Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Wañuy

Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
**Wañuypa atipaynin**
 Pieter Brueghel Kuraq-pa llimphisqan 1562 watapi.
**Wañuy** nisqaqa kawsaypa puchukayninmi. Tukuy yurakunap, uywakunap, runakunappas wañunanmi.

Wañuywanqa kurku ayam tukukun.

## Chanin yachaykuna

* Wañuywanqa, imaypis, maychaupis, paqtallam puriikantsik.
* Wañuyqam piimaypaq: wamrapaqpis, yashqapaqpis; llullupaqpis, chakwaspaqpis, aukispaqpis.
* Wañunqantsik patsa chaamuptinqam, may tsaychaupis, imaykanaupis wañukuntsik.
* Manaraq wañushaq nirchi lluta kawakuntsik.
* Chakwaswan aukisqam puñuyninchau wañuyta yachakuyan. Tsaymi imaypis puñukuyanlla.
* Llapantsikpis wañuqllapaqmi kantsik. Piraq mana?
* Mana alli ruraqllam wañuyta mantsan.
* Hukllam wañuy.
* Wañuytaqa pipis maypis manam yachatsikuntsu; tsaymi kikintsik wañuyta yachakuntsik.
* Imayka aykayka wañuqta rikarmi wañuyta yachakuntisk.
* Ayakunaqam imaypis taaparaykayamantsik.
* Imapis mana alli kaptinqam ayantsikkunaman kamakuntsik, qayakuntsik. Paykunaqam, nuqantsiknau, aylluntsikta kuyayan.
* Ayakunapis llakinqantsikta, kuyanqantsikta musyayaananpaqmi mikuyta paykunapaq churakuntsik.
* Llutalla kawakurmi ayantsikta qarpuntsik.

## Kaypipas qhaway

* Ayamarka
* Sipikuy
* Runa sipiy

## Hawa t'inkikuna

* Luis Enrique Cachiguango, Proredvi: Wañuymanta
* Francisco Carranza Romero: El mundo de los muertos en la concepción quechua (kastilla simipi)
# Umiña

Piñi** (cristal) nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.*

Umiñakuna: anqas umiña, hematita, khrysokolla, uturunku ñawi (ñawpaq siq'i), qhisqa (kwarsu), turmalina, karnelian, pirita, sugilite (iskay kaq siq'i), malakita, waminchi qhisqa (rusadu kwarsu), obsidiana, puka umiña, ágata (kimsa kaq siq'i), jaspe, amatista, anqas ágata, lapis lázuli (tawa kaq siq'i).
**Umiña** nisqaqa pawqarquri, k'anchaq, q'ispi rumikunam.

Kay umiñakunatam riqsinchik:

* Q'ispi umiña, C [K'illimsayaq] *(diamante)*. '
* Puka umiña, Al2 O3::Cr *(rubí)*
* Q'umir umiña, Be3Al2Si6O18 *(esmeralda)*
* Anqas umiña, CuAl6(PO4)4(OH)8•5H2O *(turquesa, jacinto)*
* Q'illu umiña, Al2SiO4(OH, F)2 *(topacio)*

## Kaykunapis

* *Qespi umiña*  : Kastilla simipi: Diamante; Inlishpi: Diamond
* *K'anchaq umiña . Kastilla simipi: Brillante. Inlishpi : Brilliant*

* *Q'omer umiña* . Kastilla simipi: Esmeralda. Inlishpi: Emerald

* *Sani umiña* . Kastilla simipi: Amatista. Inlishpi: Amethyst

## Khawana

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Umiña**.
# Yura pacha

Inkill, Flint Hills, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.
Ch'apra, Elba wat'api, Italyapi.
Sach'a-sach'a, San Juan wat'api, Washington, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi.
**Yura pacha** nisqaqa yurakunap wiñasqan pacham.

Kay yura pacha layakunatam riqsinchik:

* **Inkill**: qachusapa, qurasapa
* **Ch'apra**: thansasapa
* **Sach'a-sach'a**: sach'asapa
# Grigurianu kalintariu

Griguryu XIII, griguryanu kalindaryup kamariqnin.
**Grigurianu kalintariu** nisqaqa 1582 watapi Griguryu XIII sutiyuq Tayta Papap kamarichisqan kalindaryum. Kunan pachaqa Tiksimuyuntinpi yaqa tukuy mama llaqtakunapim walichkan.

Grigurianu kalintariukamaqa wata chunka iskayniyuq killayuqmi. Chhasku wataqa kimsa pachak suqta chunka pichqayuq (365) p'unchawniyuqmi, wakllanwatataq kimsa pachak suqta chunka suqtayuq (366) p'unchawniyuqmi. Hulyanu kalindaryupi hinaqa, llapa tawa kaq, tawawan rakinalla wataqa wakllanwatam, ichataq wakin kaqniyuq:

Tawa pachakwan p'akinalla watakunaqa wakllanwatam, wakin pachakwan p'akinalla watakunataq manam wakllanwatachu.
Hulyanu kalindaryupi hina griguryanu kalindaryupipas wakllanwatakuna kaymi:

1904, 1908, 1912, 1916, 1920, ...
Hinallataqmi griguryanu kalindaryupi wakllanwatakuna kaymi:

1600, 2000, 2400, 2800, 3200, ...
Manataqmi griguryanu kalindaryupi wakllanwatakunachu kay watakuna:

1700, 1800, 1900, 2100, 2200, 2300, 2500, ...
# Uywariy

Uywariy
**Uywariy** nisqaqa runap sallqa animalkunata - yurakunatapas - kamachinanman suhitariyninmi. Akllaspa mirachispa musuq uywasqa rikch'aqkunatam paqarichin.

*Uywasqa* nisqaqa runap chay uywariy nisqawan uywasqan, kamachisqan uywam, aycha mikhuqkunapas millay uywachakunata mikhunapaq, michinapi yura mikhuqkunapas aychata, lichita chaskinapaq.

Uywasqa sach'akunataqa *mallki*, huk uywasqa yurakunatataq *chakra yura* ninchikmi.

Runakunaqa unay ñawpa pachañas uywakunata uwayta qallarirqan.

Kaymi huk uywasqakunam:

* Allqu (14000 wata yallisqa, Iwrupapi)
* Uwiha (10000 wata yallisqa, kunti Asyapi)
* Kawra (10000 wata yallisqa, kunti Asyapi)
* Khuchi (9000 wata yallisqa, Asyapi)
* Waka (8500 wata yallisqa, uralan anti Iwrupapi)
* Quwi (7000 wata yallisqa, Uralan Abya Yalapi)
* Kamillu (6000 wata yallisqa, uralan Arabyapi)
* Kawallu (5500 wata yallisqa, uralan anti Iwrupapi)
* Llama (5000 wata yallisqa, Uralan Abya Yalapi)
* Pili (4500 wata yallisqa, Iqiptupi)
* Michi (3500 wata yallisqa, Iqiptupi)
* Wallpa (3500 wata yallisqa, Asyapi)
* Kunu (1500 wata yallisqa, Ransiyapi)
# Killa unquy

**Killa unquy** nisqa pachapiqa killa killapura kachkaspa laqhayachkanmi, tiksi muyu intip killawan chawpichallanman yaykuchkaptin killata llanthuchaspa.

1, 4 iñukunapi killa unquy kayta atin, 2, 3 iñukunapitaq inti wañuy. Huk iñukunapi killa mana tiksi muyup llanthunman yaykunchu.

Mana chhikapura hinachu siq'isqa.
# Unriya simi

| Magyar (Unriya simi) |
| --- |
| **Kaypi rimasqa:** | Unriya, huk mamallaqtakunapi aslla simi (Rumanya, Sirbya, hukkunapas) |
| **Suyukuna:** |  |
| **Rimaqkuna:**
• Mama rimay:
• Hukkuna: | 14,5 hunu
•
•  |
| **Ñiqi:** | 66 |
| **Rimaykunap ayllun:** | Ural rimaykuna
 Phinu ugru rimaykuna
  Ugru rimaykuna
   **Unriya simi** |
| **Qillqa:** | Latin siq'i llumpa |
| Tukri simi: |
| **Kay mama llaqtakunapi:** | Unriya |
| **Kaypa kamachisqan:** | Manam kamachisqachu |
| Tuyrukuna |
| **ISO 639-1** | hu |
| **ISO 639-2** | hun (B), def (T) |
| **ISO 639-3** | hun |
| **SIL** | HNG |
| Maypim unriya simita rimachkanku |
|

|  |
| --- |
| Kaytapas qhaway: Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay |

 |

**Unriya simi(magyar)* nisqaqa Unriyap rimayninmi. Chunka tawayuq hunumanta aswan rimaqninmi kan.
# Colorado suyu

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Colorado**  |

 |
|  |
| Chhanka urqukuna |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  HAM |
| Tinkurachina siwikuna |  |
| Uma llaqta | Denver |
| Runakuna | 4.939.456 (2008) |
| Runa ñit'inakuy | 16,01 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 269.837 km² |
| Hanaq kay | 2.073 m |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Jared Polis |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.colorado.gov |
|  |

**Kuluratu** icha **Colorado** nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Denver llaqtam.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Runakuna

## Hatun llaqtakuna

* + **Denver**, 598.707 runa
	+ Colorado Springs, 376.427 runa
	+ Aurora, 311.794 runa
	+ Lakewood, 142 810 runa
	+ Fort Collins, 129 467 runa

## Hawa t'inkikuna

* www.colorado.gov
# Musampiki

República de Moçambique*
Musampiki Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: All we are one (Inlish simipi, Todos somos uno), no oficial. |
| Llaqta taki: Pátria Amada |
|   |
| Situación de Musambik |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Maputu 966.837 (1996 est.) 25°57′ S 32°35′ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Maputu |
| **LLaqtap simin** | Purtuyis simi |
| **Kamachiy** | Republika |
| **Kawpay** |  |
| Presidente Primer ministro | Filipe Nyusi Carlos Agostinho do Rosário |
| **Independencia**  • Fecha | De Portugal 25 de junio de 1975 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 34º 799.380 km² 2% 4.571 km 2.470 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 53º 19.406.703 (julio de 2005 est.) 24,28 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2005)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 102º   $ 25.974 millones $ 1.335 (169º) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2003) | 0.379 (168º) – Bajo |
| **Kañina** | Metical (`MZM`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Mozambiqueño |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC +2 UTC +2 |
| **Internet tuyru** | `.mz` |
| **Karu rimay tuyru** | `+258` |
| **Ankichiy tuyru** | `C8A-C9Z` |
| **ISO tuyru** | 508 / MOZ / MZ |
| Kaypi wankurisqa: Commonwealth, CPLP, ONU, UA |

**Musampiki** icha **Musampiki** llaqtaqa Aphrikapi huk mama llaqtam.

* Simikuna: Purtuyis simi
# Baku

|  |
| --- |
| Baku Bakı  |
|  Bakupa⠀wallqanqan  |  Bakupa unanchan  |
|   |
| Kamachiy |
| Mamallaqta
 | Asarsuyu  |
|  | Asarsuyu  |
| Kuraka
 | Eldar Azizov (es)   |
| Postal yupaynin
 | `AZ1000`  |
| Runa-kaqnin |
| Runakuna
 | 2 300 500     hab.  |
| Allpa-saywachiy |
| Hanaq-kay
 | −28 m  |
| Kordinadakuna
 | ﻿ / ﻿ |
| Arya
 | 2140    km 2 |
| Ñaña llaqtakuna
 | Kiyiw, Tbilisi, Stavanger (es) , Christiansted (es) , Vung Tau, Sivas (es) , Basora (es) , Bordeaux, Houston,⠀Istampul  |
| Pacha UTC
 | UTC+04:00 (es)   |
| Saywitu |
|  |
| T'inkikuna |
|  |

Baku, Asarsuyu.
**Baku** (asar simi: Bakı, rusu simipi: Баку) icha Bakú, llaqtaqa Asarsuyu mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Wiñay kawsay

Kuraka Hajibala Abutalybov.

Baku 2 122 300 runam kawsachkanku.

40°23′43″N 49°52′56

## Pulitika rakiy

12 rayonukuna.

1. Binagadi (Binəqədi rayonu)
2. Qaradağ (Qaradağ rayonu)
3. Xətai (Xətai rayonu)
4. Khazar (Xəzər rayonu)
5. Narimanov (Nərimanov rayonu)
6. Nasimi (Nəsimi rayonu)
7. Nizami (Nizami rayonu)
8. Pirallahy (Pirallahı rayonu)
9. Sabail (Səbail rayonu)
10. Sabunçu (Sabunçu rayonu)
11. Suraxanı (Suraxanı rayonu)
12. Yasamal (Yasamal rayonu)

## Yachachiy

* Yachay sunturkuna: Baku Yachay Sunturnin.

## Ñaña llaqtakuna

* Sinigal Dakar
* Italya Napoli
* Iraq Basora, Iraq
* Pusna-Hirsiquwina Sarajevo
* HAM Houston
* Ransiya Burdeos
* Iran Tabriz, Iran
* Turkiyi Esmirna , Turquía
* Witnam Vũng Tàu
* HAM Honolulu

## Willay pukyukuna

## Kaypipas qhaway

* Pulitika rakiy (Asarsuyu)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Baku**.
* Web oficial
* Organización de las Ciudades del Patrimonio Mundial (inlish simi)
# Kirilitsa

Maypim kirilitsa siq'i lllumpata llamk'achinku.
Azbuka, ñawpaq rusu yachaqay liwru, Ivan Fyodorov-pa ch'ipachisqan 1574 watapi.
**Kirilitsa** (rusu simipi: кириллица) icha **Azbuka** (rusu simipi: азбука) nisqaqa huk siq'i llumpam, huk islaw rimaykunap, huk rimaykunappas llamk'achisqan:

Islaw rimaykuna:

* Rusu simi
* Bilurusu simi
* Ukranya simi
* Sirbya simi
* Bulgarya simi
* Makidunya simi

huk rimaykuna:

* Qasaq simi
* Usbek simi
* Kirgis simi
* Chuwash simi
* Tayik simi
* Usit simi
* Mungul simi

Kaymi kirilitsa sanampakuna:

Mana allinta rikuspaykiqa, kaypi ñit'iy: PNG rikch'a.| а | б | в | г | д | е | ё | ж | з | и | й | к | л | м | н | о | п | р | с | т | у | ф | х | ц | ч | ш | щ | ъ | ы | ь | э | ю | я |
| *а* | *б* | *в* | *г* | *д* | *е* | *ё* | *ж* | *з* | *и* | *й* | *к* | *л* | *м* | *н* | *о* | *п* | *р* | *с* | *т* | *у* | *ф* | *х* | *ц* | *ч* | *ш* | *щ* | *ъ* | *ы* | *ь* | *э* | *ю* | *я* |

| Kirilitsa siq'i llumpap sanampankuna |
| --- |
| А A | Б Be | В Ve | Г Ge | Ґ Ge upturn | Д De | Ђ Dje | Ѓ Gje | Е Ye | Ё Yo | Є Ye |
| Ж Zhe | З Ze | Ѕ Dze | И I | І Dotted I | Ї Yi | Й Short I | Ј Je | К Ka | Л El | Љ Lje |
| М Em | Н En | Њ Nje | О O | П Pe | Р Er | С Es | Т Te | Ћ Tshe | Ќ Kje | У U |
| Ў Short U | Ф Ef | Х Kha | Ц Tse | Ч Che | Џ Dzhe | Ш Sha | Щ Shcha | Ъ Hard sign (Yer) | Ы Yery | Ь Soft sign (Yeri) |
|  |  |  |  | Э E | Ю Yu | Я Ya |  |  |  |  |
| Mana islaw kirilitsa sanampakuna |
| Ӏ Palochka | Ә Cyrillic Schwa | Ғ Ayn | Ҙ Dhe | Ҡ Bashkir Qa | Қ Qaf | Ң Ng | Ө Barred O | Ү Straight U | Ұ Straight U with stroke | Һ He |
| Unay pacha kirilitsa sanampakuna |
| ІА A iotified | Ѥ E iotified | Ѧ Yus small | Ѫ Yus big | Ѩ Yus small iotified | Ѭ Yus big iotified | Ѯ Ksi | Ѱ Psi | Ѳ Fita | Ѵ Izhitsa | Ѷ Izhitsa okovy |
|  |  |  | Ҁ Koppa | Ѹ Uk | Ѡ Omega | Ѿ Ot | Ѣ Yat |  |  |  |
# Harwar

Antañiqiqpa anaq kaqnin.
**Anaqkaq, Anaqtakya** icha **Harwar** nisqaqa (inlish simipi: *hardware*) antañiqiqpi tukuy imayaymanta rurasqa kaqpas.

## Kaypipas qhaway

* Llamp'u kaq
# Ñit'isqa phiruru

Huklla kuti kañana ñit'isqa phiruru (CD-R).
**Ñit'isqa phiruru**, **CD** (inlish simipi: *compact disc*, kastilla simipi: *disco compacto*) nisqaqa achkiywan llamk'aq willa waqaychanam, taki kapchiyta huk ruqyaykunatapas, ima willakunatapas waqaychanapaq.

Kunan antañiqiqkunaqa ñit'isqa phiruru kuyuchinayuq, ñit'isqa phiruruta kañanapaqpas.
# Chinchay Maryana Wat'akuna

**Commonwealth of the Northern Mariana Islands/Sankattan Siha Na Islas MariånasChinchay Maryana Wat'akuna Llaqta Tanta*|

|  |  |
| --- | --- |
| Chinchay Maryana Wat'akunap Unanchan |  |
| (Imaymanacha) | (Imaymanacha) |

 |
| Tukri simikuna | Inlish simi, chamurru simi carolinyan simipas |
| Uma llaqta | Saipan |
| Mama llaqta kamachina | Llaqta Tanta |
| Umalliq | George W. Bush |
| Hallka k'iti k'anchar | 477km² |
| Tiyaq runakuna | 82,459 runa (2006 watapi) |
| Runa ñit'inakuy | 168 runa sapallan km²-pi |
| Kañina | USA Dular |
| Pacha suyu | UTC +10 |
| Mama llaqta taki | *Gi Talo Gi Halom Tase* (chamurru simipi); *Satil Matawal Pacifico* (carulinyan simipi) |
| Mama llaqta tuyru | 580 / MNP / MP |
| Internet tuyru | .mp |
| Karu rimay tuyru | +1-670 |
|  |
|  |

**Chinchay Maryana Wat'akuna Llaqta Tanta** nisqaqa (inlish simipi: *Commonwealth of the Northern Mariana Islands*; chamurru simipi: *Sankattan Siha Na Islas Mariånas*) llaqta tantam Hukllachasqa Amirika Suyukunawan pulitika tinkiypi. Huk allin tiyayniyuqmi Chinchay Pasiphiku mama quchapi.
# Bismarck (North Dakota)

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Bismarck** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  Bismarck llaqta |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  USA |
| Tinkurachina siwikuna | 46°48′48″N 100°46′44″E |
| Suyu | North Dakota suyu |
| Runakuna | 61.272 (31 XII 2010) |
| Runa ñit'inakuy | 797 runak./km² |
| Hallka k'iti kanchar | 71 km² |
| Hanaq kay |  |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Steve Bakken |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.bismarck.org |
|  |

**Bismarck** nisqa llaqtaqa, North Dakota suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Bismarck llaqtapiqa 61.272 runakuna (2010) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna

* www.bismarck.org
# Steiermark

**Steiermark** (kastilla simipi: *Estiria*) Awstiriya suyup. 16 362 km²

Uma llaqta: Graz.

Steiermark suyupiqa 1 231 865 runakunam kawsachkanku.

## Kaypipas qhaway

* Danuwyu mayu

## Hawa tinkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Steiermark**.
# Uslu

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Oslo** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Nurwiga |
| Tinkurachina siwikuna | 59° 54' 36" N,10° 45' 00" E |
| Tukri simi | Bokmål simi |
| Runakuna | 860.000 () |
| Runa ñit'inakuy | 1.218 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 453 km² |
| Hanaq kay | 1 m |
| Kamasqa wata | 1048 |
| Kuraka | Erling Lae |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.oslo.kommune.no/ |
|  |

**Oslo** llaqtaqa Nurwiga mama llaqtap uma llaqtanmi. Oslo llaqtapiqa 547 155 runakunam kawsachkanku (2006).

## Rakiy

* Alna
* Bjerke
* Frogner
* Gamle Oslo
* Grorud
* Grünerløkka
* Nordre Aker
* Nordstrand
* Sagene
* St. Hanshaugen
* Stovner
* Søndre Nordstrand
* Ullern
* Vestre Aker
* Østensjø

## Yachachiy

* Yachay sunturkuna:
	+ Oslo yachay suntur (*Universitetet i Oslo*)

## Ñaña llaqtakuna

* Suwiriqi Göteborg
* Alimaña Schleswig-Holstein
* Chunwa, Shanghai
* Rusya San Petersburgo
* Lituwa, Vilnius

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Oslo**.
* Futu Oslo
* Global Stroll's Oslo
# Italianu simikuna

Khillay-Wata Italyapi, muyuriqninpipas hatun simi huñukuna. Chay simikunamanta wakinqa pisillatam llamiykunata saqirqaku, chaymi mana takyasqa ch'iklluyninkuqa kananpaq. Puniku runakunap Sarthinyaman apamusqan puniku simiqa yuriqi, mana italyanu Paliw-Sarthiñanu, icha Nurahiku nisqawan kuska kawsarqan.
**Italianu simikuna**qa Inru-Iwrupayu simi ayllumanta huk k'allmatam ruwan, ñawpaq riqsisqa qillqayukuqninkuna Italya yaqa wat'api ñawpaq waranqa watakunapi Kiristup ñawpan pachapi rimasqa karqan. Ñawpa rimaykunamanta aswan chaniyuq simiqa latin simim karqan, Ñawpaq Rumap kamachiy siminmi, manaraq kuskan pacha kachkaptin huk Italyanu runa llaqtakunata atiparqan. Huk italyanu simikunaqa ñawpaq pachakwatakunapim chinkarqan, rimaqnin Rumap qhapaq suyunman hukllachasqa kaptin, ima latin simimanpas t'ikrakuptin. Kimsa ñiqin pachakwatamanta pusaq ñiqin pachakwatakama, nina similla latin (ichapas huk kursiku simikunamanta simip tikrakuyninwan kallpachasqa) imaymana rikch'aqmi karqan rumanu simikunaman, kunan pacha Italianu simikunallam mama llaqtapi rimasqa, Qhispiq latin simipas kawsarqanmi.

## Pukyukuna
# Starlink

**Starlink** icha **Istarlin ñisqa**qa wallpasqa muyuysiq intirnit phinam, **Starlink Services, LLC**pa llamk'achisqan, marka markapi llamk'aq karu-willanakuy mañaqmi, Hukllachasqa Amirika Llaqtakunamanta SpaceX wayra-hanan pacha kumpaniyap hinantin kayniyuq huch'uyninmi, 150 markaman llamk'ayta mañachkan.

## Ñawisqa qillqakuna
# Marseille

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Marseille** |

 |
|  |
| Vieux port |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Ransiya |
| Suyu (*Région*) | Provence-Alpes-Côte d'Azur |
| Department | Bouches-du-Rhône |
| Tinkurachina siwikuna | 43° 17′ 47.04″ N, 5° 22′ 12″ E |
| Runakuna | 869.815 (2017) |
| Runa ñit'inakuy | runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 550 km² |
| Hanaq kay | - m |
| Kuraka |  |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | marseille.fr |
|  |

**Marseille** (Occitan simipi: *Marselha*) nisqaqa  Ransiya.

Marseillepiqa 855.393 runakunam kawsachkanku (2013).
# Barton Zwiebach

| Barton Zwiebach |
| --- |
|   |
| Kawsaynin |
| Paqarisqa |
Limaq , uktuwri 4, 1954  (run 71) |
| Suyun |
Piruw  |
| Tiyaq wasin |
Hukllachasqa Amirika Suyukuna  |
| Education |
| Hatun yachay-wasi | Instituto de Tecnología de California (es)  Instituto Tecnológico de Massachusetts (es)  California, Berkeley Yachay Suntur Universidad Nacional de Ingeniería (es)   |
| Thesis director |
Murray Gell-Mann (es)  Sylvester James Gates (es)   |
| Doctoral students |
Amer Iqbal (es)  Sabbir Ahmed Rahman (mul)  Alexander Belopolsky (mul)  Ranganathan Krishnan (mul)  Nicolas Moeller (mul)  Haitang Yang (mul)  Oliver DeWolfe (mul)  Amer Iqbal (mul)  Tamás Hauer (mul)  Changyuan Ye (mul)  Maha Saadi (mul)   |
| Simikunan |
Kastilla simi  |
| Llamk'anan |
| Llamk'anan |
físico (es) -wan profesor universitario (es)   |
| Employers | Instituto Tecnológico de Massachusetts (es)  California, Berkeley Yachay Suntur  |
| Suñaynin |

see
* Beca Guggenheim  (1996)
 |
| Hawa-puriq |

**Barton Zwiebach** sutiyuq Fisika-yachaychaqmi kan. Perupi 4 ñiqin October killapi 1954 watapi paqarisqam. Massachusetts Institute of Technologypi yachachiqmi. String theory (utaq teoría de las cuerdas) nisqamanta yachaychachkan.
# Luzern

**Luzern** llaqtaqa Suysa mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Luzern suyup uma llaqtanmi.

Luzern llaqtapiqa 81.284 runakunam kawsachkanku (2015).

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Luzern**.
# Muksi

**Muksi**, **Akakipa** icha **Uksidu** (kastilla simipi *óxido*, grigu simimanta: *Οξείδιο* < *οξύς* "p'uchqu") nisqakunaqa muksichaqpa t'inkisqankunam.

Kaypim huk muksikuna:

* Chimlasay (k'illimsa iskay muksi): wayra pachapi huk wapsi
* Yaku (yakuchaqpa muksin)
* Q'illaykunap muksinkuna
# 1764

◄ |
17 ñiqin pachakwata |
**18 ñiqin pachakwata**
| 19 ñiqin pachakwata
| ►

◄ |
1730 watakuna |
1740 watakuna |
1750 watakuna |
**1760 watakuna**
| 1770 watakuna
| 1780 watakuna
| 1790 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1760 |
1761 |
1762 |
1763 |
**1764**
| 1765
| 1766
| 1767
| 1768
| ►
| ►►

**1764** wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa wakllanwatam).

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1764**.
# 21 ñiqin hatun puquy killapi

**21 ñiqin hatun puquy killapi** p'unchawqa (**21.02.**, **21-II**, **21ñ phiwrirupi**) Griguryanu kalindaryupi ñawpaq kaq (52ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 313 p'unchaw (wakllanwatapi 314 p'unchaw) kanayuq.

## Raymikuna

### Kathuliku santukuna

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

* 1989 - Corbin Bleu

## Wañusqakuna

---
# Inriku mama qucha

Inriku mama qucha
**Inriyap** icha **Inriyamanta mama qucha, Inriku mama qucha**qa (kastilla simipi: *Océano Índico*, inlish simipi: *Indic Ocean*) Asyap, Iwrupap, Awstralyap, Antartikap chawpinpi mama qucham.
# Rakikuq rimay

**Rakikuq rimay** nisqakunaqa (kastilla simipi: *lengua analítica*) rimankunata mana hukchaykuq rimaykunam, mana rimana yapaqniyuq. Rimankunaqa rimana saphillam. Rimakunap ñiqinchayllanmantam rimasqap sut'inta hap'inchik.

Kay hinaqa chinu simim:

«Tukuy yanaqiykunam runtukunata mikhuyta munan.»| 我 | 的 | 朋友 | 们 | 都 | 要 | 吃 | 蛋 |
| wǒ | de | péngyou | men | dōu | yào | chī | dàn |
| Ñuqa | "kapuq" | yanaqi | -kuna | tukuy | munay | mikhuy | runtu |

Inlish simipas yaqa rakikuq rimay.

## Kaypipas qhaway

* Ch'antakuq rimay
# Choi Kyu-hah

| Choi Kyu-hah |
| --- |
|   |
|

| Foreign minister of South Korea (en)  |
| --- |

 disimri 22, 1959 - awril 24, 1960 ← Jo Jeong-hwan (en)  - Heo Jeong (es)  →

| Foreign minister of South Korea (en)  |
| --- |

 hunyu 30, 1967 - hunyu 3, 1971 ← Chung Il-kwon (es)  - Yong Shik Kim (es)  →

| Primer ministro de Corea del Sur (es)  |
| --- |

 disimri 18, 1975 - uktuwri 26, 1979 ← Kim Jong-pil

| presidente de Corea del Sur (es)  |
| --- |

 uktuwri 26, 1979 - disimri 6, 1979 ← Park Chung-hee - Choi Kyu-hah →

|  4. presidente de Corea del Sur (es)  |
| --- |

 disimri 26, 1979 - awustu 16, 1980 ← Choi Kyu-hah - Pak Choong-hoon (es)  →  |
| Kawsaynin |
| Paqarisqa |
Wonju (es)  , hulyu 16, 1919  |
| Suyun |
Tayhan Republika  |
| Mama simin |
Kuryu simi  |
| Wañusqan |
Siul , uktuwri 22, 2006  |
| Wañusqanpampa |
Cementerio Nacional de Daejeon (es)   |
| Wañusqanrayku |
causas naturales (es)   (Sunqu p'itiy ) |
| Ayllun |
| Warmin/Qusan |
Hong Gi (en)   |
| Education |
| Hatun yachay-wasi | Universidad de Tsukuba (es)  Universidad de Educación de Tokio (es)  Kyunggi High School (en)   |
| Simikunan |
Kuryu simi  |
| Llamk'anan |
| Llamk'anan |
kawpaq runa, jefe de Gobierno (es) -wan presidente de la Republica (es)   |
| Employers | Universidad Nacional de Seúl (es)   |
| Suñaynin |

see
* Grand Order of Mugunghwa
 |
| Hawa-puriq |
| Yuyaynin |
| Iñiynin |
Ru llup'ina  |
| Kawpay huñuynin |
Partido Democrático Republicano (es)   |
|   |

**Choi Kyu-hah**, (Kuriya simipi: 최규하) sutiyuq runaqa, (16 ñiqin anta situwa killapi 1919 watapi paqarisqa Wonju kuntipi - 22 ñiqin kantaray killapi 2006 watapi wañusqa Siul llaqtapi), huk  Tayhan mama llaqta pulitikumi qarqan.

Taytan: ; Maman: .
Ñawpaq warmi: Hong Gi
Churinkuna: (?) .

## Kaypipas qhaway

* Tayhan Republika
* Lee Sang-deuk
* Shin Hyun-hwak

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Choi Kyu-hah**.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ñawpaqnin kaq: **Park Chung-hee** | **Tayhan Republika Umalliq**
 1979-1980 | Qhipaqnin kaq: **Chun Doo-hwan** |
| Ñawpaqnin kaq: **Kim Jong-pil** | **Tayhan Republika Uma kamayuq**
 1975-1979 | Qhipaqnin kaq: **Park Chung-hoon** |