Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# kacalisian

**kacalisian** aya ta Paiwan tua kaimazanga a mareka caucau. aicu Amis kazuku mavan nu tjalja tjuruvuan na **kacilisian**. Paiwan kazuku mavan nu sipasanmusalj tua tjuruvuan nua caucau.

## papungadan katua inumaljan

itua 1994, itua ta kahulicuan a sinipateljuq tua vecik i talad a “**sanbau**” pinaqulid a sengvec tua ngadan ta “**yencumin** (**kacalisian**)”. aicu a pinaqulid a ngadan, namasan qinulipan anga a kinacukacu tua sisangelian a ljemetjan a cuacuai anga nu qivu,manasi patjamakeljan anga tu aicu a **kacalisian** i Taiwan “kaizuan nua mana vusam” itua qiniladjan.

## zuku na kacalisian

Kacalisian(按 Blust, 1999)
kacalisian i Taiwan izua maljetapuluq katu unem a kazukuan tucu.

| kazukuan | kangadanan | kai na zuku | sepaljavak | mapida |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Amis | Pangcah | Pinangcahan | Qakaw, Taitu, Kalinku king | 205,718 |
| Paiwan | Payuan | Pinayuanan | Qakaw, Taitu king | 98,741 |
| Tayal | Tayal | Tinayalan | Taihuku, Tuing, Taiciu katua Gilan king | 88,050 |
| Bunun | Bunun | Binununan | Taiciu, Takau, Taitu, Kalinku king | 57,334 |
| Puyuma | Pinuyumayan | Pinyuman | Taitu king | 13,803 |
| Drekai | Rukai | Rinekaian | Takaw, Qakaw kata i Taitu king | 13,107 |
| Cu | Cou | Cinuan | Kagi katua Takau king (ljakua tjalja tjuruvuan i Gd. Ali) | 6,607 |
| Saisiyat | SaiSiyat | Sinaisian | Miauli king | 6,521 |
| Tau | Tao | Tinauan | Taitu king (nasepataita imaza i Lanyi) | 4,528 |
| Sau | Thao | Sinauan | Nantu king (nasepataita imaza i Vc. Lalu) | 777 |
| Kebalan | Kebalan | Kinebalanan | Kalinku king | 1,433 |
| Taruku | Truku | Tinarukuan | Kalinku king | 30,772 |
| Sakizaya | Sakizaya | Sinakizayan | Kalinku king | 872 |
| Seziq | Seediq | Sinezikean | Nantu king (imaza i Musia manaciusin niamadju) | 9,641 |
| Halaalua | Hla'alua | Hinalaaluan | Takav king | 353 |
| Kanakanavu | Kanakanavu | Kinanavun | Takav king | 312 |

## kinacalisianan

na izua **kinacalisianan**, a seljavak tua na Dripun a sipakiyamav katua capiljan tua seman Dripun, katua 1945 a cavilj a tjaivililj, ljema ini a paqaqivu ta kemacalisianan, sa masan secaca a meneka sa kai nua **kacalisian**. masan liyav anga na secaca meneka sa kai nua Pinpuzuku.

## kaizuanan
# nu sesingvaudjan a tjaucikel

The battle of Stone Gate, against the "Botan" aborigines, was the most serious encounter of the expedition.
**nu sesingvaudjan a tjaucikel**（Drinipunan:台湾事件（たいわんじけん）; Ljinautjian:牡丹社事件）

## katagilj

ka 1871 a cavilj 10 a qiljas, izua za nakemasi Okinawa Miyahuruzima a varukur, na secevung ta selapay a raljiz i ljavek, sa valiyan a pasa Taiwan i Tjausabu (i Kaliyavan tucu) , sa sedukduk a varukur niamadju i maza, sa ljeteku tiamadju a kemasi ta varukur, sa sema kadjunangan, manu cengeceng tua qinaljan nua Payuan i kusekus. palemek tua inika mapakadjaludjalu ta kinacacevungan nua Dripun katua Payuan, ljakua kinipaqaljayan na Payuan azua mareka Dripun. qau masa ini a cengeceng tua sicikelan ta sikiqepuan ta mareka salasaladj a liljing, masa qineci anga na Payuan aya za sivitai na Ciukuk. qau, avan anga sinan pacugan nua sivitai na Dripun tu uri djaljunen a i Sivaudjan, a maqaqeci tua Payuan imaza sivaudjan.

## pakavililj

ka i 1874 a cavilj, pakatjai saigu cugumitji a cemiur ta sivitai na Dripun sa djaljung i Taiwan a uri maqaqeci. sa ljeteku i ljungkiyav, sa uri vaik i sikimung aya, manu secevung ta nalemaung imaza a Payuan, sa maqaqeci imaza. masa uri ljemakev ta siljavakan a kadjunangan aya kinemeneman a naicu a Payuan, izua tu na seman neka tua nasi sa kiqeci ta Dripun. kumalji na selapay aravac a kinaqaqecian ta Dripun tazua. inika na madjulu aravac a Dripun tua kinaqaqecian tazua uta. nu ini a mavan a kinaljazuanan a sikiqaqecian a turivecan na Dripun, inika tjaumakaya a Payuan ta Dripun, mayanga kinatjuruvuan a sivitai na Dripun uta. sa ljevavaven azua kinazuavan a lemaung na Payuan a gadu, sa qeciqecin anga a tja sikataqaljan, patje papacayen anga a mamazangiljan ti Aljuku katua aljak, tjaljuzuanga za kinaqaqeciayan i sikimung.

## kaizuan
# piwidji

kavecikan nua pinairangan aicu a piwidji (**Pe̍h-ōe-jī**) mavan a sinivecik nua seruma (**Latin**) tua siniaya. masanitalj a tja kineljang a kavecikan nua kiukay aya tua nakinacu sa situlu a sepairang nua buksibuksi nua seiyurupu (Europe) katjaisangasan. ljakua inikamin na sekiukay a sivecivecik a piwidji tua pinairangan tucu, izua uta tjuruvu a kisanvecik venecik taza kavecikan.

## penuljat tua sivecivecik nua piwidji

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| sinivecikan | a | b | ch | chh | e | g | h | i | j | k | kh | l | m | n | ng | ⁿ | o | o͘ | p | ph | s | t | th | u |
| siniqivuan 1 | a | bi | chi | chhi | e | gi | hi | i | ji | ki | khi | li | mi | ni | ngi | inn | o | o͘ | pi | phi | si | ti | thi | u |
| siniqivuan 2 | a | be | che | chhe | e | ge | ha | i | je | ka | kha | el | em | en | nge | enn | ә | ɔ | pe | phe | es | te | the | u |

## pinakavecikan

kasangasangasan a sivecivecik nua kiukay aza piwidji tanemanema, mana izua matjaliaw a sinansunatj a venecik ta piwidji tua kai nua cemas katua zumanga a milimilingan, a sengesengan nua kiukay.