Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Rinrisapa khankiq

| **Rinrisapa khankiq** |
| --- |
| Pika khankiq *(Ochotona princeps)*, Sequoia National Park, USAPika khankiq *(Ochotona princeps)*, Sequoia National Park, USA |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Classis: | Mammalia  |
| Ordo: | **Lagomorpha**  |

 |
| Familia |
| *Leporidae*
*Ochotonidae* |

**Rinrisapa khankiq(Lagomorpha)* nisqakunaqa rinrisapa, khankinapaq kiruyuq, yura mikhuq ñuñuq uywakunam.

Kaymi iskaynin rikch'aq ayllukuna:

* Kunu *(Leporidae)*, Liwripas *(Lepus)*
* Pika khankiq *(Ochotonidae)*
# Antartika

Antartika
Antartika tiksimuyupi.
Antartikapi chullunku.
Antartikata hawa pachamanta qhawachkanchik.
**Antartika** nisqaqa (inlish simipi: *Antarctica*, kastilla simipi: *Antártida*) Uralan qhipatata muyupayaq allpa pacham, chullu-chullunkullam.

Antartikapiqa Tiksimuyup urin qhipanmi.

*
*
*
*
*

Antartika

* Commons nisqapi suyukunata uyarinakunatapas tarinki kaymantam: **Antartika**.
# Masu

| **Masu** |
| --- |
|  |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Classis: | Mammalia  |
| Ordo: | **Chiroptera** Blumenbach, 1779 |

 |
| Subordo |
|
Megachiroptera
Microchiroptera  |

Masu saqru
**Masu**, Chinchaysuyupi **Mashu(Chiroptera)* nisqakunaqa phawaq ñuñuqkunam. Makinkunaqa raprakunam, ruk'anakunap chawpinpi mast'asqa qaram.

Tutapi phawaq masukunaqa palamakunatam mikhun, hukkunataq, p'unchawpi phawaq, rurukunatataqmi.

Huk uywap yawarninta ch'unqaq masukunataqa wiruchu *(Desmodus rotundus)* ninchikmi.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Masu**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Masu**
# Wasi quwi

| **Quwi** |
| --- |
|  |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Classis: | Mammalia  |
| Ordo: | Rodentia  |
| Familia: | Caviidae  |
| Genus: | *Cavia*  |
| Species: | Cavia porcellus  |

 |
| Mit'an kamaypaq sutin |
| Cavia porcellus Linnaeus |

*Cavia revivim*
**Wasi quwi**, kichwapi **Wasi kuy** (*Cavia porcellus*) nisqaqa Andespi kawsaq ñuñuq, khankiq uywam, runap uywasqanmi, rikch'aq quwim. Runakunaqa quwip aychantam mikhunku.

## Hawa t'inkikuna

* Commons nisqaqa multimidya kapuyninkunayuqmi kay hawa: **Wasi quwi**.

* Wikispecies nisqaqa qillqasqa p'anqayuqmi kay hawa: **Wasi quwi**
# Liwri

| **Liwri / Willa** |
| --- |
| Iwrupa willa (*Lepus europaeus*)Iwrupa willa (*Lepus europaeus*) |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Classis: | Mammalia  |
| Ordo: | Lagomorpha  |
| Familia: | Leporidae  |
| Genus: | Lepus Linnaeus, 1758 |

 |
| Rikch'aq Imaymana |
| **Lepus timidus** Linnaeus, 1758 |
| Species |
|
See text |

**Liwri** icha **Willa(genus Lepus)* huk rinrisapa khankiqkunam, ancha rinrisapam.
# Kunu

| **Kunu / Lima quwi** |
| --- |
| Aqupampa kunu *(Sylvilagus audubonii)*, Mishikupi kawsaqAqupampa kunu *(Sylvilagus audubonii)*, Mishikupi kawsaq |
| **Mit'an kamay** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regnum: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Classis: | Mammalia  |
| Ordo: | Lagomorpha  |
| Familia: | Leporidae  |

 |
| Genus |
| *Pentalagus*
*Bunolagus*
*Nesolagus*
*Romerolagus*
*Brachylagus*
*Sylvilagus*
*Oryctolagus*
*Poelagus*
(*Lepus*: Liwri) |

**Kunu** icha **Lima quwi(familia Leporidae)* nisqakunaqa huk rinrisapa khankiqkunam.

Kay rikch'aq ayllupiqa huk rikch'anatam, *Lepus*, manam kunu nispa *liwri* icha *willa* ninchik.
# Hurin Apya Yala

**Urin Apya Yala**|  |
|  |
| **Mama llaqtakuna huk suyukunapas Urin Awya Yalapi** |
| * Arhintina
* Parasil
* Wuliwya
* Chilisuyu
* Ikwayur
* Kulunsuyu
* Panama1
* Parawayi
* Piruw
* Surinam
* Trinidad Tubaguwan1
* Uruwayi
* Wayana
* Winisuyla
 |
| 1 Panama, Trinidadwan Tubagu maykunapiqa Urin Awya Yala nisqaman ch'achtankum. |
| **Allpa Pacha Urganisasyunkuna:** USAN |

**Hurin Apya yala, Hurin Apyala, Urin Apya Yala, Ura Amirika** icha **Hurin Amirika** nisqa allpa pachapiqa.

## Allpa saywachi

* **Urqukuna: **Quchakuna: **Mayukuna:**

## Mama llaqtakuna

UNASURpi mama llaqtakuna

| Mama llaqta, unancha | Hallka k'iti kanchar km² | Runakuna (1-VII-2005 c.) | Runa ñit'inakuy / km² | Uma llaqta |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Arhintina | 2.766.890 |  39,537,943 | 14.3/km² | Buenos Aires |
|  Parasil | 8.514.877 | 187,550,726 | 22.0/km² | Brasilia |
|  Wuliwya | 1.098.580 |   8,857,870 | 8.1/km² | Chuqiyapu, Chuqichaka |
|  Chilisuyu | 756.950 |  15,980,912 | 21.1/km² | Santiago de Chile |
|  Ikwayur | 283.560 |  13,363,593 | 47.1/km² | Kitu |
|  Kulunsuyu | 1.138.910 |  42,954,279 | 37.7/km² | Bogotá |
|  Paraway | 406.750 |   6,347,884 | 15.6/km² | Asunción |
|  Piruw
 | 1.285.220 |  27,925,628 | 21.7/km² | Lima |
|  Surinam | 163.270 |     438,144 | 2.7/km² | Paramaribo |
|  Uruwayi | 176.220 |   3,415,920 | 19.4/km² | Montevideo |
|  Wayana | 214.970 |     765,283 | 3.6/km² | Georgetown |
|  Winisuyla | 912.050 |  25,375,281 | 27.8/km² | Caracas |

## Paqarisqa runakuna

## Kaypipas qhaway

## Puykukuna

## Hawa t'inkikuna

| Urin Awya Yalapi mama llaqtam |
| --- |
|  Arhintina ·  Parasil ·  Wuliwya ·  Chilisuyu ·  Ikwayur ·  Kulunsuyu ·  Parawayi ·  Piruw
 ·  Surinam ·  Uruwayi ·  Wayana ·  Winisuyla · Ransis Wayana (  Ransiya ) · Malwina wat'akuna |
# Mathaqaskar

Repoblikan'i Madagasikara*
*Republique de Madagascar*
*Republic of Madagascar*
Mathaqaskar Ripuwlika**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Laphara | Wallqanqa |

 |
| Llaqta qayanqillqa: *Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana* (malagasi: *Patria, Libertad, Progreso*) |
| Llaqta taki: *Ry Tanindraza nay malala ô* |
|   |
| Situación de Madagaskar |
|   |
| **Uma Llaqta**  • Runakuna  • Tinkurachina siwikuna | Antananarivo 1.688.000 (2001) 18°55' S 47°31' E |
| **Aswan hatun llaqta** | Antananarivo |
| **LLaqtap simin** | \* Malagasi simi \* Ransis simi \* Inlish simi |
| **Kamachiy** | República parlamentaria |
| **Kawpay** |  |
| Presidente Primer ministro | Andry Rajoelina Christian Ntsay |
| **Independencia**  • Fecha | Ransiyamanta 26 ñiqin inti raymi killapi 1960 |
| **Mama llaqtap hawan**  • Llapan hallka k'iti k'anchar  • % yakukuna Saywakuna Chalakuna | Ñiqi: 45º 587.041 km² 0.9 0 km 4.828 km |
| **Runakuna**  • Llapan  • T'iqisqa kay | Ñiqi: 53º 17.501.871 (2004 est.) 31 hab./km² |
| **Brutu ukhu hayt'uy** (**BUH**) - Llaqta ukhu hayt'uy (LUH)  • Llapan (2005)  • BUH, llapan runap | Ñiqi: 119º   US$ 16.323 millones US$ 911 |
| **HDI** -Runa kururay rikuchiq- (2003) | 0.499 (146º) – bajo |
| **Kañina** | Ariary (`MGA`) |
| **Runa llaqtap sutin** | Malgache |
| **Pacha suyu**  • Ruphay mit'a | UTC +3 UTC +3 |
| **Internet tuyru** | `.mg` |
| **Karu rimay tuyru** | `+261` |
| **Ankichiy tuyru** | `6XA-6XZ, 5RA-5SZ` |
| **ISO tuyru** | 450 / MDG / MG |
| Kaypi wankurisqa: ONU, UA |

**Mathaqaskar** icha **Mathakaskar** llaqtaqa Aprikapi huk mama llaqtam.

Mathaqaskar llaqtapiqa 18.606.000 runakunam kawsachkanku.

* Uma llaqta: Antananarivo, 1.688.000 runakuna (2004)
# Uywana

Uywana
**Uywana** (kastilla simipi: Animal de compañía) huk uywa kan, kay uywaqa manan ima runakunaman qurinaypaq kapun, sapa allin uywanaypaq, kakanpaq