# Qusqu

|  |
| --- |
| Qusqu Qusqu  |
|  Qusqupa⠀wallqanqan  |  Qusqupa lapharan  |
|   |
| Kamachiy |
| Mamallaqta
 | Piruw  |
|  | Qusqu pruwinsya  |
| Kuraka
 | Luis Pantoja Calvo (es)   |
| Postal yupaynin
 | `08000`  |
| Runa-kaqnin |
| Runakuna
 | 428 450     hab.  |
| Allpa-saywachiy |
| Hanaq-kay
 | 3 399 m  |
| Kordinadakuna
 | ﻿ / ﻿ |
| Arya
 | 385    km 2 |
| Ñaña llaqtakuna
 | Chuqiyapu, Samarcanda (es) , Athina, Mishiku llaqta, Wilin, Xi'an, Rio de Janeiro, Kraków, Chartres (es) ,⠀Baguió (es)   |
| Pacha UTC
 | UTC-05:00 (es)   |
| Saywitu |
|  |
| T'inkikuna |
|  |

Hatun rumiyuq k'ikllu ñan.
La Compañia inlisya, Waqaypata, Qusqu.
**Qusqu** icha Qosqo (ispaña simipi: *Cusco* icha *Cuzco*) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Qusqu suyup uma llaqtanmi. Qusqu llaqtapi 329.203 tiyaq (runa) kawsachkanku (2005).

## Wiñay kawsay

Qusqu llaqta. Ñawpa pacha siq'isqa.
Inka runakunapawan Tawantinsuyup uma llaqtansi karqan. 1533 watapi Ispaña awqakunas atipaspa thuñirqan.

1983 watamanta 1995 watakama Daniel Estrada Qusqu llaqtap kurakan kaspa, llaqtap tukri sutinta kastilla simipi *"Cusco"* nisqamanta QSHKS qillqaypi hina *"Qosqo"* nisqaman t'ikrarqan.

Llapan mamallaqtamanta runakuna samun kuyaqnin.

## Allpa saywachi

Unay pacha conquistasqamanta Qusqu llaqtaqa kimsa hatunsuyuman t`ipisqa kaqkasqa: chaymantataq Walla (*Sierra*) nisqa hanan pata llaqtakuna; chaymantataq Urqu (*montaña*).

## Yachay tarpuy

### Raymikuna

* Inti Raymi
* Warachikuy
* Simana Santa

### Llaqtap amachana santun

* Taytacha Timpluris

## Karu puriy

Aswan hatun patanqa *(plaza)* Waqaypatam.

* La Compañia inlisya, Waqaypata, Qusqu
* Willka Qhichwa
* Machu Pikchu

Qusqu llaqtamantaqa 3 km karu Saksaywaman nisqa p'ukaram.

## Llaqtapi paqarisqa

* Inka Garcilaso de la Vega, qillqaq
* Washington Delgado, qillqaq

## Qusqu yupaychana taki

* Qusqup yupaychana takinqa Qusqu, Qusqu, willkasqam sutiyki nisqam.

## Yachachiy

* Yachay sunturkuna:
	+ Mama Llaqtap San Antonio Abad Yachay Sunturnin

## Ñaña llaqtakuna

* Athina, Grisya
* Krakau, Pulunya
* Baguio, Philipinakuna
* Samarqand, Usbikistan
* Mishiku llaqta, Mishiku
* Kyōto, Nihun
* New Jersey, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
* Chartres, Ransiya
* Kesong, Uralan Kuriya
* Moskwa, Rusya
* Santa Barbara, Hukllachasqa Amirika Suyukuna
* Havanna, Kuba
* Betlehem, Palistina
* Yirusalin, Israyil
* Copán, Honduras
* Xi'an, Chunwa
* P'utuqsi, Bulibya
* Tumipampa, Ikwadur
* Rio de Janeiro, Brasil

## Rikchakuna

* Saksaywaman (Qusqu llaqtamanta 3 km)
* Saksaywamanmanta Qusquta qhawachkanchik. Ispañul kulunyamanta wasikuna
* Ispaña awqaqkuna Qusquta atipachkan

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Qusqu**.
* Municipalidad del Cusco (kastilla shimipi)
* Saywitu: Qusqu suyu
* Simana Santa - Qusqupi

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  Qusqu suyu |  |
|  | Uma llaqta: **Qusqu** |
|  | **Puruwinsiyakuna**: Anta • Aqumayu • K'anas • Khallka • Kiskachay • Killapampa • Paruru • Pawqartampu • Qanchi • Qispiqanchi • Qusqu • Urupampa |  |
|  | **Amachasqa sallqa suyukuna**: Machiqinqa ayllu llaqta risirwa • Machu Pikchu willkachasqa ñawpa suyu • Manu mamallaqta parki • Megantoni mamallaqta willkachasqa • Utishi mamallaqta parki |  |
|  | **Urqukuna**: Akichwa • Alqamarinayuq • Amruqa • Anqasqucha • Apu Qañakway • Apuy Padreyoc • Awsanqati • Awsanqati (Sayapata) • Ayakachi • Bonanta • Chakiriyuq • Chawpimayu • Chikun • Chimpulla • Chinchina • Chuqisapra • Chukitakarpu • Chumpi • Ch'uñuna • Grau‎ • Halanikuna • Halanquma • Hapu Punta • Hatun Allpapata • Hatun Uma • Hatunkampa • Hatunñanu Punta • Iskina • Iskupitani • Kampalla • Kimsachata • Kisuq'ipina • Kiswar • Kunka • Kuntur Ikiña • Kunturquta • Kunturwachana • Markuni • Millu • Muskaya • Muyuq • Ninaparaqu • Pachanta • Padreyoc • Palkay • Panta • Pantipata • Pitusiray‎ • Puka Puka • Puka Punta • Pumanuta • Pumasillu • Pumawank'a • Q'umirqucha • Qallanqati • Qhapaqsaya • Qillqa (Qusqu) • Qiluqanuqa‎ • Qullpa Ananta • Qullqi •Qullqip'unqu • Quriwayrachina • Quyllurpuñuna • Quysupakana • Saksarayuq • Sallqantay • Sallqantay (Qispiqanchi) • San Braulio • Santa Katalina • Sasawini • Sawasiray • Sinaqara • Suqchupampa Suray • Takusiri • Tukarway • Uqhupampa • Walawantay • Wamantay • Waqay Willka • Wasaqucha • Wayanay • Waykintani • Wayna Pikchu • Wayruru Punku • Wila Jaqhi • Willka Wiqi • Wisk'achani • Yanaqaqa • Yana Urqu • Yayamari - **Wallakuna:** Willkanuta walla • Willkapampa walla • Raya walla • Urupampa walla |  |
|  | **Quchakuna**: Amayani qucha • Aqupiya qucha • Asnaqucha • Lankilayu • Lukri qucha • Pampamarka qucha • Pichqaqucha • Piuray qucha • Pumaqanchi qucha • Q'illuqucha • Sinkrinaqucha • Siwinaqucha • Urqus qucha • Wakarpay • Waypu qucha • Yanaqucha |  |
|  | **Mayukuna**: Apurimaq mayu • Inampari mayu • Pinchimurumayu • Willkamayu |  |
|  | **Runa llaqtakuna**: Amarakaeri • Ashaninka • K'ana • Machiqinqa • Piru • Qhichwa • Qhichwa • Q'irus • Yurakari |  |
|  | **Qusqu suyupi rimaykuna**: ashaninka • arawaka • harakmbet • kastilla • machiqinqa • qhichwa |  |
|  | **Mawk'a llaqtakuna**: Chinchiru • Chuqik'iraw • Huch'uy Qusqu • Machu Pikchu • Muray • Muyuqmarka • Q'inqu • Qurikancha • Raqch'i • Rusaspata • Saksaywaman • Tampumach'ay • Tarawasi • Tipun • Wamanmarka • Wayna Pikchu • Willkapampa • Ñusta Hisp'ana |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Suyukuna (Piruw) |  |
|  | Amarumayu · Anqash · Apurimaq · Ariqipa · Ayakuchu · Ika · Kashamarka · Lampalliqi · Lima · Luritu · Mayutata · Muqiwa · Pasqu · Piwra · Punu · Qispi Kay · Qusqu · San Martín · Sunin · Taqna · Tumpis · Ukayali · Wankawillka · Wanuku |  |

|  Tawantinsuyu |  |
| --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Suyukuna: | Antisuyu | Chinchaysuyu | Kuntisuyu | Qullasuyu |
| Unancha: | Wiphala |
| Uma llaqta: | Qusqu |

 |