Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Richard Nixon

Richard Nixon HASpa 37 kaq umalliqnin, 19 watapi (1972).
 Richard Nixonpa silq'uynin.
 **Richard Milhous Nixon** sutiyuq runaqa (9 ñiqin qhulla puquy killapi 1913 watapi paqarisqa Yorba Linda llaqtapi - 22 ñiqin ayriway killapi 1994 watapi wañusqa New York llaqtapi), huk  HAM Hukllachasqa Amirika Suyukuna taripay amachaq wan pulitiku runam.

Taytan: Francis Anthony Nixon; Maman: Hannah Milhous.
Warmi: Thelma Catherine Ryan, "Pat" Nixon.
Churinkuna: Tricia Nixon wan Julie Nixon.

Alma mater: Duke Yachay Sunturnin.

1969 watamanta 9 ñiqin chakra yapuy killapi 1974 watapi p'unchawkama Hukllachasqa Amirika Suyukunap 37 kaq umalliqninmi qarqan.

## Kaypipas qhaway

* Hukllachasqa Amirika Suyukunapa wiñay kawsaynin
* Dwight Eisenhower
* Spiro Agnew

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Richard Nixon**.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Ñawpaqnin kaq:Lyndon Johnson** | Hukllachasqa Amirika Suyukuna Umalliq
 1969 - 1974 **President of the United States of America** | **Qhipaqnin kaq:Gerald Ford** |
| Ñawpaqnin kaq: **Alben W. Barkley** | **Umalliq ranti**
 1953-1961 | Qhipaqnin kaq: **Lyndon Johnson** |
# Aranway pukllaq

Aranway pukllaqkuna, London llaqtapi.
**Aranway pukllaq, Yachapayaq** icha **Ruwapaq** (kastilla simipi: *actor/actriz*) nisqaqa aranwapi, ñawikaruypi icha ankichiypi aranway pukllaq runam - qhari icha warmim.

Kaymi huk ancha riqsisqa aranway pukllaqkuna:

* Charlie Chaplin
* Marx wawqikuna (ahinataq Groucho Marx)
* Humphrey Bogart
* Marilyn Monroe

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Aranway pukllaq**. (qharikuna)

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Aranway pukllaq**. (warmikuna)
# 8 ñiqin pawqar waray killapi

**8 ñiqin pawqar waray killapi** p'unchawqa (**08.03.**, **8-III**, **8ñ marsupi**) Griguryanu kalindaryupi watap suqta chunka qanchisniyuq kaq (67ñ - wakllanwatapi 68ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 298 p'unchaw kanayuq.

## Raymikuna

### Kathuliku santukuna

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

---
# 26 ñiqin kantaray killapi

**26 ñiqin kantaray killapi** p'unchawqa (**26.10.**, **26-X**, **26ñ uktuwripi**) Griguryanu kalindaryupi watap 299 kaq (299ñ - wakllanwatapi 300ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 66 p'unchaw kanayuq.

## Raymikuna

### Kathuliku santukuna

## Ima tukusqakuna

## Yurisqakuna

## Wañusqakuna

---
# Ohio suyu

Georgia** nisqaqa huk sut'ikunayuqmi; **Georgia (sut'ichana)** rikuy.*

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Ohio** |

 |
|  |
| Cuyahoga Valley mamallaqta parki |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  HAM |
| Tinkurachina siwikuna |  |
| Uma llaqta | Columbus |
| Runakuna | 11.485.910 (2008) |
| Runa ñit'inakuy | 98.9 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 116.096 km² |
| Hanaq kay | 260 m |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Mike DeWine |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.ohio.gov |
|  |

**Uhiyu** icha **Ohio** nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Columbus llaqtam.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Runakuna

## Hatun llaqtakuna

* + **Columbus**, 754.885 runa
	+ Cleveland, 478.403 runa
	+ Cincinnati, 332.252 runa
	+ Toledo, 298.446 runa
	+ Akron, 217.074 runa

## Hawa t'inkikuna

* www.ohio.gov
# California suyu

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **California**  |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  HAM |
| Tinkurachina siwikuna | 32°32′ N 114°8′ O |
| Uma llaqta | Sacramento |
| Runakuna | 36.756.666 (2005) |
| Runa ñit'inakuy | 90.49 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 423.970 km² |
| Hanaq kay | 884 m |
| Kamasqa wata | 1850 |
| Kuraka | Gavin Newsom |
| Pacha suyu | -8/-7 |
| Llika tiyanan | ca.gov |
|  |

**California**, **Kalihurña** icha **Kalihurniya** ñisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunap huk suyunmi. Uma llaqtanqa Sacramento llaqtam.

## Hatun llaqtakuna

* + Los Angeles (3.849.378 runa)
	+ San Diego (1.305.736 runa)
	+ San Francisco (808.976 runa)
	+ San José (945.522 runa)
	+ **Sacramento** (407.018 runa)

## Hawa t'inkikuna

* ca.gov
# William Wyler

Ben Hur, 1959 poster)
**William Wyler** sutiyuq runaqa (1 ñiqin anta situwa killapi 1902 watapi paqarisqa Mulhouse llaqtapi - 27 ñiqin anta situwa killapi 1981 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi) huk  HAM Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam.

Warmi: Margaret Sullavan (1934-1936) / Margaret Tallichet (1938-1981)

## Suñaykuna

* Oskar Suñay (3):
	+ 1942 - Mrs. Minver
	+ 1946 - The Best Years of Our Lives.
	+ 1959 - Ben-Hur
* Qori Globo
	+ 1960 - Ben-Hur

## Kaypipas qhaway

* Kuyu walltay

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **William Wyler**.
* IMDb.com
# Tinkurachina siwi

Tinkurachina siwikuna.
**Tinkurachina siwi** nisqakunaqa (kastilla simipi: *coordenada geográfica*) Tiksimuyupi ima puystutapas sut'ichanapaq, taripanapaq runap kamachisqan siwi hina muyukunam.

**Kimra siwi** icha **Tinkurachina hanaq(latitud)* nisqaqa chawpipacha siq'imanta qhipakunakama yupasqam. Chawpipachapiqa ch'usaq k'atma (0°), chinchay qhipapiqa *chinchay hanaq isqun chunka k'atma* (90° Ch / 90° N), urin qhipapitaq *urin hanaq isqun chunka k'atma* (90° Ur / 90° S).

**Suni siwi** icha **Tinkurachina suni(longitud)* nisqataq London llaqtanta puriq Greenwich siwimanta iskaynintin kinraymanmi yupasqa. Greenwich siwipiqa London llaqtapi ch'usaq k'atma (0°), chay siwipqa huk kinrayman, anti puriyllaman *anti pachak pusaq chunka k'atma* (180° An / 180° E) nisqakama, kunti puriyllaman *kunti pachak pusaq chunka k'atma* (180° Ku / 180° W) nisqakamam yupanchik.
# Latin simi

**Latinu simi** icha **Latin simi(Lingua latina)* nisqaqa romanukunap rimaynin karqan. Ruma llaqtayuq atipaqkunaqa urin Iwrupapi, kunti Asiyapi, chinchay Afrikapipas mast'arqan, latin simita mast'arispa. Chaymantataqmi musuq simikunam, romanu simi nisqa paqarirqan: Kastilla simi, Purtuyis simi, Fransis simi, Italya simi, Rumanya simi. Tukuy chay rimaykunataqa latin siq'i llumpawanmi qillqanku.

Yachaykunapiqa, Katuliku inlisyapipas chunka isqunniyuq pachakwatakamaraqmi chay simita llamk'achirqanku. Kunan pachaqa wañusqa simipaqmi qhawarikun.
# Llaqta (marka)

**LLaqta**, **k'iti**/**pampa**/**suyu**, **mamallaqta** icha **payis** ñisqaqa huk chhikan tiqsimuyup rak'iyninmi, hinataq kamachiyniyuq llaqta, marka icha wak llaqta kallpaypis. Kikinllamanta kamachikuqniyuq suyu kanman icha aswan hatun suyumanta huk rak'intapis ruwan.

## Pukyukuna
# Kentucky suyu

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Kentucky** |

 |
|  |
| Red River Gorge |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  HAM |
| Tinkurachina siwikuna |  |
| Uma llaqta | Frankfort |
| Runakuna | 4.269.245 (2008) |
| Runa ñit'inakuy | 39.28 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 104.659 km² |
| Hanaq kay | 230 m |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Andy Beshear |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | Kentucky.gov |
|  |

**Kentucky** nisqaqa Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk suyum. Uma llaqtanqa Frankfort llaqtam.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Runakuna

## Hatun llaqtakuna

* + Louisville, 713.877 runa
	+ Lexington, 266.358 runa
	+ Owensboro, 54.900 runa
	+ Bowling Green, 51.294 runa
	+ Covington, 43.010 runa

## Hawa t'inkikuna

* Kentucky.gov
# Columbus (Ohio)

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Columbus** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
| Columbus |
| Columbus wallqanqa |
|  |
| **Unancha** |
| Columbus unancha |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  HAM |
| Tinkurachina siwikuna | 39°59′00″ N 82°59′00″ W |
| Suyu | Ohio |
| Runakuna | 754.885 (2008) |
| Runa ñit'inakuy | 3,556.1 runa / km² |
| Hallka k'iti kanchar | 212.6 km² |
| Hanaq kay |  |
| Kamasqa wata | 1812 |
| Kuraka | Andrew J. Ginther |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.columbus.gov |
|  |

**Columbus** llaqtaqa Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Ohio suyup uma llaqtan. Columbus llaqtapiqa 754.885 runakuna (2008) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna

* www.columbus.gov
# Cleveland

Cleveland llaqta
**Cleveland** llaqtaqa  HAM Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap aswan hatun llaqtanmi, Ohio suyup llaqtan. Cleveland llaqtapiqa 396 815 runakuna (2010) tiyachkan.

## Wiñay kawsay

Kamasqa 1796 watamanta.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Kaypipas qhaway

* Columbus

## Hawa t'inkikuna

* www.cleveland.gov
# Paris

|  |
| --- |
| Paris Paris  |
|  Parispa⠀wallqanqan  |  Parispa unanchan  |
|   |
|   |
| Kamachiy |
| Mamallaqta
 | Ransiya  |
|  | Metrópolis del Gran París (es)   |
| K'itikuna
 | I Distrito de París (es) , II Distrito de París (es) , III Distrito de París (es) , IV Distrito de París (es) ,⠀V Distrito de París (es)   |
| Kuraka
 | Emmanuel Grégoire (es)   |
| Postal yupaynin
 | `75116, 75001, 75002, 75003, 75004, 75005, 75006, 75007, 75008, 75009, 75010, 75011, 75012, 75013, 75014, 75015, 75016, 75017, 75018, 75019, 75020,⠀75000`  |
| Runa-kaqnin |
| Runakuna
 | 2 103 778     hab.  |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  **1 158 623 (%55.1)** |  **1 028 903 (%48.9)**  |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |

 |
| Allpa-saywachiy |
| Hanaq-kay
 | 48 28m, 27 m,⠀127 m Catégorie:Page incorrectement traitée par le Module:Unité
 |
| Kordinadakuna
 | ﻿ / ﻿ |
| Arya
 | 105,4    km 2 |
| Ñaña llaqtakuna
 | Roma, Tokyo, Kyōto, Berlin, Ramala (es) , Siul, Qahira, Chicago, Torreón (es) ,⠀San Francisco (es)   |
| Pacha UTC
 | UTC+01:00 (es) ,⠀UTC+02:00 (es)   |
| Saywitu |
|  |
| T'inkikuna |
|  |

**Paris** llaqtaqa  Ransiya llaqtap uma llaqtanmi.

## Musiyukuna

* Louvre
* Musée d'Orsay
* Musée des Arts et Métiers

## Rikchakuna

* Katidral *Notre Dame*, Paris llaqtapi
* *Sacré-Cœur*, Paris

## Hawa t'inkikuna

Paris
# St. Louis (Missouri)

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **St. Louis** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
| St. Louis llaqta |
| Rikcha:St Louis Seal.png |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  USA |
| Tinkurachina siwikuna | 38°37′38″N 90°11′52″E |
| Suyu | Missouri suyu |
| Runakuna | 354.361 (31 XII 2008) |
| Runa ñit'inakuy | 2,206.3 runak./km² |
| Hallka k'iti kanchar | 171.3 km² |
| Hanaq kay |  |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Lyda Krewson (2017- ) |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | stlouis.missouri.org |
|  |

**St. Louis** nisqa llaqtaqa, Missouri suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. St. Louis llaqtapiqa 807.815 runakuna (2008) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Ñaña llaqtakuna

|  |  |
| --- | --- |
| * Italya, Bologna
* Indunisya, Bogor
* Irihallp'a, Donegal
* Irihallp'a, Galway
* Wayana, Georgetown
* Ransiya, Lyon
* Chunwa, Nanjing
 | * Sinigal, Saint Louis
* Rusya, Samara
* Mihiku, San Luis Potosí
* Alimaña, Stuttgart
* Nihun, Suwa
* Pulunya, Szczcin
* Chunwa, Wuhan
 |

## Hawa t'inkikuna

* stlouis.missouri.org
# New Orleans (Louisiana)

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **New Orleans** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
|  New Orleans llaqta |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  USA |
| Tinkurachina siwikuna | 29°57′53″N 90°04′14″E |
| Suyu | Louisiana suyu |
| Runakuna | 336.644 (31 XII 2008) |
| Runa ñit'inakuy | 973 runak./km² |
| Hallka k'iti kanchar | 907 km² |
| Hanaq kay |  |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | LaToya Cantrell |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.cityofno.com |
|  |

**New Orleans** nisqa llaqtaqa, Louisiana suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. New Orleans llaqtapiqa 336.644 runakuna (2008) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna

* www.cityofno.com
# Erie qucha

|  **Erie qucha** |
| --- |
|  |
| *Gull Point* (Erie qucha) |
| Tiyay: | Kanada, USA |
| Tinkurachina siwikuna | 42° 10′ N, 81° 16′ W |
| Hallka k'iti k'anchar | 25.700 km² |
| Aswan ukhu kay: | 64 m |
| Purimuq mayukuna: | Detroit mayu |
| Purikuq mayukuna: | Niagara mayu |
| Hanaq kay: | 174 m |
| Llaqtakuna: | Cleveland, Toledo, Buffalo, Erie |
| Wat'akuna: | Kelleys wat'a, South Bass wat'a, Middle Bass wat'a, Middle wat'a |
| **Tiyay** |
|  Erie qucha |

**Erie qucha** (inlish simipi: *Lake Erie*) nisqaqa huk Kanada mama llaqtapi Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtapiwan hatun qucham.

## Kaypipas qhaway

* Hananqucha
* Michigan qucha
* Huron qucha
* Ontario qucha
# Philadelphia (Pennsylvania)

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Philadelphia** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
| Philadelphia llaqta |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  USA |
| Tinkurachina siwikuna | 39°57′12″N 75°10′12″E |
| Suyu | Pennsylvania suyu |
| Runakuna | 1.540.351 (31 XII 2009) |
| Runa ñit'inakuy | 4,405.4 runak./km² |
| Hallka k'iti kanchar | 349.6 km² |
| Hanaq kay |  |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Jim Kenney |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.phila.gov |
|  |

**Philadelphia** nisqa llaqtaqa, Pennsylvania suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Philadelphia llaqtapiqa 1.540.351 runakuna (2008) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

Penn Yachay Suntur (inlish simipi: *University of Pennsylvania, Penn, UPenn*)

## Hawa t'inkikuna

* www.phila.gov
# Harriet Beecher Stowe

**Harriet Beecher Stowe** sutiyuq warmiqa (\* 14 ñiqin inti raymi killapi 1811 watapi paqarisqa Litchfield llaqtapi - † 1 ñiqin anta situwa killapi 1896 watapi wañusqa Hartfort llaqtapi ), huk  HAM Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtap qillqaqmi.

Harriet Beecher Stowe
 Harriet Beecher Stowe silq'uynin.
Tayta: Lyman Beecher; Mama: .
Qusan: Calvin Ellis Stove.
Churinkuna: Eliza Taylor, Harriet Beecher, Henry Ellis, Frederick William, Georgiana May, Samuel Charles wan Charles Edward.

## Qillqasqankuna

* Uncle Tom's Cabin
* A Key to Uncle Tom's Cabin
* A Tale of the Great Dismal Swamp

## Kaypipas qhaway

* Simi kapchiy

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Harriet Beecher Stowe**.
# Denver (Colorado)

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Denver** |

 |
|  |
| **Saywitu** | **Wallqanqa** |
| Denver llaqta |
|  |
|  |
| **Unancha** |
|  |
|  |
| . |
| Mama llaqta |  USA |
| Tinkurachina siwikuna | 39°44′21″N 104°59′5″E |
| Suyu | Florida suyu |
| Runakuna | 598.707 (31 XII 2008) |
| Runa ñit'inakuy | 1,507 runak./km² |
| Hallka k'iti kanchar | 401.3 km² |
| Hanaq kay |  |
| Kamasqa wata |  |
| Kuraka | Michael Hancock (2003- ) |
| Karu rimay yupay |  |
| Pacha suyu |  |
| Llika tiyanan | www.denvergov.org |
|  |

**Denver** nisqa llaqtaqa, Colorado suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Denver llaqtapiqa 598.707 runakuna (2008) tiyachkan.

## Allpa saywachi

## Chiriqunuy

## Yachachiy

## Hawa t'inkikuna

* www.denvergov.org
# Rio de Janeiro

|  |
| --- |
| Rio de Janeiro Rio de Janeiro  |
|  Rio de Janeiropa⠀wallqanqan  |  Rio de Janeiropa unanchan  |
|   |
| Kamachiy |
| Mamallaqta
 | Brasil  |
|  | Rio de Janeiro suyu  |
| K'itikuna
 | Bairro de Copacabana (es) ,⠀Zona Sul do Rio de Janeiro (es)   |
| Kuraka
 | Eduardo Paes (es)   |
| Postal yupaynin
 | `20000-000`  |
| Runa-kaqnin |
| Runakuna
 | 6 211 223     hab.  |
| Allpa-saywachiy |
| Hanaq-kay
 | 31 m  |
| Kordinadakuna
 | ﻿ / ﻿ |
| Arya
 | 1260,029215    km 2 |
| Ñaña llaqtakuna
 | Kiyiw, Adelaide, Ahmedabad (es) , Amsterdam, Athina, Atlanta (es) , Barcelona, Batangas (es) , Batumi,⠀Baku  |
| Pacha UTC
 | UTC−3 (es)   |
| Saywitu |
|  |
| T'inkikuna |
|  |

Kristu Qispichiq wank'a.
**Rio de Janeiro** (portugues simipi: *São Sebastião do Rio de Janeiro*, kastilla simipi: *San Sebastián del Río de Enero*) llaqtaqa Brasil mama llaqtapi huk hatun llaqtam.

Rio de Janeiropiqa 6 094 183 runakunam kawsachkanku.

## Pulitika Rakiy

* Leme
* Copacabana
* Arpoador
* Ipanema
* Leblon
* Jardim Botânico
* Flamengo
* Botafogo
* Rocinha
* Glória
* Catete
* Urca
* Lagoa
* São Conrado
* Barra da Tijuca
* Gávea
* Cosme Velho
* Laranjeiras
* Centro
* Lapa
* Santa Teresa

## Yachachiy

* Wawa wasikuna :
* Huch'uy yachay wasikuna:
* Chawpi yachay wasikuna:
* Yachay sunturkuna:
	+ Universidad de Rio de Janeiro

## Llaqtapi paqarisqa runakuna

* Ronaldo, piluta haytaq (1976)
* Romario, piluta haytaq (1966)
* Zico, piluta haytaq (1953)
* Jairzinho, piluta haytaq (1944)
* Carlos Alberto Parreira, piluta haytaq (1943)
* Didí, piluta haytaq (1929 - 2001)
* Paulo Coelho
* João Baptista Figueiredo
* Fernando Henrique Cardoso
* Sérgio Vieira de Mello
* Pedro Malan
* Joaquim Levy
* Jaques Wagner
* Nelson Piquet
* Antonio Carlos Jobim, músico autor de "Garota de Ipanema", entre otras grandes canciones, responsable por la internacionalizacion de la "bossa nova" (1927 - 1994)
* Oscar Niemeyer, arquitecto brasileño proyectista de Brasilia - Capital do Brasil 1907
* Ivo Pitanguy, cirujano plástico, nacido en Minas Gerais, conocido mundialmente como el padre da cirurgia estética moderna

## Ñaña llaqtakuna

* Santa Cruz de Tenerife, Ispaña
* Bogotá, Kulumbya
* Caracas, Winisuyla
* La Habana, Kuba
* Barcelona, Ispaña
* Buenos Aires, Arhintina
* Cabo llaqta, Urin Afrika
* Durban, Urin Afrika
* Lisboa, Purtugal
* São Paulo, Brasil
* New York, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
* Los Angeles, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
* Miami, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
* Montreal, Kanada
* Niteroi, Brasil
* Kobe, Nihun
* Paris, Ransiya
* Santos, Brasil
* Seoul, Urin Kuriya
* Sydney, Awstralya

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Rio de Janeiro**.
* Visita virtual de fotos por Río de Janeiro y alrededores
* Prefeitura da Cidade do Rio de Janeiro (portugues simipi).
* RioTour - Informaciones turísticas en español. Sitio oficial de la EMBRATUR, organismo del gobierno brasileño para la promoción turística.
* MAPilot Rio de Janeiro- Guia turistico en línea
* Guía de Río de Janeiro en español.
* Rio de Janeiro- Sitio con Fotos y Videos de Rio

Leblon Ipanema
# John Gilbert

|  |
| --- |
| John Gilbert |
|   |
| Kawsaynin |
| Paqarisqa
 | Logan (es)  , hulyu 10, 1897  |
| Suyun
 | Hukllachasqa Amirika Suyukuna  |
| Mama simin
 | Inlis simi  |
| Wañusqan
 | Los Angeles , iniru 9, 1936  |
| Wañusqanpampa
 | Forest Lawn Memorial Park (es)   |
| Wañusqanrayku
 | causas naturales (es)   (Sunqu p'itiy )
 |
| Ayllun |
| Warmin/Qusan
 | Leatrice Joy (es)   (1922 -  1925) Ina Claire (es)   (1929 -  1931) Virginia Bruce (es)   (1932 -  1934)  |
| Education |
| Simikunan
 | Inlis simi  |
| Llamk'anan |
| Llamk'anan
 | aranway pukllaq, kuyu walltay pusaq, guionista (es) , editor de cine (es) , actor de cine (es) -wan guionista de cine (es)   |
| Suñaynin
 |
see
* Estrella del Paseo de la Fama de Hollywood
 |
| Military service |
| Hawa-puriq |
|  |
| IMDb
 | nm0318105  |

 John Gilbert
*John Cecil Pringle* icha  **John Gilbert** sutiyuq runaqa, (10 ñiqin anta situwa killapi 1897 watapi paqarisqa Logan llaqtapi - 9 ñiqin qhulla puquy killapi 1936 watapi wañusqa Los Angeles llaqtapi) huk  HAM Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq aranway pukllaq wan kuyu walltay pusaqmi qarqan.

Taytan: John Pringle (1865-1929); Maman: Ida Apperly Gilbert (1877-1913).
Warmikuna: Virginia Bruce (11.8.1932 - 25.5.1934) / Ina Claire (9.5.1929 - 5.8.1931) / Leatrice Joy (3.3.1922 - 28.5.1925) / Olivia Burwell (1918 - 1923)

Churinkuna: Leatrice Joy Gilbert.

Alma mater:

## Pilikulakuna

* *Heart o' the Hills* (1919)
* *He Who Gets Slapped (El que recibe el bofetón)* (1924)
* *His Hour* (1924), dirigida por King Vidor.
* *The Wife of the Centaur* (1924), dirigida por King Vidor.
* *The Merry Widow (La viuda alegre)* (1925), dirigida por Erich von Stroheim.
* *The Big Parade (El gran desfile)* (1925), dirigida por King Vidor.
* *Bardelys the Magnificent (El caballero del amor)* (1926)
* *La Bohème* (1926), con Lillian Gish
* *Flesh and the Devil (El demonio y la carne)* (1926), con Greta Garbo.
* *Love (Ana Karenina)* (1927), con Garbo.
* *The Show (El palacio de las maravillas)* (1927), con Lionel Barrymore.
* *Twelve Miles Out (Filibusteros modernos)* (1927), con Joan Crawford.
* *A Woman of Affairs (La mujer ligera)* (1928), con Garbo.
* *The Phantom of Paris* (1931)
* *Downstairs* (1932)
* *La reina Cristina de Suecia* (1933), con Garbo, dirigida por Rouben Mamoulian.

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway

* Rodolfo Valentino
* Ernest Borgnine
* Mary Pickford
* Marlene Dietrich

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **John Gilbert**.
* IMDb John Gilbert
* Ufisyal Web Site
# Muru unquy

Muru unquy añaw, iliktrun mikruskupu nisqawan qhawasqa.
Muru unqusqa runa.
**Muru unquy** (*variola*, kastilla simipi: *viruela*) nisqaqa añawkunap paqarichisqan, runap qaranta ch'utiq, chiki (maqlluq) unquymi. Murukunawanmi qarata llik'iykuspa, unquqpa uyanta p'arqachanmi. Ancha achka runakunam chay unquywan wañurqan.

Ispañamanta awqakuna Abya Yalaman chayamurqaptin, muru unquysi achka aswan runakunata wañuchirqan, Wayna Qhapaqtapas tukuchispa. 1977 watapi hampi kamayuqkuna tiksi muyuntinpi muru unquyta tukuchirqanmi.
# Albert Michelson

Albert A. Michelson (1907)
 Albert Abraham Michelson2 silq'uynin
**Albert Abraham Michelson**  sutiyuq runaqa (19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1852 watapi paqarisqa Strzelno llaqtapi - 8 ñiqin tarpuy killapi 1931 watapi wañusqa Pasadena llaqtapi) huk  Alimaña mama llaqtayuq Pachaykamay yachaq wan wallpariqmi qarqan.

 1907 llaqtapi Nobel suñaytas chaskirqan (Nobel Suñay Pachaykamaypi).

Taytan: Konrad Braun; Maman: .
Ñawpa warmi: Margaret Hemingway (1877-1898); Edna Stanton (1899-).
Churinkuna: (3).

Alma mater: Yachay Sunturnin.

## Qillqasqankuna

## Suñaykuna

## Kaypipas qhaway

* Ankichiy
* Karu qillqay
* Robert Millikan
* Alessandro Volta
* Guglielmo Marconi
* Nikola Tesla

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Albert Michelson**.
# Sana

**Sana, Chawchu** icha **Rasa**qa (kastilla simimanta: *raza*) - **chawchu** icha **chawchuri** nisqapas - sapaq khuskan kapuqniyuq kaq runakunas.

Kunanraqmi achka runakuna chawchuri rikurispa runakunata sapaq rasakunamanmi rakinku.

Apya Yalapi Kastilla Kamachiy pachapiqa kamachiq ispañul wiraquchakuna chawchuri rikurispa tukuy kamachipusqa runakunata sapaq hayñiyuq rasa icha kasta nisqakunamansi rakirqan.

Kastilla Kamachiy pachapi *raza* nisqakunaqa kaysi karqan:

* "**Yuraq rasa**" *(blancos)*: Ispañamanta, Iwrupamanta hamuq runakuna, kriyullu *(criollo)* nisqa churinkuna willkankunapas;
* "**Yana rasa**" *(negros)*: Afrikamanta hamuq runakuna, paykuna icha machunkuna Afrikapi hapisqa Aywa Yalaman apamusqa karqan isklaw kaspa yuraq nisqakunapaq llamk'ananpaq;
* *"**Indios**"* ("amirikanu rasa"): Apya Yala allpa pachayuq yuriqi runakuna.

Chikan *raza* nisqayuq tayta mamamanta paqarimuq runakunatataq kasta *(casta)* nisqakunamansi rakirqan: misti, kastisu, sampu, mulatu, murisku, chuluchinu.