 | 84 669 | 87 613 | Süd |
| 4. | Ruhengeri | 29 578 | 71 511 | 86 685 | Nord |
| 5. | Gisenyi | 21 918 | 67 766 | 83 623 | West |
| 6. | Byumba | k.A. | 66 268 | 70 593 | Nord |
| 7. | Cyangugu | 8 911 | 59 070 | 63 883 | West |
| 8. | Nyanza | k.A. | 55 699 | 56 679 | Süd |
| 9. | Kabuga | k.A. | 51 693 | 54 246 | Nord |
| 10. | Ruhango | k.A. | 43 780 | 54 104 | Süd |
| 11. | Rwamagana | k.A. | 47 203 | 50 081 | Ost |
| 12. | Kibuye | 4 242 | 46 640 | 48 024 | West |
| 13. | Kibungo | 6 912 | 43 582 | 46 240 | Ost |
| 14. | Gikongoro | k.A. | 32 427 | 33 832 | Süd |
| 15. | Umutara | k.A. | 8 437 | 10 427 | Ost |