Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kōbe

Kōbe llaqta
**Kōbe** (nihun simipi: 神戸市, Hepburn: Kōbe-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Hyōgo llaqta kamachiy llaqtam, Kansai suyu hatun llaqta. 551,40 km2

## Wiñay kawsay

Kamasqa 1 ñiqin ayriway killapi 1889 watapi.

## Waki

### Runakuna

1 529 116 runakuna.

## Ñaña llaqtakuna

* HAM Seattle, (1957)
* Ransiya Marseille, (1961)
* Parasil Rio de Janeiro, (1969)
* Chilisuyu Cauquenes, (1955)
* Latwiya Riga
* Duminikana Valverde
* Winisuyla Maracay
* Awstralya Brisbane, (1985)
* Ispaña Barcelona, (1993)
* Pakistan Faisalabad, (2000)
* Iran Bam, Irán (2008)
* Piruw
 Pisqu, (2007)
* Israyil Haifa, (2004)
* Urin Afrika Johannesburg, (2007)

## Pukyukuna

## Kaypipas qhaway

* Pulitika rakiy (Nihun)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Kōbe**.
* Uficial qillqa web Tokushima (inlish simi)
# Ōsaka

|  |
| --- |
| Ōsaka 大阪市 おおさかし Ōsaka-shi  |
|  Ōsakapa⠀wallqanqan  |  Ōsakapa unanchan  |
|   |
| Kamachiy |
| Mamallaqta
 | Nihun  |
|  | Prefectura de Osaka (es)   |
| K'itikuna
 | Miyakojima-ku (es) , Fukushima-ku (es) , Konohana-ku (es) , Nishi-ku (es) ,⠀Minato-ku (es)   |
| Kuraka
 | Hideyuki Yokoyama (es)   |
| Postal yupaynin
 | `530-0001`  |
| Runa-kaqnin |
| Runakuna
 | 2 751 862     hab.  |
| Allpa-saywachiy |
| Hanaq-kay
 | 20 m  |
| Kordinadakuna
 | ﻿ / ﻿ |
| Arya
 | 223    km 2 |
| Ñaña llaqtakuna
 | São Paulo, Ciudad de Melbourne (es) , Sankt Peterburg, Milano, Chicago, Hamburg, Shanghai, Budapest, Buenos Aires,⠀Manila  |
| Pacha UTC
 | UTC+9 (es)   |
| Saywitu |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| T'inkikuna |
|  |

Ōsaka llaqta
**Ōsaka** (nihun simipi: 大阪市, Hepburn: Ōsaka-shi?), Nihun hatun llaqta, Uma llaqtam Ōsaka llaqta kamachiy llaqtam, Kansai suyu hatun llaqta. 222,30 km2

## Wiñay kawsay

Naniwa (浪速).

## Waki

### Runakuna

2 669 000 runakuna.

## Ñaña llaqtakuna

| Llaqta | Suyu | Mama llaqta | Wata |
| --- | --- | --- | --- |
| San Francisco | California |  HAM | 1957 |
| São Paulo | São Paulo suyu |  Parasil | 1969 |
| Chicago | Illinois |  HAM | 1973 |
| Melbourne | Victoria |  Awstralya | 1974 |
| Shanghai | Chunwa Este |  Chunwa | 1974 |
| Sankt Peterburg | Oblast Leningrado |  Rusya | 1979 |
| Milano | Lombardia |  Italya | 1981 |
| Hamburg | Hamburg |  Alimaña | 1989 |
| Buenos Aires | *(Autónoma Llaqta)* |  Arhintina | 1998 |
| Budapest | Közép-Magyarország |  Mayarsuyu | 1998 |
| Kanpur | Uttar Pradesh |  Inriya | 1998 |
| Busan | Yeongnam |  Tayhan | 2008 |

## Pukyukuna

## Kaypipas qhaway

* Pulitika rakiy (Nihun)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Ōsaka**.
# Hanshin Tigers

**Hanshin Tigers** (nihun simipi:阪神タイガース) nisqaqa Nihun mama llaqtapi huk profesional beisbol pukllaqmi . Chawpi Liga nisqamanmi kapun . Wasi pampaqa Koshien Stadium , Nishinomiya llaqtapi , Hyogo suyupi .
Pisichasqa sutiqa " Hanshin " sutiyuq, sutinchasqataq " Tigres ". Wakin kutiqa " tigre " icha " tigre maqanakuq " nispam sutichanku . Nihun mama llaqtapi 12 kaq profesional beisbol equipokunamanta , Yomiuri Giants nisqamanta iskay ñiqin aswan unay historiayuqmi, 1936 watapi profesional beisbol liga qallariq equipokunamanta hukninmi . 1960 watakamaqa Osaka Tigres sutiyuqmi karqan, awqanakuy pachapi huk pachallachu.
Chay llamk'aq empresaqa Hanshin Tigers Co., Ltd. Tayta-mama llamk'ayninqa Hanshin Electric Railway ( Hankyu Hanshin Holdings nisqap huk llamk'ayninmi ) .

Pichqa liga atipay (5 kaqpi rankikusqan yupaypi atipaykunapi), huk kutilla Japón suyupi ( 12 equipokunamanta aswan pisi kaqpaq empatado ), chaymanta 1987 watamanta 2001 watakama , tutayaq pacha 15 pachakunamanta 10 kutita urayman chinkay.As Rikurqanim, liga kamasqa kasqanmanta pacha (1950), llapan atipaq pachakmanta iskay kaq ligapi, hinaspapas hatunchakuchkanmi achka pachakunapi takyasqa kallpanwan maykunapim A claseman yaykururqa.

## Hawa t'inki

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Hanshin Tigers**.
* Oficial nisqa web nisqa
# Muñgul simi

| Монгол / Mongol (Mungul simi) |
| --- |
| **Kaypi rimasqa:** | Mungulsuyu |
| **Suyukuna:** |  |
| **Rimaqkuna:**
• Mama rimay:
• Hukkuna: | 5,7 hunu
•
•  |
| **Ñiqi:** |  |
| **Rimaykunap ayllun:** | Makru altay rimaykunachá
 Mungul rimaykuna
  **Mungul simi** |
| **Qillqa:** | Kirilitsa siq'i llumpa |
| Tukri simi: |
| **Kay mama llaqtakunapi:** | Mungulsuyu |
| **Kaypa kamachisqan:** | Manam kamachisqachu |
| Tuyrukuna |
| **ISO 639-1** | mn |
| **ISO 639-2** | mon |
| **ISO 639-3** | mon |
| **SIL** | khk |
| {{{mapa}}}Maypim Mungul simita rimachkanku |
|

|  |
| --- |
| Kaytapas qhaway: Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay |

 |

**Muñkul simi** (, *Monggol kele*) nisqaqa Mungulsuyup rimayninmi. Pichqa hunumanta aswan rimaqninmi kan.
# Jigorō Kanō

Jigorō Kanō (1860-1938)
**Jigorō Kanō**  (nihun simi: 嘉納 治五郎 Kano Jigoro) sutiyuq runaqa, (\* 28 ñiqin tarpuy killapi 1860 watapi paqarisqa Mikage llaqtapi -4 ñiqin aymuray killapi 1938 watapi wañusqa Hikawa Marupi), huk  Nihun mama llaqtayuq Jiu-jitsu wan judo yachachiq wan kurku kallpanchaq.

Warmi: Sumako Takezoe.
Churinkuna: (9).

Alma mater: Tokyo Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna

* Kanō, Jigorō. (1898 – 1903). *Kokushi*.
* Lindsay, Thomas and Kanō, Jigorō. (1889, 1915 reprint). "The Old Samurai Art of Fighting without Weapons", *Transactions of the Asiatic Society of Japan*, XVI, Pt II, pp. 202–217.
* Kanō, Jigorō. (1915 – 1918). *Jūdō.*
* Kanō, Jigorō. (1922). "Jiudo: The Japanese Art of Self Defence", *Living Age*, 314, pp. 724–731.
* Kanō, Jigorō. (1932). "The Contribution of Judo to Education", Journal of Health and Physical Education, 3, pp. 37–40, 58 (originally a lecture given at the University of Southern California on the occasion of the Xth Olympiad).
* Kanō, Jigorō. (1934). "Principles of Judo and Their Applications to All Phases of Human Activity", unpublished lecture given at the Parnassus Society, Athina, Grisya, 5. VI.1934, reprinted as "Principles of Judo" in *Budokwai Quarterly Bulletin*, 1948, pp. 37–42.
* Kanō, Jigorō. (1936). "Olympic Games and Japan", *Dai Nippon*, pp. 197–199. In Thomas A. Green and Joseph R. Svinth, eds., *Martial Arts in the Modern World*. Westport, Connecticut: Greenwood, 2003, pp. 167–172.
* Kanō, Jigorō. (1937). *Judo (jujutsu) by Prof. Jigorō Kanō.* Tokyo: Board of Tourist Industry, Japanese Government Railways.
* Kanō, Jigorō. (1937). "Jujutsu and Judo; What Are They?" Tokyo: Kodokwan.
* Kanō, Jigorō. (manan punchaw). *Jujutsu Becomes Judo.*
* Kanō, Jigorō. (1972). *Kanō Jigorō, watakushi no shōgai to jūdō.* Tokyo: Shin Jinbutsu Oraisha. ISBN 978-4820542414
* Kanō, Jigorō. (1983). *Kanō Jigorō chosakushū.* Tokyo: Gogatsu Shobo. ISBN 978-4772700214
* Kanō, Jigorō. (1986). *Kodokan judo/Jigorō Kanō; edited under the supervision of the Kodokan Editorial Committee*. Tokyo wan New York: Kodansha International.
* Kanō, Jigorō. (1995). *Kanō Jigorō taikei/kanshū Kōdōkan.* Tokyo: Hon no Tomosha.
* Kanō, Jigorō. (2013). *Mind over muscle - writings from the founder of judo* Kodansha USA, Inlish simi from nihun anthology 2005 ISBN 978-1568364971

## Kaypipas qhaway

* Nihunpa kurku kallpanchaynin
* Keiko Fukuda
* Kyūzō Mifune
* Mitsuyo Maeda
* Teruyuki Okazaki
* Kenji Tomiki
* Gunji Koizumi
* Hidetaka Nishiyama
* Matsugoro Okuda
* Gichin Funakoshi
* Mitsusuke Harada
* Sanshiro Sugata
* Apuwasinyuq pukllaykuna 1964

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Jigorō Kanō**.
* Jigoro Kano
# Kitakyūshū

Kitakyūshū llaqta
**Kitakyūshū** (nihun simipi: 北九州市, Hepburn: Kitakyūshū-shi?), Nihun mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Uma llaqtam Fukuoka llaqta kamachiy llaqtam, Kyūshū suyu hatun llaqta. 484,14 km2

## Wiñay kawsay

Kamasqa 10 ñiqin hatun puquy killapi 1963 watapi.

## Waki

### Runakuna

1 000 271 runakuna.

## Pulitika rakiy

### Distritukuna

El estrecho de Kanmon visto desde el espacio, con Kitakyūshū a la izquierda y Shimonoseki a la derecha.
7 distritukuna (*ku*):

|  | Distritu |  | hallka k'iti k'anchar (km²) |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Kokura Kita-ku | 小倉北区 | 39,27 |
|  | Kokura Minami-ku | 小倉南区 | 170,25 |
|  | Moji-ku | 門司区 | 73,37 |
|  | Tobata-ku | 戸畑区 | 16,66 |
|  | Yahata Higashi-ku | 八幡東区 | 36,36 |
|  | Yahata Nishi-ku | 八幡西区 | 83,04 |
|  | Wakamatsu-ku | 若松区 | 67,86 |

## Ñaña llaqtakuna

* Tayhan Bucheon

## Pukyukuna

## Kaypipas qhaway

* Pulitika rakiy (Nihun)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Kitakyūshū**.
* Kitakyūshū uficial qillqa web
# Rimaykunap ayllun

Tiksimuyupi rimaykunap ayllunkuna.
**Rimaykunap ayllun** nisqaqa ancha ñawpa pacha kasqa huk ñawpa simimanta yurisqa rimaynintin, achka icha aslla rimaykunam, kunan pacha mana icha sasalla hap'iqanalla kaspapas.

## Hunumanta aswan rimaqniyuq rimay ayllukuna

| Ñiqi | Ayllu | Rimaykuna (wañusqapas) | Rimaykuna (kunan) | Rimaqkuna  | Maypi rimasqa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | **Indu iwrupiyu** | 280 | 220 | 2.675 hunu | Iwrupa, Uralan kunti, Uralan Asya; *kunan Tiksimuyuntinpi* |
| 2 | **Sinu tibetu** | 343 | 335 | 1.288 hunu | Chunwa, Himalaya suyu, UralanAnti Asya |
| 3 | **Niqir Kungu** | 1.386 | 1.364 | 354 hunu | Kunti, Chawpi, Uralan Aphrika |
| 4 | **Aphruasyatiku** | 354 | 311 | 347 hunu | Chincha Aphrika, Sispa Anti |
| 5 | **Awstrunisyu** | 1.144 | 1.119 | 296 hunu | Indu Pasiphiku, Philipinakuna, Indunisya, Madagaskar |
| 6 | **Drawida** | 27 | 27 | 220 hunu | Uralan, Chawpi Indya; Chincha Indya; Pakistan |
| 7 | **Turku** | 41 | 37 | 160 hunu | Kunti, Chawpi Asya, Anti Iwrupa, Chincha anti Siwirya |
| 8 | **Nihun Riyukiyu** | 4 | 4 | 126 hunu | Nihun, Okinawa |
| 9 | **Awstruasyatiku** | 157 | 156 | 95 hunu | ChinchaAnti-Indya, UralanAnti Asya |
| 10 |  **Thay kaday** | 69 | 68 | 83 hunu | Uralan Chunwa, Uralan anti Asya |
| 11 | **Kuriyanu** | 1 | 1 | 78 hunu | Kuriya |
| 12 | **Nilusaharu** | 196 | 188 | 34 hunu | Aphrika: Uralan Sahara, Sudan |
| 13 | **Ural** | 31 | 28 | 24 hunu | Chincha Anti Iwrupa, Unriya, Ural suyu, Kunti Siwirya |
| 14 | **Qhichwa** | 39 | 38 | 10 hunu | Piruw, Ikwadur, Kulumbya, Buliwya, Arhintina |
| 15 | **Mungul** | 14 | 14 | 7,5 hunu | Mungulsuyu, Chincha Chunwa; Buryatya, Kalmikya |
| 16 | **Hmong-Mien** (Miao-Yao) | 21 | 21 | 6,3 hunu | Uralan China, Uralan anti Asya |
| 17 | **Tupi** | 74 | 60 | 5,3 hunu | Parawayi, Buliwya, Brasil |
| 18 | **Kartwelu** | 4 | 4 | 4,5 hunu | Kartulsuyu; Turkiya |
| 19 | **Maya** | 33 | 31 | 4,2 hunu | Mishiku, Watimala, Bilisi |
| 20 | **Chimpa Ñukini** | 533 | 530 | 3,2 hunu | Ñukini; Timor, Alor, Pantar |
| 21 | **Naq-Dagestanu** | 29 | 29 | 3,0 hunu | Rusiya: Chichinya, Ingushitya, Dagistan |
| 22 | **Aymara** (Aru) | 3 | 3 | 2,2 hunu | Buliwya, Piruw, Chili, Arhintina |
| 23 | **Otomanki** | 21 | 19 | 2,0 hunu | Mishiku, Nikarawa, Kustarika |
| 24 | **Utu astika** | 32 | 22 | 1,6 hunu | Kunti HAS, Chincha Kunti, Chawpi Mishiku |
| 25 | **Abqas-Adig** | 5 | 4 | 1,1 hunu | Chincha Kunti Kawkas: Abkhasya, Adygya, Kabardya |

## Kaypipas qhaway

* Awya Yala rimaykuna
# Turku simi

| Türkçe (Turku simi) |
| --- |
| **Kaypi rimasqa:** | Turkiya, Kipru, huk mamallaqtakunapi aslla simi |
| **Suyukuna:** |  |
| **Rimaqkuna:**
• Mama rimay:
• Hukkuna: | 82 hunu
•
•  |
| **Ñiqi:** | 23 |
| **Rimaykunap ayllun:** |  Altay rimaykunachá
  Turku rimaykuna
   Oghuz rimaykuna
    **Turku simi** |
| **Qillqa:** | Latin siq'i llumpa |
| Tukri simi: |
| **Kay mama llaqtakunapi:** | Turkiya, Kipru |
| **Kaypa kamachisqan:** | Manam kamachisqachu |
| Tuyrukuna |
| **ISO 639-1** | tr |
| **ISO 639-2** | tur |
| **ISO 639-3** | tur |
| **SIL** | {{{sil}}} |
| {{{mapa}}}Maypim Turku simita rimachkanku |
|

|  |
| --- |
| Kaytapas qhaway: Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay |

 |

**Turku simi(Türkçe)* nisqaqa Turkiyap rimayninmi. Iskay chunka hunuchá rimaqninmi kan.
# Antañiqiq puklla

**Sapallap antañiqiq puklla**, **antañiqiq puklla** icha pisichasqa **PC puklla**, nisqaqa huk illari pukllam, sapallap antañiqiqpi (PC) pukllasqa, kuyuq rikch'a pukllap rikch'ayninpas. Imaniq ruwayninkuna kanku: aswan imaymana chaymanta ruwaqpa kamachisqan pukllay sinch'ikaq chaymanta llamp'ukaq; chaymanta sapsillaqa aswan hatun atiy yaykuypi, ruwaypi, kuyuq rikch'a chaymanta uyari lluqsiypi.

 *Hanan pacha awqanakuy!*, 1961 watapi PDP-1 nisqapaq ruwasqa, achka kutim iskay ñiqin antañiqiq puklla kasqanmanta yupaychasqa. Kay pukllaqa iskay pukllaqpa kamachisqan ch'usaq wamp'ukunam karqan, huk chawpi quyllur muyuriqpi makillamk'aspa, sapankan hukninta chinkachiyta munaspa.
# Waphsi

Allpa wapsi waqaychana.
Allpa wapsi q'unchapi rawrachkaq allpa wapsi.
**Pacha waphsi/waksi**qa allpa ukhunpi tiyaq, rawraqlla wapsikunam, k'illimsa yakuchaqkuna chaqrusqam, rumiyasqa rawrana nisqa.

Allpa wapsitaqa kañaspa wasikunapi q'uñichinchikmi, yanunchikmi.
# Purunay

Negara Brunei Darussalam*
Purunay Mama llaqta, Wasi Thakmanta**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Brunei Darussalam* (Malayu simipi: *«Brunéi, residencia de la paz»*) |
| Llaqta taki: *Allah Peliharakan Sultan* |
|   |
| Situación de Bruniy |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Bandar Seri Begawan 78.000 hab. (2003 est.) 4° 05’ N 14° 55’ O |
| **Aswan hatun llaqta** | Bandar Seri Begawan |
| **LLaqtap simin** | Malayu simi ¹ |
| **Kamachiy** | Apsulutu qhapaq suyu |
| **Kawpay** |  |
| Sultán | Hassanal Bolkiak |
| **Independencia**  • Fecha | Hukllachasqa Qhapaq Suyumanta 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1983 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 171º 5.770 km² 8,6 % 381 km 161 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 166º 372.361 63 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2006)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 140º   US$ 9.557 millones US$ 25.315 (2006) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2006) | 0,871 (34º) – Elevado |
| **Kañina** | Dólar de Brunei (B$, BND) |
| **Runa llaqtap sutin** | Bruneano, bruneana |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC+ 8 UTC+ 8 |
| **Internet tuyru** | `.bn` |
| **Karu rimay tuyru** | `+673` |
| **Ankichiy tuyru** | `V8A-V8Z` |
| **ISO tuyru** | 096 / BRN / BN |
| Kaypi wankurisqa: ONU, ASEAN, APEC, Commonwealth |
|
¹ Kaykunatapas rimanku: chiunu simi, inlish simi, yawi simi. |

**Purunay** (Inlis simipi: Brunei, Hawi qillqapi: نݢارا بروني دارالسلام) nisqaqa Kalimantan wat'api huk mama llaqtam, qhapaq suyum, Asyaman kapuq.
# Hatun yarqay

Ilandapi yarqasqa warmi, wawankunawan, 1845–1849 hatun yarqaypi. Bridget O'Donnel-pa siq'isqan.
**Hatun yarqay** nisqaqa runallaqtapi achka icha lliw runakunata yarqaymi, mit'alla icha mana tukuriqlla.

Ch'akiymanta icha kawsay pachapi huk llakichiymanta mana ruru mana muru kaptinqa, chay hina hatun yarqayqa tukukuyta atinmi, achka runakunata wañuchispa. Hinallataq awqanakuypim waqllichiykunamanta hatun yarqaykunaqa tukukun, icha mana chiqan wakipi wakcha kaymantam.
# Tapuy

**Tapuy** icha **Tapuq yuyay** nisqa hunt'a rimaywanqa tapusqa runamanta willaykunatam uyariyta munanchik.

Tapuykunap qhipaqninmanqa *tapuna chiku* (**?**) nisqatam qillqanchik.

Kay hinam tapuykuna:

* Ari mana tapuy: Tapuq runaqa *-chu* nisqa k'askaqta huk rimaman yapaspa tapun. Tapusqa runaqa **arí** icha **mana** nispa kutichin;
* Willachiq tapuy: Tapuq runaqa *tapukuq sutip rantin* nisqa rimakunawanmi *(pi, ima, may, hayk'a, ...),* *-taq, -m(i), -s(i)* nisqa k'askaqkunata yapaspa tapun. Tapusqa runaqa imatapaq willaspa kutichin.
# Incheon

**Incheon** (kuriya simi 인천; hanja: 仁川),  Tayhan Republika mama llaqtayuq llaqtam.

## Wiñay kawsay

Kamasqa

## Allpa saywachi

## Karu puriy

## Yachachiy

* Yachay sunturkuna:

## Ñaña llaqtakuna

## Kaypipas qhaway

* Siyul

## Hawa tinkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Incheon**.
# Thunq'i

**Thunq'i** nisqaqa chun simipaq romanuchanam achka chun rimaykunapaqmi, 7 ñiqin pachakwatap chun siminpa t'uqyayninpaqmi rurasqa. Thunq'ipi mana samaychasqa kunkawakinkunaqa ([p], [t]) kay hinam *b*, *p*, ... qillqasqa, kunkayuq kunkawakinkunataq ([b], [d]) kay hinam *bh*, *dh*, ... qillqasqa.

Han siq'i llumpataq manam t'uqyana qillqachu, ichataq sut'i qhawachinam.

#### Onsets/Initials

Kay sananchakunaqa manam Qhichwa simi hinachu.

The 36 initials|  | Voiceless | Voiced |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Tenuis 清 | Aspirate 次清 | Muddy 濁 | Sonorant 次濁 | Tenuis 清 | Muddy 濁 |
| Labials 脣 | Bilabials | 幫 \*[p] ‹**b**› | 滂 \*[pʰ] ‹**p**› | 並 \*[b̥] ‹**bh**› | 明 \*[m] ‹**m**› |  |  |
| Labio-dentals | 非 \*[f] ‹**f**› | 敷 — | 奉 \*[v̥] ‹**fv**› | 微 \*[w̃] ‹**v**› |  |  |
| Coronals 舌 | Alveolar stops | 端 \*[t] ‹**d**› | 透 \*[tʰ] ‹**t**› | 定 \*[d̥] ‹**dh**› | 泥 \*[n] ‹**n**› |  |  |
| Palatal stops | 知 \*[ʈ] ‹**dy**› | 徹 \*[ʈʰ] ‹**ty**› | 澄 \*[ɖ̥] ‹**dhy**› | 娘 \*[ɳ] ‹**n**› |  |  |
| Sibilants 齒 | Alveolar | 精 \*[ts] ‹**z**› | 清 \*[tsʰ] ‹**ts**› | 從 \*[d̥z] ‹**dz**› |  | 心 \*[s] ‹**s**› | 邪 \*[z̥] ‹**sz**› |
| Palatal | 章 \*[tɕ] ‹**j**› | 昌 \*[tɕʰ] ‹**ch**› | 船 \*[d̥ʑ] ‹**dj**› |  | 書 \*[ɕ] ‹**sh**› | 時 \*[ʑ̥] ‹**zh**› |
| Retroflex | 莊 \*[tʂ] ‹**dr**› | 初 \*[tʂʰ] ‹**tr**› | 崇 \*[d̥ʐ] ‹**jr**› |  | 生 \*[ʂ] ‹**sr**› | 士 \*[ʐ̥] ‹**zr**› |
| Velars 牙 | 見 \*[k] ‹**c**› | 谿 \*[kʰ] ‹**k**› | 羣 \*[ɡ̊] ‹**ɡ**› | 疑 \*[ŋ] ‹**q**› |  |  |
| Gutturals 喉 | 影 \*[ʔ] ∅ |  |  | 喻 \*[j] ‹**y, w, h**› | 曉 \*[x] ‹**x**› | 匣 \*[ɣ̊] ‹**h**› |
| "Semi-coronal" |  |  |  | 來 \*[l] ‹**l**› |  |  |
| "Semi-sibilant" |  |  |  | 日 \*[ȷ̃] ‹**r**› |  |  |

## Kaypipas qhaway

* Wikipidiya:Qillqa suti/Chun simi, thunq'ipi tiksisqa.