Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Añaw

Antañiqiq añaw** nisqamanta ñawirinaykipaq chaypi qhaway.*

*West Nile* nisqa añaw (iliktrun mikruskupuwan qhawasqa)
**Añaw**, **Ch'iñi khuru** icha **Wirus** (latin simimanta: *virus*, "miyu") nisqakunaqa ancha ch'iñilla, mana kikin kawsaykuq imakunam. Ancha ch'iñikaraylla kaptinmi, ilikturun ch'iñi qhawanallawan (*ilikturun mikruskupu* nisqawan) rikunchik.

Añawkunaqa kawsachkaq kawsaykuqllapim miraykun. Chayraykum lliw añawkuna unquchiqmi, runap, uywap, yurap, k'allampap icha añakip unquyninkunata paqarichispa.

Kaymi huk unquchiq añawkunap paqarichisqan runap unquyninkuna:

* Unquy hark'aypa chaskisqa waqlliynin (AIDS / SIDA)
* Chhulli *(Influenza)*
* Muru unquy - *(Variola)*
* Hawaqlla muru unquy *(Varicella)*
* Tikti *(Verruca)*
* Kurunawirus unquy *(COVID-19)*

## Kaypipas qhaway

* Añaki icha Baktirya *(Bacteria)*

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Añaw**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Añaw**
# Sach'a yachay

Huk yuramanta ajina: *Viola nebrodensis*.
**Sach'a yachay, Yura yachay** icha **Wutanika** (grigu simimanta: βοτάνη = qura) icha **Phituluhiya** (grigu simimanta: φυτόν = yura; λόγος = yachay) nisqaqa Kawsay yachaypa yachana rak'iyninmi tukuy yurakunata, kallampakunatapas laqukunatapas.

Iskay hinam Butanikata istudiaypaq kan:

* Pura Butanika: mirayta maskaq yachaykunam yurakunamanta.
* Tantayachisqa Butanika: tantayachiq Butanikap yachayninkunam allpa llamk'aypi huk runap yachayninpa rak'iykunapipas.

## Wiñay Kawsay

Theophrastos, Butanikap taytansi.
Butanika allpa llamk'aywan rikurisqansi, watakunapi 9000 7000 - taq K.ñ. Hinapas, Butanika pura yachay hina IV pachakwatapi rikurisqansi: Tiwfrastu qillqasqankunawan yurakunamanta Butanikap taytansi chikanyasqan. Kay qillqasqakuna ancha hatuntuku karanku. Kunan Butanika XVI pachakwata kama manam runayasqanchu.

Grisya llaqtakunayuq pampata mikusqas yurakuna iñisqanku: huk sawsi tantayachispa, Van Helmont kay iñiy manachasqan. Mikuchisqa puquchisqa sawsip unuwan llasaynin 75kg paqtasqan, pampa llasayninmanta 60g pichqa watapi chinkasqanstin.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Sach'a yachay**.
# Willaku tiqsi

Huk SQL akllana willakuy, yuqsinan ima
Antañiqiypi, **willaku tiqsi** icha **willakutiqsi** nisqaqa huk huñusqa huñu willakuta waqaychasqa, illari nisqawan yaykuy. Huch'uy willaku tiqsikuna willañiqi llikapi waqaychasqa kanman, hatun willaku tiqsikunataq antañiqiq qutukunapi icha phuyu waqaychaypi qusqa. Willaku tiqsi ch'antanqa unanachasqa allwiya chaymanta ruwaypaq qhawaykunata mast'arikun, chaymanta willaku wallpamay, allin willay rikuchiy chaymanta waqaychay, tapuy simikuna, waqaychasqa chaymanta sapalla willay sensibles kaqmanta, chaymanta rak'isqa antañiqiymanta sasachakuykuna, chaymanta yanapakuy kuska yaykuy chaymanta pantay arqhiy kaqwan.

## Rima yachay, ukhu ima

* **Willakuypa sut’inchaynin** – Willakuypa organizacionninta riqsichiq definicionkuna ruway, tikray hinaspa hurquy.
* **Kunanchay** – Chiqap willayta churay, tikray, chaymanta qulluy.
* **Kutichiy** – Willayta quy huk formapi chiqalla llamk'achinapaq utaq wak ruwanakuna aswan ruwanapaq. Kutichisqa willakuyqa huk formapi ruwasqa kanman básicamente kaqlla willakuypa waqaychananpi waqaychasqa hina utaq musuq formapi tarisqa willakuypa tiyapusqanmanta kunan kaq willayta tikraspa utaq huñuspa.
* **Kamachiy** – Ruwaqkunata qillqachiy chaymanta qhaway, willaypa waqaychasqa kayninta kamachiy, ruwayta qhaway, willaypa hunt'asqa kayninta waqaychay, kuskalla kamachiywan ruway, chaymanta willayta kutichiy mayqinchus wakin ruwaywan waqllichisqa kachkan ahinataq mana suyasqa sistema pantay.

 Wamp'uq CODASYL willaku tiqsi wallpamap tiqsi pawan
## Pukyukuna
# Ch'iñi kawsay yachay

Ch'iñi kawsay yachay.
Antonie van Leeuwenhoek.
**Ch'iñi kawsay yachay** icha **Mikrubiyuluhiya(microbiologia)* nisqaqa (grigu simimanta: *mikros* = uchuy, ch'iñi) ancha ch'iñichalla kawsaqkunamanta - añakikunamanta, uchuy k'allampakunamanta, laquchakunamanta - yachaymi.
# Waranqaysu yura rikch'aq ayllu

| **Waranqaysu yura rikch'aq ayllu** |
| --- |
| *Aquilegia formosa**Aquilegia formosa* |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Magnoliopsida  |
| Ordo: | Ranunculales  |
| Familia: | **Ranunculaceae** Adans., 1763 |

 |
| Rikch'ana |
|
54 rikch'ana |

**Waranqaysu yura rikch'aq ayllu(familia Ranunculaceae)* nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, 54 rikch'anayuq, 2525 rikch'aqniyuq.

## Tuktunkuna

Tuktu siq'intinkuna: A *Anemone nemorosa*, B *Adonis autumnalis*, C *Aconitum napellus*, D *Aquilegia vulgaris*, E *Cimicifuga racemosa*.
Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi.

Tuktuqa kuska akilla-wayta raphiyuqmi tawantin, pichqantin icha achkam, qispim. Sisa raphinqa achkam. Kimsantin icha achka ruru raphi qispim icha huñusqam, hawa tiyaqmi.

Tuktu minuywanqa kay hinam:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Rurunqa achka rakiyuqmi.

## Rikch'aqkuna

Kaymi huk waranqaysu hina yurakuna:

* amusiku, waranqaysu, waranqayu *(genus Ranunculus)*
	+ waranisa, waranqaysu *(Ranunculus praemorsus)*
	+ kita waranqaysu *(Ranunculus acris)*
	+ pampa pilli, pura-pura *(Ranunculus cymbalaria)*
	+ pura-pura *(Ranunculus uniflorus)*
	+ chapu-chapu, waranqayu *(Ranunculus pilosus)*
	+ chanqu *(Ranunculus aquatilis)*
* pichiw waranqaysu *(Delphinium consolida)*
* sispa waranqaysu *(Thalictrum sp.)*
* panta-panta *(Rhopalopodium herrerae)*
* qurisaphi *(Hydrastis canadensis)*
* wallpa chaki *(Anemone pratensis* syn. *helleboriflora)*
* rima-rima *(Krapfia weberbaueri)*
* paqra-paqra *(Laccopetalum giganteum)*

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Waranqaysu yura rikch'aq ayllu**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Waranqaysu yura rikch'aq ayllu**
# Kawsasqamanta rawrana

Misk'i wirutam Brasilpi antawapaq ethanulpaqmi puquchinku.
**Kawsasqamanta rawrana** nisqakunaqa wañusqa kawsaqkunamanta - lliwmanta astawan yurakunamanta - chaskisqa, kawsa imayay kaq rawranakunam, kutipayaq michayuq (mana rumiyasqa rawrana hina).

Kay rawraykunapi kaq **kawsasqamanta micha** nisqaqa hallch'asqa inti micham, yurakunap inti wayllaywan wiñaspa llamk'achisqanmi.

Kawsasqa imayaykunata kañaspa chay kawsasqamanta michatam ancha ñawpa pachamantaña chaskinchik: yanunapaq, wasi q'uñichinapaq. Musuq allwiyakunawantaq kawsasqamantaqa rawrana pinchikillachanakunapi pinchikillatam ruranku, ichataq antawakunapim llamk'achinku.

Kaymi huk kawsasqamanta michayuq rawranakuna:

* Q'iru yamt'a, k'ullumanta puchunkuna
* Runap icha uywap akasqan
* Chhalla (chakra yurakunap puchunkuna)
* Chakra yurakuna
	+ Misk'i wiru
	+ Kulsa *(Brassica napus)*
* Papil q'upa
* hukkunapas

Chakra yurakunatapas rawraptin, runakunapaq sallqa pachapaqpas sasachakuykunam hamun: Manaña mikhunapaqchu, ichataq rawranapaqmi puquchinku, ahinataq antawapaq ethanulpaq misk'i wirutam Brasilpi. Chaywan aswan runakunata yarqanman. Ancha hatun chakrakunatam llamk'achinku, sallqa pachata waqllispa, sach'a-sach'atataq qulluspa.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Kawsasqamanta rawrana**.

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Kawsasqamanta diesel**.
# Xenobot

Huk xenobot ch'anta simulaypi tarisqa (lluq'ipi) chaymanta chay mast'arisqa kawsaq (pañapi) hamp'atu qaramanta ruwachasqa (q'umirpi) hinallataq sunqu ankumanta (pukapi)
**Xenobotkuna** (sinawut nisqa (wamaq-punqu)), Aprikamanta silluyuq hamp'aturayku chayhina (*Xenopus laevis*) sutichasqa, ch'antakusqa kawsay rikch'aqkunam, antañiqiqkunap ch'antasqanmi, wakin munasqa llamk'ayta ruwanapaq, wak rikch'aq kawsaq aychakunata hukllachaspa ruwachasqa. Manaraq yachanchikchu sichus xenobotkunaqa antapunqukuna, kawsaqkuna, utaq imapas llapanpichus kasqanmanta, kayqa hamut'aykamyuqpuranpi huk yachaywamanta siminakuyraq kachkan.

## Kunan kaq xenobotkuna

Ñawpaq kaq xenobotkunataqa Douglas Blackiston sutiyuq runam ruwacharqan, kapchisqa yuyay wakichip mirachisqan t'astara nisqakunamanhina, Sam Kriegman sutiyuq runap wiñarichisqan. Kunankama ruwachasqa Xenobotkunaqa manan 1 waranqa thatki (0.04 paya ruk'a) kimrayuqmi, iskay imakunamantapas ruwasqa: aycha qarapi kawasykuqkuna, sunqu ankupi kawsaykuqkuna, iskayninkutaqmi hamun ñawpaq (Palastula khapay) hamp'atu uqullukunamanta aymurasqa purun kawsaykuqkunamanta urqusqa kanku. Qara kawsaykuqkunaqa sinch'i yanapayta qunku, sunqup kawsaykuqkunataq huch’uy kuyuchinakunahina llamk’anku, p'ulinkunapi q'intikuspa mast’arikuspa xenobot ñawpaqman puririchinapaq. Xenobotpa kurkunpa rikch'aynin, qara, sunqu imamanta kawsaykuqpa rak'ikuyninpas, kikillanmantam kananhinachaypi ch'antasqa kachkan huk kaq ruwanata ruwanapaq, llamina, pantachina ima thatkichiywan (huk rikch'aqyay allquritmu). Xenobotkunaqa ch'antasqa kanku purinankupaq, wayt'ankupaq, chaqnamarukunata thanqanankupaq, yanqa chaqnakunata apanankupaq, huk thapapuriypi kuska llamk’anankupaq, p'ukunkup patanpi ch’iqisqa q’upakunata huñunankupaq, allin allichasqa tunukunaman. Mana mikhuspa qanchischawkuna kawsankuman, llik’isqa kasqanku qhipamantaq qhaliyankuman.

## Maypi churanapaq atikuq kaqkuna

Kunanqa, xenobotkunataqa ñawpaqtaqa hamut'asqa ruwallahinam llamk'achinku, chaywanmi hap'iqanku imaynatas kawsaykuqkuna yanapanakunku paqarina-rikch'ayninpi sasachakuyniyuq kurkukunata ruwanankupaq. Ichaqa, kunan xenobotkunap kasqannin hinallataq kawsay kuskallamk'ay askha atikuq churanakunatan yuyaychakun, chaykunamanmi hamuq pachapi churasqa kanman.

## Hawa t'inkikuna

* Xenobot Lab webk'iti

## Pukyukuna
# Akwayuq

| **Akwayuq** |
| --- |
| *Pinus sylvestris**Pinus sylvestris* |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Superdivisio: | Spermatophyta  |
| Divisio: | **Pinophyta**  |
| Classis: | **Pinopsida**  |

 |
| Rikch'aq ayllu |
| * Cordaitales (wañusqaña)
* Pinales
	+ Pinaceae
	+ Araucariaceae
	+ Podocarpaceae
	+ Sciadopityaceae
	+ Cupressaceae
	+ Cephalotaxaceae
	+ Taxaceae
* Vojnovskyales (wañusqaña)
* Voltziales (wañusqaña)
 |

Podocarpus macrophyllus
**Akwayuq** (*Coniferae, Pinophyta, Pinopsida* icha *Coniferophyta*) nisqa llat'an muruyuq yurakunaqa akwa nisqa raphikunayuqmi. Rurunkunaqa chhuquruqutu *("siwis puquy")* hinam.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Akwayuq**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Akwayuq**
# Muña yura rikch'aq ayllu

| **Muña yura rikch'aq ayllu** |
| --- |
| MentaMenta |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Spermatophyta  |
| Classis: | Magnoliopsida  |
| Ordo: | Lamiales  |
| Familia: | **Lamiaceae**  |

 |

**Muña yura rikch'aq ayllu(familia Labiatae* icha *Lamiaceae)* nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.

## Tuktunkuna

*Lamium:* tuktu siq'intin.
Tuktunkunaqa iskay yumanayuqmi, pichqantin raphimuyum, iskaykinraymi.

Pichqantin akilla raphi huñusqam, chay akillaqa pichqa kiruyuq, iskay wirp'ayuqmi. Pichqantin wayta raphi huñusqam, iskay wirp'am. Tawantin sisa raphinmi, icha iskaynintinmi. Iskaynintin ruru raphi huñusqam, hawa tiyaqmi.

Tuktu minuywanqa kay hinam:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Rurunqa rakikuqmi.

## Rikch'aqkuna

Kaymi huk muña hina yurakuna:

rumiru
* mikhurana *(Origanum majorana)*
* unquy yuyu *(Origanum vulgare)*
* muña *(Minthostachys: Minthostachys setosa, Minthostachys spicata)*
* ispiha muña *(Mentha spicata* syn. *viridis)*
* sallika, rumiru *(Rosmarinus officinalis)*
* waqarimallku, waqa *(Aegiphila peruviana)*

q'uwa
* ñukch'u, sipita *(Salvia sp.)*
	+ urqu ñukch'u *(Salvia oppositiflora)*
	+ q'uwa *(Salvia officinalis)*
	+ mayt'u ñukch'u *(Salvia revoluta)*
	+ hatun ñukch'u *(Salvia sagittata)*

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Muña yura rikch'aq ayllu**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Muña yura rikch'aq ayllu**
# Siwara

| **Siwara** |
| --- |
| Siwara (*Hordeum vulgare*)Siwara (*Hordeum vulgare*) |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Liliopsida  |
| Ordo: | Poales  |
| Familia: | Poaceae  |
| Genus: | *Hordeum*  |
| Species: | *Hordeum vulgare* L. |

 |
| Mit'an kamaypaq sutin |
| Hordeum vulgare L. |

*Hordeum vulgare*
**Siwara(Hordeum vulgare)* nisqaqa huk riwi yuram. Phutuchkaq, misk'i murunkunamanta sirwisatam ruranchik. Uywakunatam siwarawan mikhuchinchik.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Siwara**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Siwara**
# Liwtu yura rikch'aq ayllu

| **Liwtu yura rikch'aq ayllu** |
| --- |
| *Alstroemeria aurea* *Alstroemeria aurea*  |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Liliopsida  |
| Ordo: | Liliales  |
| Familia: | **Alstroemeriaceae** Dum.  |

 |
| Rikch'aq llaqta |
| * *Alstroemerieae* Bernh.
* *Luzuriageae* Kunth
 |

**Liwtu yura rikch'aq ayllu(familia Alstroemeriaceae)* nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi, pichqa rikch'anayuq, 230-chá rikch'aqniyuq.

## Rikch'aqkuna

Kaymi huk liwtu hina yurakuna:

* liwtu (genus *Alstroemeria*)
	+ quri liwtu *(Alstroemeria aurea)*
	+ pukasisa liwtu *(Alstroemeria haemantha)*
	+ killmu liwtu *(Alstroemeria ligtu)*
	+ luru liwtu *(Alstroemeria psittacina)*
	+ pataqunya liwtu, pataqunya amanqay *(Alstroemeria psittacina)*
* sullu-sullu (genus *Bomarea*)
	+ waka sullu-sullu (*Bomarea dulcis*)
	+ waka sullu (*Bomarea involucrosa*)
	+ puka sullu-sullu (*Bomarea sanguinea*)

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Liwtu yura rikch'aq ayllu**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Liwtu yura rikch'aq ayllu**

## Hawa t'inkikuna
# Waynilla

| **Waynilla** |
| --- |
| *V. planifolia* Koehler-pa llimphisqan*V. planifolia* Koehler-pa llimphisqan |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Liliopsida  |
| Ordo: | Orchidales  |
| Familia: | Orchidaceae  |
| Subfamilia: | Vanilloideae  |
| Tribus: | Vanilleae  |
| Subtribus: | Vanillinae  |
| Genus: | *Vanilla*
*ITIS 43714*  |

 |
| Rikch'aq |
|
Vanilla plantifola, Vanilla pompona, Vanilla tahiteinsis |

**Waynilla** (latin simipi: *genus Vanilla*) nisqaqa huk q'apachana wayuq yurakunam, hillurinam.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Waynilla**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Waynilla**
# Pika-pika yura rikch'aq ayllu

| **Pika-pika yura rikch'aq ayllu** |
| --- |
| *Fallopia dumetorum* - Thomé *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz* 1885*Fallopia dumetorum* - Thomé *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz* 1885 |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Plantae  |
| Divisio: | Magnoliophyta  |
| Classis: | Magnoliopsida  |
| Ordo: | Caryophyllales  |
| Familia: | **Polygonaceae** Juss. |

 |
| Rikch'ana |
| * *Aconogonon* -
* *Afrobrunnichia*Ruwarwu qura
* *Antigonon*
* *Aristocapsa*
* *Atraphaxis*Antigonon leptosus
* *Bistorta* -
* *Brunnichia*
* *Calligonum*bistorta
* *Centrostegia*
* *Chorizanthe*
* *Coccoloba*
* *Dedeckera*
* *Dodecahema*
* *Emex*
* *Enneatypus*
* *Eriogonum*
* *Fagopyrum*
* *Fallopia*
* *Gilmania*
* *Goodmania*
* *Gymnopodium*
* *Harfordia*
* *Hollisteria*
* *Homalocladium* -
* *Knorringia*
* *Koenigia*
* *Lastarriaea*
* *Leptogonum*
* *Mucronea*
* *Muehlenbeckia*
* *Nemacaulis*
* *Neomillspaughia*
* *Oxygonum*
* *Oxyria*
* *Oxytheca*
* *Parapteropyrum*
* *Persicaria*
* *Physopyrum*
* *Podopterus*
* *Polygonella*
* *Polygonum* icha Centidonia
* *Pteropyrum*
* *Pterostegia*
* *Rheum*
* *Rumex*
* *Ruprechtia*
* *Stenogonum*
* *Symmeria*
* *Systenotheca*
* *Triplaris*
 |

**Pika-pika yura rikch'aq ayllu(familia Polygonaceae)* nisqaqa huk yurakunap rikch'aq ayllunmi.

## Rikch'aqkuna

Kaymi huk pika-pika hina yurakuna:

* mashan *(Coccoloba)*
	+ yana puqu *(Coccoloba cordata)*
* puma waska *(Muehlenbeckia tamnifolia)*
* mullaka *(Muehlenbeckia)*
	+ china mullaka *(Muehlenbeckia peruviana)*
	+ kita mullaka *(Muehlenbeckia tiliafolia)*
	+ urqu mullaka *(Muehlenbeckia tamnifolia)*
	+ phasa mullaka *(Muehlenbeckia volcanica)*
* *Polygonum*
	+ pisqu qallu icha sanrinarya *(Polygonum aviculare)*
	+ pika-pika *(Polygonum hydropiperoides)*
	+ uchu p'anqa *(Polygonum punctatum)*
* rumasa *(Rumex)*
	+ puka qura icha qinturaya *(Rumex acetosella)*,
	+ luq'u-luq'u *(Rumex obtusifolius)*,
	+ llaqi *(Rumex crispus)*,
	+ qinthu icha qinturi *(Rumex cuneifolius)*.
* tankarana *(Triplaris surinamensis)*

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Pika-pika yura rikch'aq ayllu**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Pika-pika yura rikch'aq ayllu**
# Phransia simi

| Français (Phransia simi) |
| --- |
| **Kaypi rimasqa:** | Ransiya, Bilhika, Suysa, Luksimbur, Kanada, Ayti mama llaqta, Afrikapi kasqa ransis kulunyakuna (tukri simi), Wanuwatu, Yibuti |
| **Suyukuna:** |  |
| **Rimaqkuna:**
• Mama rimay:
• Hukkuna: | 130 hunu
• 80 hunu
• 50 hunu |
| **Ñiqi:** | 13 |
| **Rimaykunap ayllun:** | Indu iwrupiyu rimaykuna
 Italiku rimaykuna
  Romanu rimaykuna
   **Ransis simi** |
| **Qillqa:** | Latin siq'i llumpa |
| Tukri simi: |
| **Kay mama llaqtakunapi:** | 29 mama llaqtakunapi |
| **Kaypa kamachisqan:** | Académie française |
| Tuyrukuna |
| **ISO 639-1** | fr |
| **ISO 639-2** | fre/fra |
| **ISO 639-3** | fra |
| **SIL** | fra |
| Maypim Phransia simita rimachkanku |
|

|  |
| --- |
| Kaytapas qhaway: Rimay - Rimaykunap ayllun - Katiguriya:Rimay |

 |

**Phransia simi**, **Fransis simi** icha **Ransiya simi** nisqaqa huk romanu simim, latin simimanta paqarisqa. Fransiya mama llaqtapi yurispa, fransis atipaqkunaqa lliw Tiksi muyuntinpi, Kanadapi, Afrikapipas mast'arqan, chaypi rimasqa simikunata anchuchispa.

Kunanqa purtuyis simitaqa kay mama llaqtakunapim rimanku:

* Ransiya, kunti Suysa, uralan Bilhika

* Kanada, Ayti, Ransis Wayana

* Afrika mama llaqtakunapi ufisyal rimay

* Ransis Pulinisya

## Pukyukuna