# Isubya

|  |
| --- |
| **Isubya** ኢትዮጵያ （kukka i Africa） |
| flag | *
 |
| vinecikan | *
 |
| Paketu nakukka | 《ወደፊት ገስግሺ ውድ እናት ኢትዮጵያ 》 |
| Kai |  |
| kai nakukka | Amharan |
| vecik nakukka | Geqez |
| sihu |  |
| cungtung | ሙላቱ ተሾመ |
| sihuciu | ኃይለማሪያም ደሳለኝ |
| GDP |  |
| penuljat | 1,704,830,000,000 $ |
| kadjunangan |  |
| penuljat | 1,104,300 km^2 |
| pana | 0% |
| Gini & HDI |  |
| Gini (2014) | 30 |
| HDI (2014) | 0.442 |
| caucau |  |
| penuljat | 82,101,998 |
| zuku | Urumu（34.49%）, Amhara（26.9%）, Soomaaliyeed（6.2%） |

aicu a **isubya (Ethiopia)** (Amharan: የኢትዮጵያ ፈደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ) a i pasakacedas tua sumalia (Somalia); a i pasakacedas a viri tua djibuti (Djibouti); a i pasaviri tua ericiya (Eritrea); a i pasanavalj tua kenya (Kenya); a i pasakaledep a viri tua sudan (Sudan). penuljat taicu a 1,100,000 km² a pasalavaan na pinaljavakan na sihu a isubya a kadjunangan. mavan a qadjav a 117,000,000 aicu sinisupuan tua caucau nua isubya a vavecikan ka 2021 a cavilj. sa sikamasanmusalj aicu a sinisupuan tua caucau nua isubya a tjatjuruvu i tua avrika (Africa); aza tjatjuruvu a sikamasansimuluq sa drusa i tua kacauan.

## kadjunangan

namaya tua kadjunangan na boliviya (Bolivia), mavananga sikamasandrusapuluq sa alu a isubya a tjaqaca i tua kacauan, ayatu sasusuan aicu a 1,104,300 km² tua pasalavaan a pinaljavakan nua isubya a kadjunangan.

a i pasaviri aicu a isubya tua ericiya (Eritrea). zumanga a kukka a i ljaljaqetian nua isubya izua djibuti (Djibouti), sumaliland (Somaliland), sumaliya (Somalia), kenya (Kenya), kanavalj a sudan (South Sudan) katua sudan (Sudan) nu pitua sasusuan nua tuki.

### kinaqadaqadavan

## cinalivatan

likisi nua isubya.

## caucau

## kai

kinakaian nua i isubya
aicu a *Ethnologue* a tja sinikeljangan a ta siljingasan a sasupuan tu matjasivapuluq izua kinakaian i tua isubya. kiniljavaran nua caucau a isubya aicu a kai a kusitik (*Cushitic*) katua kai a semitik (*Semitic*). kinusitikan (kai a kusitik) nua caucau a sumalis (*Somalis*) izua kakaian na urumu (*Oromo language*). sinemitikan (kai a semitik) nua caucau a tigrayans (*Tigrayans*) izua kakaian na amharik (*Amharic*). kiniljavaran nua zumanga a caucau aicu a kakaian nua kusitik matu kai a sidamu (*Sidamo*), kai a avar (*Afar*), kai a hadiya (*Hadiyya*) katua kai a agaw (*Agaw*); izua uta a kakaian nua semitik matu kakaian nua guradj (*Gurage*), kai a harari (*Harari*), kai a silet (*Silt'e*), katua kai a areguba (*Argobba*). sa izuanan a kai a arabik (*Arabic*) a sikiljavaran nua caucau a mavekelj.

a i pasanavalj tua qinaljan nua umutik (*Omotic*) izua kinaljavaran a kakaian nua umutik (*Omotic languages*), matu maretimaljimalji a kinakaian, izua kinakaian a ari (*Aari*), a benci (*Bench*), a dime (*Dime*), a dizin (*Dizin*), a gamu-guva-dauru (*Gamo-Gofa-Dawro*), a ma'ale (*Maale*), a hamer (*Hamer*), katua kinakaian a ulayta (*Wolaytta*).

a i pasanavalj a kaledep tua kinacemekeljan nua nilu-saharan (*Nilo-Saharan*) izua zumanga a kakaian i tua isubya, matu kinakaian a nuer (*Nuer*), a anuak (*Anuak*), a anyangatum (*Nyangatom*), a maljang (*Majang*), a suri (*Suri*), a me'en (*Me'en*), katua kinakaian a muresi (*Mursi*).

na kiljavaran a tjatjuruvu aicu a caucau nua isubya tua kai amilika, ayatua sinitulutulu aza kai amilika tua situ i gaku i tua isubya imaza. sinivecikan aicu a kai amilika tua sinanrarasudjan nua *gazette* a sihu a isubya imaza.

## paljavakan

matja 9 a senhun kata 2 a zesiase i Isubya tucu.

Isubya
## kinatuluan

kinituluan nua situ a isubya a unem a cavilj i tua gakku a kedrikedri.

tjatjuruvu izua situ a kitulutulu i gakku kemasi tua kacavilj a 1994 a patje kacavilj a 2008.

sasusuan tua situ i gakku a kedrikedri aza qadjav a 3,000,000 kemasi tua 1994 a patje 1995 a cavilj. saka patje kacavilj a 2008, sasusuan tua situ i gakku a kedrikedri aza qadjav a 15,500,000.

sikeljang itjen aicu a venaruvarung tua kinatuluan nua i isubya i kacaviljan a 1994, patjara kinacaquan nua caucau a vavecikan i isubya, qadav izua 23.4% a caucau tu kemeljang tiamadju a vavecikan nua kai a isubya.

## kakukakudan

### pinapungadan

matevelj a ngadan nua kama katua ngadan nua vuvu a uqaljay nu pinapungadan a kakedriyan nua caucau a isubya.

## sipacacikelan

pacacikel a kisiya i *Addis Ababa*
kaladruqan nua djalan a kisiya izua 656 km i vecekadan tua *Addis Ababa* katua puvarukuran nua djibuti (*the Port of Djibouti*) a pacacikelan. sa kemasi tua *Addis Ababa* a patje *Dessie* katua *Kombolcha*, a i vecekadan izua 270 km a kaladruqan nua djalan a kisiya.

## midiya (Media)

kinateveteveljan nua sihu a isubya aicu a *EBC* (Ethiopian Broadcasting Corporation) a sinipasemalavan, kineljangan aza ETV uta, a kipusalimaliman tua tinse i isubya.

tjaljatjengelayan a caucau taicu a tinse a kana (Kana TV) a i isubya. sinaniga nua tinse a kana aicu a iga a kasi zumanga a kukka. sipapuvecivecik niamadju a vavecikan a amrarik (Amharic) tua maretimaljimalji a kinakaian i taza iga.

## sinansenayan

aicu a kisansemenasenay ti ma'emud (Mahmoud Ahmed) seguradj (Gurage) nua i isubya.
izua lialiaw a maretimaljimalji a sisenayan aicu a kai katua kakudakudan nua matjalupuluq a tjaljaqinaljan i isubya imaza. sivaruvarung aicu a "tizita" a vinecikan nua kinakudanan a sinasenayan a se isubya tu tjemaucikel tua mamazangiljan, lalinguljan, sasudjuan katua zumanga pacugan.

## kaizuanan