# Philipinakuna

Repúbliká ng̃ Pilipinas*
*Republic of the Philippines*
Philipinakuna Ripublika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa (philipinu: «Por el amor de Dios, la gente, la naturaleza y el país»)* |
| Llaqta taki: *Lupang Hinirang* |
|   |
| Situación de Philipinakuna |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Manila 3 702 757 hab. (2005) 14° 35’ N 121° 00’ E |
| **Aswan hatun llaqta** | Quezón llaqta |
| **LLaqtap simin** | Philipinu simi (Taqaluq simi) Inlish simi  |
| **Kamachiy** | Ripublika presidencialista |
| **Kawpay** |  |
| Umalliq Umalliq ranti | Rodrigo Duterte Leni Robredo |
| **Kachariy** - declarada - reconocida | Ispaña wan Hukllachasqa Amirika Suyukuna 12 ñiqin inti raymi killapi 1898 4 ñiqin anta situwa killapi 1946 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 71º 300 000 km² 0,6 % 0 km 36 289 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 12º 89 468 677 276 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2006)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 25º   US$ 443 369 millones US$ 5 160 (2006) |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2006) | 0,763 (84º) – medio |
| **Kañina** | Peso filipino (PHP) |
| **Runa llaqtap sutin** | Filipino, filipina |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC + 8 no aplica |
| **Internet tuyru** | `.ph` |
| **Karu rimay tuyru** | `+63` |
| **Ankichiy tuyru** | `DUA-DZZ / 4DA-4IZ` |
| **ISO tuyru** | 608 / PHL / PH |
| Kaypi wankurisqa: ONU, ASEAN, APEC, Unión Latina |
| 1 Bajo la Constitución de 1987, el idioma nacional es filipino. Los idiomas oficiales son filipino español e inglés. Los idiomas regionales (cebuano, ilokano, hiligaynon, bikol, waray-waray, kapampangan, pangasinan, kinaray-a, maranao, maguindanao, tausug) son los idiomas auxiliares oficiales en sus regiones respectivas.
\* kastilla fue lengua cooficial hasta 1973. Actualmente, ni el español ni el árabe tienen estatus oficial alguno, aunque puedan usarse a «base voluntaria y opcional». |

Umalliq Noynoy Aquino
**Philipinakuna** icha **Philipinas** nisqaqa kunti Pasiphiku mama quchapi, Chinu hatun quchapi wat'akunam, Asyaman kapuq mama llaqtapas.

## Wiñay kawsay

## Allpa saywachi

* 7 641 wat'akuna

* **Wat'akuna**: Luzon - Mindanao - Samar - Negros - Mindoro - Panay - Palawan
* **Nina urqukuna**: Pinatuwu - Mayun
* **Mayukuna**: Aqusan mayu

## Simikuna

|   | Rimaqkuna |
| --- | --- |
| Taqaluq simi | 22 000 000 |
| Siwuyanu simi | 20 000 000 |
| Ilukanu simi | 7 700 000 |
| Hiliqaynun simi | 7 000 000 |
| Waray-Waray simi | 3 100 000 |
| Chinchay Wikul simi | 2 500 000 |
| Kapampanqan simi | 2 400 000 |
| Panqasinan simi | 1 540 000 |
| Uralan Wikul simi | 1 200 000 |
| Maranayu simi | 1 150 000 |
| Maqindanayu simi | 1 100 000 |
| Kinaray-a simi | 1 051 000 |
| Tawsuq simi | 1 022 000 |
| Chawakanu simi | 607 000 |
| Suriqayunun simi | 600 000 |
| Maswatinyu simi | 530 000 |
| Aklanun simi | 520 000 |
| Iwanaq simi | 320 000 |

* Waquwu simi
* Wikulanu simi
* Wuntuk simi
* Wisaya simi
* Kuyunin simi
* Inlish simi
* Hamtikan simi
* Iwaluy simi
* Iphuqayu simi
* Ilunqu simi
* Isniq simi
* Iwatan simi
* Kalinqa simi
* Kankanal simi
* Maranayu simi
* Kapampanqan simi
* Samal simi
* Philipinu Kastilla simi
* Suwanun simi
* Tawsuq simi
* Yuqat simi
* Samwal simi

## Pulitika Rakiy

Pulitika rakiy
* 17 distritu
	+ 79 pruwinsya (2002 watapi)
		- *Barangay*kuna

| N.º | Suyu | Suti | Uma llaqta |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Ilocos | Region I | San Fernando |
| 2 | Region Administrativa Walla | CAR | Baguio |
| 3 | Cagayan Qhichwa | Region II | Tuguegarao |
| 4 | Chawpi Luzón | Region III | San Fernando |
| 5 | Mama llaqta Uma llaqta Region | NCR | Manila |
| 6 | Calabarzon | Region IV-A | Calambá |
| 7 | Mimaro | Region IV-B | Calapán |
| 8 | Bicolandia | Region V | Legazpi |
| 9 | Anti Bisayas | Region VIII | Tacloban |
| 10 | Kunti Bisayas | Region VI | Iloílo |
| 11 | Chawpi Bisayas | Region VII | Cebú |
| 12 | Zamboanga Yaqa wat'a | Region IX | Pagadian |
| 13 | Chinchay Mindanao | Region X | Qori Cagayan |
| 14 | Caraga | Region XIII | Butuan |
| 15 | Region Awtunuma Mindanao Muslim | ARMM | Cotabato |
| 16 | Davao | Region XI | Davao |
| 17 | Soccsksargen | Region XII | Koronadal |

## Rikchakuna

* Philipinakuna
* Philipinakunapi kawsaq ñawisapa k'usillu (*Tarsius syrichta*)

## Kaypipas qhaway

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Philipinakuna**.