Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Q'uwa

Q'uway** nisqa **q'uwa qaray**manta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.*

| **Q'uwa** |
| --- |
| Q'uwa *(Salvia officinalis)*Q'uwa *(Salvia officinalis)* |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Magnoliopsida  |
| Ordo: | Lamiales  |
| Familia: | Lamiaceae  |
| Genus: | *Salvia*  |
| Species: | S. officinalis  |

 |
| Mit'an kamaypaq sutin |
| Salvia officinalis L. |

**Q'uwa(Salvia officinalis)* nisqaqa huk quram, huk rikch'aq ñukch'um (sipita), hampi yuram.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Q'uwa**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Q'uwa**
# Riyunyun

Riyunyun** nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; **Riyunyun (sut'ichana)** rikuy.*

Région Réunion*
Región de Reunión**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bandera | Escudo |

 |
| Localización |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Información |
| **País** |  Ransiya |
| **Capital** | Saint-Denis |
| **Superficie** | 2,512 km² |
| **Presidente regional** | Didier Robert (UMP) (desde 2010) |
| **Población**    - Densidad | (21ª) 1.000.000 334 hab./km² |
| **Distritos** | 4 |
| **Cantones** | 49 |
| **Comunas** | 24 |
| Departamentos |
| Réunion |
| Página Web oficial |

**Riyunyun** nisqaqa Indiku mama quchapi huk wat'am, Aphrikaman kapuq, Ransiyap huk kulunyan.

## Allpa saywachi

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Riyunyun**.
# P'altachaki

| **P'alltachaki** |
| --- |
| P'alltachakiqta t'uktuP'alltachakiqta t'uktu |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Classis: | Mammalia  |
| Ordo: | Monotremata  |
| Subordo: | Platypoda  |
| Familia: | **Ornithorhynchidae**  |

 |
| Rikch'ana |
|
kay qatiqpi qhaway |

**P'alltachaki** icha **urnithurinku** (Ornithorhynchus anatinus, kastilla simipi: ornitorrinco) Kayqa huk yaqa yakupi kawsaq, runtu churaq ñuñuq uywam, Awstraliya inti lluqsimuy lawpi, Tasmaniya suyupipis. Chay p'alltachakiqa sapallan kawsaq representante utaq monotípico taxon ayllunmanta (Ornithorhynchidae) hinaspa género (Ornithorhynchus), ichaqa achka rikch'aq rikch'aqkunam rikurinku registro fósil nisqapi.

## Pukyukuna
# Berlin

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Berlin** |

 |
|  |
| *Fernsehturm*, Berlin |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
| Qusqu llaqtap unanchan |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Alimanya |
| Tinkurachina siwikuna |  |
| Runakuna | 3.664.088 (31-XII-2020) |
| Runa ñit'inakuy | 4.108 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 891,85 km² |
| Hanaq kay | 34 - 115 m |
| Kamasqa wata | 1307 |
| Kuraka | de:Michael Müller (de:SPD) (2014-) |
| Karu rimay yupay | 49 (Alimanya) 030 (Berlin) |
| Pacha suyu | ? |
| Llika tiyanan | www.berlin.de |
|  |

*Brandenburger Tor*, Berlin
*Olympiastadion Berlin*
**Berlin** llaqtaqa Alimanya mama llaqtap uma llaqtanmi. Chaypiqa 3.440.441 runakunam kawsanku (2010 watapi).

## Wiñay kawsay

* Berlin pirqa (1961-1989)

## Rakiy

| **Distritu** | Runakuna 30-XI-2006 | Hallka k'iti kanchar km² |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Charlottenburg-Wilmersdorf | 315.702 | 64,72 |
| Friedrichshain-Kreuzberg | 265.843 | 20,16 |
| Lichtenberg | 258.944 | 52,29 |
| Marzahn-Hellersdorf | 249.802 | 61,74 |
| Mitte | 326.500 | 39,47 |
| Neukölln | 305.691 | 44,93 |
| Pankow | 358.073 | 103,01 |
| Reinickendorf | 242.652 | 89,46 |
| Spandau | 224.342 | 91,91 |
| Steglitz-Zehlendorf | 288.848 | 102,50 |
| Tempelhof-Schöneberg | 332.140 | 53,09 |
| Treptow-Köpenick | 236.722 | 168,42 |

## Ñaña llaqtakuna

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Los Angeles, USA (1967)
* Paris, Ransiya (1987)
* Madrid, Ispaña (1988)
* Istanbul, Turkiya (1988)
* Moskwa, Rusya (1990)
* Warszawa, Pulunya (1991)
 | * Budapest, Unriya (1991)
* Brüssel, Bilhika (1992)
* Yakarta, Indunisya (1993)
* Taschkent, Usbekistan (1993)
* Mishiku llaqta, Mishiku (1993)
* Beijing, Chunwa (1994)
 | * Tokio, Nihun (1994)
* Buenos Aires, Arhintina (1994)
* Praha, Chiksuyu (1995)
* Windhoek, Namibya (2000)
* London, Hukllachasqa Qhapaq Suyu (2000)
 |

## Hawa tinkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Berlin**.
# Sikas yura

| **Sikas yura** |
| --- |
| *Cycas revoluta*-pa puquynin*Cycas revoluta*-pa puquynin |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | **Cycadophyta**  |
| Classis: | **Cycadopsida**  |
| Ordo: | **Cycadales** Dumortier |

 |
| Rikch'aq ayllu |
|
Cycadaceae
Stangeriaceae
Zamiaceae |

**Sikas yura(Cycadophyta)* nisqa llat'an muruyuq yurakunaqa 360 rikch'aqmi, 11 rikch'anam, 3 rikch'aq ayllum. Piruwpi achka kaq sikas yuraqa waqra p'anqam, hukkunapas.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Sikas yura**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Sikas yura Cycas - foto
# PDF

PDFpa riqsinapaq yupin
**Portable Document Format** (**PDF**), **ISO 32000** hina kamachisqa, Adobe nisqap 1992 watapi ruwasqan willañiqi rikch'aqmi, qillqakunata rikuchinapaq, qillqap rikch'aynintapas siq'ikunatapas, ruwana wakichikunamanta, sinchikaqkunamanta, llamk'aykuna llikakunamantapas mana kamachisqa. PostScript simipi hapipakuspa, sapa PDF willañiqiqa takyasqa-layut llañu qillqamanta hunt'asqa willayta hap'in, qillqa, qillqakuna, vector siq'ikuna, raster siq'ikuna chaymanta wak willaykuna chayta qhawachinapaq necesitasqanku. PDF nisqaqa "The Camelot Project" nisqapi saphiyuqmi, Adobe nisqap huk kamaqnin John Warnockpa 1991 watapi qallarisqan.

PDF nisqaqa ISO 32000 hinam 2008 watapi kamachisqa karqan Qhipa kaq irisiyun ISO 32000-2:2020 hina lluqsisqa karqan Qhapaq raymi killapi 2020 watapi.

## Pukyukuna
# GitHub

GitHubpta riqsinapaq rikch'an
**GitHub, Inc.** huk Intirnit qunakuy yanapakuy llamphukaq wiñachiypaq chaymanta laya kamachiypaq Git llamk'achispa. Git kaqmanta rakisqa laya kamachiyta qun chaymanta yaykuy kamachiyta, pantasqa qatiy, llamp'ukaq ruwana mañakuykunata, llamkana kamachiy, sapa kuti tinkiynin, wikikunatapis sapa llamk'anapaq. California llaqtapi umalliq wasiyuq, 2018 watamantapacha Microsoft nisqap huk llamk'ayninmi karqan.

## Pukyukuna
# Victoria (quya)

Victoria (1887)
**Victoria**; (kastilla simipi **Victoria del Reino Unido**) sutipaq warmiqa ( \* 24 ñiqin aymuray killapi 1819 watapi paqarisqa London llaqtapi – † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi wañusqa Wight Wat'a llaqtapi).

20 ñiqin inti raymi killapi 1837 watapi watamanta Hukllachasqa Qhapaq Suyu wan Ilandapas Quya.

1 ñiqin qhulla puquy killapi 1877 watapi watamanta Baratpas Quya

Tayta: Edward, Duke of Kent; Mama: Victoria of Saxe-Coburg-Saalfeld.

Runa: Albert of Saxe-Coburg and Gotha

Wawakuna: Edward VII

## Kaypipas qhaway

* Hukllachasqa Qhapaq Suyu

## Hawa t'inkikuna

* \*Istilu Victuriano, 1837-1901 (inlish simipi)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Precedido por: **William IV** | **Hukllachasqa Qhapaq Suyu wan Ilanda Quya1837 - 1901** | Sucedido por: **Edward VII** |
# Suqratis

Suqratis, Paris llaqtap Louvre nisqa musiyunpi.
**Suqratis**qa (grigu simipi: Σωκράτης) (469 Kiristup ñawpan watapis paqarisqa Athina llaqtapi; 399 Kiristup ñawpan watapis wañusqa Athina llaqtapi) huk grigu yachay wayllukuqsi runa karqan, Palatunpa yachachiqninsi.

Kaysi huk rimasqan: *Mana yachayniymantam yachani (οἴδα οὐκ εἰδώς).*

Suqratispa kawsasqanmantaqa, mana chiqan wañusqanmantapas Palatunsi willarqan.
# 1967

◄ |
19 ñiqin pachakwata |
**20 ñiqin pachakwata**
| 21 ñiqin pachakwata

◄ |
1930 watakuna |
1940 watakuna |
1950 watakuna |
**1960 watakuna**
| 1970 watakuna
| 1980 watakuna
| 1990 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1963 |
1964 |
1965 |
1966 |
**1967**
| 1968
| 1969
| 1970
| 1971
| ►
| ►►

**1967** wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1967**.
# Kamri

**WalesCymru**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Kamri unancha) | (Kamri wallqanqa) |

 |
| *Llaqta qayanqillqa: Cymru am byth (Kamri wiñaypaq)* |
| *Willka taki: Hen Wlad Fy Nhadau (Yayaykunap allpan)* |
|  |
| **Tukri simi** | inlish simi, kamri simi |
| **Uma llaqta** | Cardiff |
| **Hallka k'iti k'anchar**  - Total |  20,779 km² |
| **Runakuna**  - Total (2001)  - Runa ñit'inakuy |  2,903,085 140/km² |
| **Kañina** | Libra esterlina (£) (GBP) |
| **Pacha suyu** | UTC Invierno +0
Verano +1 |
| **Llaqta taki**  | *Hen Wlad Fy Nhadau* (Yayaykunap allpan) |

**Kamrisuyu** (Inlis simipi: *Wales*, Kamri simipi: *Cymru*) nisqaqa Hukllachasqa Qhapaq Markap suyunmi, qunti chayanpi.

## Hallp'a saywacha

Snowdon urqu (*Yr Wyddfa*), Gwynedd
* **Urqukuna: **Quchakuna: **Mayukuna:**

## Kawpay Rak'iy

Kamri suyupi qhapaq suyukuna
### Qhapaq suyukuna

("Principal areas")

* 22 unitary authority (kamri simipi)
	+ 9 *county*
	+ 10 *county borough* †
	+ 3 llaqta \*

-

1. Merthyr Tydfil (*Merthyr Tudful*) †
2. Caerphilly (*Caerffili*) †
3. Blaenau Gwent †
4. Torfaen (*Tor-faen*) †
5. Monmouthshire (*Sir Fynwy*)
6. Newport (*Casnewydd*) \*
7. Cardiff (*Caerdydd*) \*
8. Vale of Glamorgan (*Bro Morgannwg*) †
9. Bridgend (*Pen-y-bont ar Ogwr*) †
10. Rhondda Cynon Taf (*Rhondda Cynon Tâf*) †
11. Neath Port Talbot (*Castell-nedd Port Talbot*) †
12. Swansea (*Abertawe*) \*
13. Carmarthenshire (*Sir Gaerfyrddin*)
14. Ceredigion
15. Powys
16. Wrexham (*Wrecsam*) †
17. Flintshire (*Sir y Fflint*)
18. Denbighshire (*Sir Ddinbych*)
19. Conwy †
20. Gwynedd
21. Isle of Anglesey (*Ynys Môn*)
22. Pembrokeshire (*Sir Benfro*)

### Munisipyukuna

* Lista:Kamri suyupi munisipyukuna

## Llaqtakuna - Ayllu llaqtakuna - Uchuy llaqtakuna

Map of Wales
5 hatun llaqta (*city*):

* Bangor
* Cardiff (Caerdydd)
* Newport (Casnewydd)
* St David's (Tyddewi)
* Swansea (Abertawe)

## Kamri suyupi paqarisqa

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Asamblea Nacional de Gales

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Kamri**.

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Kamri**.
# 1924

◄ |
19 ñiqin pachakwata |
**20 ñiqin pachakwata**
| 21 ñiqin pachakwata

◄ |
1890 watakuna |
1900 watakuna |
1910 watakuna |
**1920 watakuna**
| 1930 watakuna
| 1940 watakuna
| 1950 watakuna
| ►

◄◄ |
◄ |
1920 |
1921 |
1922 |
1923 |
**1924**
| 1925
| 1926
| 1927
| 1928
| ►
| ►►

**1924** wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan.

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **1924**.
# Martinik

Martiniku wat'ap tarikuynin
**Martinik** icha **Martiniku** nisqaqa (pharansis simipi: *Martinique*) Chawpi Awya Yalap Wat'ankunapi huk wat'am, phransis kulunyam.
# Vila Real distritu

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Vila Real distritu Distrito de Vila Real**  |

 |
|  |
| Vila Real, Purtugal |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
| Vila Real distritu map |
| Vila Real wallqanqa |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  Purtuqal |
| Tinkurachina siwikuna | 41°17′46″ N 7°44′46″ O |
| Munisipyukuna | 14 |
| Freguesiakuna | 268 |
| Uma llaqta | Vila Real |
| Simikuna |  |
| Runakuna | 223 731 |
| Runa ñit'inakuy | 51,7 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 4 328 km² |
| Hanaq kay | - m |
| Kamasqa wata |  |
| Kamachiq runa | - |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | [www.] |
|  |

**Vila Real distritu** (kastilla simipi *Distrito de Vila Real*), nisqaqa Purtugal mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Vila Real llaqtam.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi

* **Urqukuna: **Mayukuna: **Quchakuna:**

## Pulitika rakiy

14 munisipyumikan:

* Alijó munisipyu
* Boticas munisipyu
* Chaves (Purtugal) munisipyu
* Mesão Frio munisipyu
* Mondim de Basto munisipyu
* Montalegre munisipyu
* Murça munisipyu
* Peso da Régua munisipyu
* Ribeira de Pena munisipyu
* Sabrosa munisipyu
* Santa Marta de Penaguião munisipyu
* Valpaços munisipyu
* Vila Pouca de Aguiar munisipyu
* Vila Real munisipyu

## Yachay tarpuy

### Distritupi paqarisqa runakuna

#### Simi kapchiy

## Karu puriy

## Yachachiy

* Wawa wasikuna :
* Huch'uy yachay wasikuna:
* Chawpi yachay wasikuna:
* Yachay sunturkuna:

## Kaypipas qhaway

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Vila Real distritu**.

Plantilla:Punku p'anqa Purtugal
Plantilla:Pulitika rakiy (Purtugal)
# Q'icha unquy

Q'icha añaki *(Vibrio cholerae)*, iliktrun mikruskupu nisqawan qhawsqa
**Q'icha unquy** (*cholera*, kastilla simipi *cólera*) nisqaqa q'icha añaki *(Vibrio cholerae)* nisqa añakikunap paqarichisqan, ch'unchulta ch'utiq, chiki (maqlluq) unquymi. Chay unquymantaqa q'ichaspa, achka runakuna wañunmi. Q'icha unquyqa runap upyasqan yakuwanmi qatiykun.
# Papawki hayt'ay

Piluta hayt'achkaq pukllaqkuna
Piluta hayt'ana pampa
Claudio Pizarro (15 - IV - 2006)
**Hayt'ana**, **Sinku hayt'ay** icha **hutpul** (inlish simipi: *Football*), ankash qallupi, *pukasha haytay*; Kichwapi **Chakiyasiy** icha **Chakirumpay** nisqaqa huk sinkuwan chunkaymi, Tiksi muyuntinpi lliw pukllaykunamantaqa aswan chaninchasqam.

Iskay quchum, llapanqa chunka hukniyuq runayuq (huk punku amachaqniyuq), pukllana pampapi pukllanakunku. Llapa quchup huk punkunmi kan. Pilutataqa chakinwanmi hayt'aspa tinkuq masikunap punkunman chamqaspa taripayta munanku. Manapunim makiwanchu pukllananku. Isqun chunka minutumanta aswan taripaq quchuqa atipaqmi.

## Kaypipas qhaway

* Llapanmin sinchi ashkjata atipankun huaycuchiyta punku ukjuman
* Llapanmin sinchi ashkjata pukllanku Sinku hayt'ayta
* Luis Alberto Soto Colque
* Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa
* Pilii
* Marayuna
* Lulu Firnandis
* Lawyu Pisarru
* Yuhanan Wullaq
* Siniyini Siyani
# Klawil

| **Klawil** |
| --- |
| *Dianthus carthusianorum*, *Dianthus deltoides**Dianthus carthusianorum*, *Dianthus deltoides* |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Subregnum: | Tracheobionta  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Magnoliopsida  |
| Subclassis: | Caryophyllidae  |
| Ordo: | Caryophyllales  |
| Familia: | Caryophyllaceae  |
| Tribus: | Caryophylleae  |
| Genus: | **Dianthus** L., 1753 |

 |
| Rikch'aq |
|
300-chá rikch'aq |

**Klawil** (genus *Dianthus*) nisqaqa huk yura rikch'anam, qurakunam, 300-chá rikch'aqniyuq.

## Rikch'aqkuna

Kaymi huk rikch'aqninkuna:

* kapiqantu (*Dianthus caryophyllus*)
* sunkha klawil (*Dianthus barbatus*)

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Klawil**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Klawil**
# Anti chawpipachakuna suyu

**Anti chawpipachakuna suyu** (inlish simi: East Midlands, kastilla simi: Región de las Tierras Medias Orientales),  Inlispampa mama llaqtayuq suyun.

## Wiñay kawsay

Kamasqa

## Allpa saywachi

* 15 606,34 km²

### Kundadukuna

* Derbyshire
* Leicestershire
* Rutland
* Northamptonshire
* Nottinghamshire
* Lincolnshire

### Llaqtakuna

Uma llaqta: Melton

## Karu puriy

## Yachachiy

* Yachay sunturkuna:

## Ñaña llaqtakuna

## Kaypipas qhaway

* London

## Hawa tinkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Anti chawpipachakuna suyu**.
# Pichilemupi pacha kuyuy (2010)

Pichilemu Ross Park nisqapi waqllisqakuna.
Ima sinchi pacha kuyuy karqan.
**Pichilemupi pacha kuyuy** nisqaqa 11 ñiqin pawqar waray killapi 2010 watapi Chili mamallaqtapi ancha hatun pacha kuyuymi karqan. Kuyuy chawpinqa Pichilemu llaqtamanta 40 km urin kuntinpim karqan. Iskay runam wañurqan, huk wasikunapas thuñisqam karqan.

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Pichilemupi pacha kuyuy (2010)**.
# Mara

| **Mara** |
| --- |
|  |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Magnoliopsida  |
| Ordo: | Sapindales  |
| Familia: | Meliaceae  |
| Genus: | **Swietenia**  |

 |
| Species |
| * *Swietenia humilis*
* *Swietenia macrophylla*
* *Swietenia mahagoni*
 |

**Mara** (genus *Swietenia*) nisqaqa Abya Yalap paraysapa sach'a-sach'akunapi wiñaq sach'akunam, ancha sinchi q'iruyuq.

Kaymi kimsan mara rikch'aqkuna:

* *Swietenia humilis* - (Chawpi Abya Yala, Mishiku)
* *Swietenia macrophylla* - (Chawpi Abya Yala, Uralan Abya Yala)
* *Swietenia mahagoni* - (Chawpi Abya Yalap Wat'ankuna, Florida)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Mara**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Mara**
# Utku yura

| **Utku (Utkhu)** |
| --- |
| Puquq utkhu yurakuna: *Gossypium hirsutum*Puquq utkhu yurakuna: *Gossypium hirsutum* |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Rosopsida  |
| Ordo: | Malvales  |
| Familia: | Malvaceae  |
| Genus: | *Gossypium*  |

 |

**Utku** icha **Utkhu(genus Gossypium)* nisqakunaqa thansa kaq yurakunam, chakra yuram. Murunkunap hawanpi q'aytuchakunam. Chay q'aytuchakunawanqa utku nisqa q'aytukunatam puchkanchik.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Utku yura**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Utku yura**
# Suysuspa mikhuq

Laquchakunata suysuchkaq antartiku kril nisqa yukracha.
**Suysuspa mikhuq** nisqakunaqa yakupi kawsaq, yakuta suysuspa ima ch'iñichakunallatapas - añakikunata, ch'ulla kawsaykuqkunata, laqukunata, huk uchuylla kawsaqchakunatapas mikhuq uywakunam, ahinataq lakachu, achka qaraqruyuwakuna.
# Kumishin

| **Kumishin** Rumiyasqa: Triásico tardío - reciente |
| --- |
| *Coptotermes formosanus**Coptotermes formosanus* |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Arthropoda  |
| Superclassis: | Hexapoda  |
| Classis: | Insecta  |
| Subclassis: | Pterygota  |
| Infraclassis: | Neoptera  |
| Ordo: | **Isoptera** Brullé, 1832 |

 |
| Rikch'aq ayllu |
| * Mastotermitidae
* Kalotermitidae
* Termopsidae
* Hodotermitidae
* Rhinotermitidae
* Serritermitidae
* Termitidae
 |

**Kumishin** icha **Kumihin** nisqakunaqa (ordo Isoptera) huk palamakunam.

Kumishinkunaqa waki palamam: Huk tayta mama kumishinpa wawankuna huk kumishin wakitam ruran. Kumishinpa qirisankuna wiñakusqaña mama palama hinam, manam hunt'a hukchaykuqchu.

Kumishinkunaqa q'irutam mikhun, chayrayku runap mana munakusqan palamakunam.

## Pukyukuna

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Kumishin**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Kumishin**
# Lunrun

|  |
| --- |
| Lunrun London  |
|   |
|   |
| Kamachiy |
| Mamallaqta
 | Hukllachasqa Qhapaq Suyu  |
|  | Hatun London  |
| Kuraka
 | Sadiq Khan (es)   |
| Postal yupaynin
 | `E, EC, N, NW, SE, SW, W, WC, BR, CM, CR, DA, EN, HA, IG, KT, RM, SM, TN, TW, UB,⠀WD`  |
| Runa-kaqnin |
| Runakuna
 | 8 799 728     hab.  |
| Allpa-saywachiy |
| Hanaq-kay
 | 4 15m, 11 m,⠀36 ft Catégorie:Page incorrectement traitée par le Module:Unité
 |
| Kordinadakuna
 | ﻿ / ﻿ |
| Arya
 | 1572    km 2 |
| Ñaña llaqtakuna
 | Berlin, Mumbai, New York, Argel (es) , Sofiya, Moskwa, Tokyo, Pikkin, Karachi,⠀Zagreb  |
| Pacha UTC
 | UTC±00:00 (es) , Tiempo medio de Greenwich (es) , UTC+01:00 (es) ,⠀Europe/London (en)   |
| Saywitu |
|  |
| T'inkikuna |
|  |

*Tower Bridge* (Tower chaka), London
**Lunrun** icha **Lunris** (Inlis simipi: London, Kastilla simipi: *Londres*) hatun llaqtaqa Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtap uma llaqtanmi.

## Kawpay Rak'iy

Lunrun llaqtapi *borough*kuna (munisipyukuna)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. City of London (mana huk Lunrun broughchu)
2. Westminster Llaqta
3. Kensington Chelsea
4. Hammersmith Fulham
5. Wandsworth
6. Lambeth
7. Southwark
8. Tower Hamlets
9. Hackney
10. Islington
11. Camden
12. Brent
13. Ealing
14. Hounslow
15. Richmond
16. Kingston
17. Merton
 |  | 1. Sutton
2. Croydon
3. Bromley
4. Lewisham
5. Greenwich
6. Bexley
7. Havering
8. Barking Dagenham
9. Redbridge
10. Newham
11. Waltham Forest
12. Haringey
13. Enfield
14. Barnet
15. Harrow
16. Hillingdon
 |

## Lunrun boroughkunap suti huñun

Lunrun iskay siwipi rak'isqa:

* Hawa Lunrun
* Ukhu Lunrun

## Wiñaykawsay

## Hawa tinkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Lunrun**.

## Pukyukuna
# Papa lancha

| **Papa lancha** |
| --- |
|  |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Dominio: | Eukaryota  |
| Regnum: | Chromalveolata  |
| Phylum: | Heterokontophyta  |
| Classis: | Oomycetes  |
| Ordo: | Peronosporales  |
| Familia: | Pythiaceae  |
| Genus: | **Phytophthora**  |
| Species: | P. infestans  |

 |
| Mit'an kamaypaq sutin |
| Phytophthora infestans (Mont.) de Bary |

**Papa lancha** icha **Papa ismuy(Phytophthora infestans)* nisqaqa kaqlla sutiyuq papa yurap unquyninta paqarichiq qurwaram, runtu k'allampa *(Oomycetes)* nisqa kawsaqkunaman kapuq.

Chay papa lanchaqa 1845 watamanta 1849 watakamas Ilandapi hatun yarqaytas paqarichisqan.

*Solanum bulbocastanum* nisqa k'ita papa chay papa lanchawanqa manam unqunchu.

Qurwarap muruchankuna unqusqa papakunapi allpapim chiri mit'anta kawsan. Q'uñi, huq'u mi'apim ancha utqayllam wiñan.

Lanchawan unqusqa papa yurap raphinkuna.
Lanchawan unquq papakuna, k'ususapa, ukhunpi ismusqa.
## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Papa lancha**.
* Papalanchata jarkanatayachankapak ñankamu (PDF)
# Stanford Yachay Suntur

Stanford Yachay Suntur.
**Stanford Yachay Suntur** (inlish simipi: *Stanford University*) nisqaqa  HAM Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtapi huk yachay sunturmi.

## Wiñay kawsay

Stanford Yachay Suntur, 1 ñiqin kantaray killapi 1891 watapi kamarisqa karqan (134 watayuq).

## Kaypipas qhaway

* Yachay suntur
* Hukllachasqa Amirika Suyukuna

## Hawa tinkikuna

* Stanford Yachay Suntur: Tukri llika tiyaynin (inlish simipi)
# South Carolina suyu

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **South Carolina** |

 |
|  |
| Moultrie qucha |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  HAM |
| Tinkurachina siwikuna |  |
| Uma llaqta | Columbia |
| Runakuna | 4.479.800 (2000) |
| Runa ñit'inakuy | 55.37 runak./km² |
| Hallka k'iti kanchar | 82,931.8 km² |
| Hanaq kay | 110 m |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Henry McMaster |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.sc.gov |
|  |

**Urin Karulina** icha **South Carolina** nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Columbia llaqtam.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Runakuna

## Hatun llaqtakuna

* + **Columbia**, 127.029 runa
	+ Charleston, 118.492 runa
	+ North Charleston, 87.482 runa
	+ Rock Hill, 67.339 runa
	+ Greenville, 56.002 runa

## Hawa t'inkikuna

* www.sc.gov
# Kurku yawri

**Kurku yawri(órgano)* nisqakunaqa llapa kurkup rakinkunam, kurkup llamk'anankunam. Ukhu kurku yawrikunataqa ukhu yawri ninchik.

## Kaypipas qhaway

* Runap kurkun
# Riqsichana nuna yachay

Riqsichana
**Riqsichana nuna yachay** (Inlish simimanta: Cognitive psychology) kayqa yuyay puriykunamanta yachaysapa yachay, ahinataq qhawapayay, simip llamk'aynin, yuyay, hamut'ay, sasachakuy allichay, kamay, humu.

## Pukyukuna