Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# خلک

خلک

ټوليز مالومات| ځانګړې وېشنيزه | ټولنيزه ډله انساني ډله  |

نور اړين مالومات| برخې |
انسان  |

 **خلک** يا **وګړي** د انسانانو يو ټولي ته ويل کيږي، چې د هغوی له رايوځای کېدو څخه يو ټولنه او ټوله کې بيا دولت رامنځته کيږي.

په نړۍ کې هېوادونه او ټولنې د خلکو يا وګړو له رايوځای کېدو څخه منځته راغلی دي او د دوی د ښه او سوکاله ژوند لپاره قوانين هم د خلکو د خدمت په موخه رامنځته شوي دي.

## دا هم وګورئ

* افغانان
* کندهاریان

## سرچينې
# مالتايي ژبه

مالتايي ژبهMalti (مالتايي)

اړوند| په نوم د |
مالټا  |

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | طبيعي ژبه ژوندۍ ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه | Sicilian Arabic (en)  سوېلي اروپايي ژبه  |
| سیمييزتوب د | Maltese people (en)  مالټا  |
| ليکدود | Maltese alphabet (en)  Maltese Braille (en)   |
| ويونکو شمېر |
۵۷۰٬۰۰۰ (۲۰۱۲) ۴۸۲٬۸۸۰ (۲۰۱۲) ۴۰۳٬۰۰۰ (۲۰۱۲)  |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | ۱ ملي  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
mt  |
| د ژبې کوډ |
mt  |
| هېواد |   لړۍ...
 مالټا  کاناډا  د امریکا متحده ایالات  آسټراليا  برېتانيا  |
| ځایناستی د | Siculo-Arabic (en)   |

نور اړين مالومات| برخې | Żejtun dialect (en)  Qormi dialect (en)  Maltralian (en)   |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

**مالتایي**( انګليسي ژبه: Maltese language‎) (مالتي ژبه) د مالتا هېواد رسمي ژبه ده، مالتايي ژبه د اروپایي ټولنې رسمي ژبه هم ده. مالتایي ژبه د لومړی ځل لپاره په ۱۹۳۶م کال کې د انګلیسي ترڅنګ د مالتا هېواد رسمي ژبه شوه، له هغی وړاندې ایټاليايي د یاد هېواد رسمي ژبه وه. په مالتایي ژبه کابو ۳۸۰ زره خلک خبري کوي،
د مالتايي ژبې ترټولو تاریخي اثر په یاده ژبه د پنځه لسمې پېړۍ شعر دی.

د مالتا هېواد انځور چې د سپوږمکۍ په وزله اخيستل شوی
## سرچينې
# دانتې الیگيري

دانتې الیګيريDante Alighieri (اېټاليايي )

اړوند| زېږونځای |
فلورانس  |
| ښاروندتوب | Republic of Florence (en)   |
| زېږون نېټه |
۱۲۶۵  |
| مړينې نېټه |
۱۴ سېپتمبر ۱۳۲۱ — ۱۳ سېپتمبر ۱۳۲۱ — ۲۲ سېپتمبر ۱۳۲۱ (Gregorian) — ۱۳۲۱ (Gregorian)  |
| مړينې لامل | طبیعی لاملونه  |
| مړينې ځای | Ravenna (en)   |
| مړينې لامل |
ملاريا  |
| ښخولو ځای | Dante Alighieri's tomb (en)  — Quadrarco di Braccioforte (en)  — Quadrarco di Braccioforte (en)   |
| استوګنځی |   لړۍ...
فلورانس — روم — Ravenna (en)  — Bologna (mul)  — Verona (en)  — Arezzo (mul)  — Forlì (mul)  — Treviso (mul)  — Lucca (mul)  — پاريس — میلان — Genova (mul)   |
| ژبې |
اېټاليايي ژبه — لاتيني ژبه  |
| اغېزمن شوی له |   لړۍ...
ارستو — Virgil (mul)  — Ovidius (mul)  — Boethius (en)  — بطلمیوس — هومر — ټوماس آکوینس  |
| دنده |   لړۍ...
شاعر — ليکوال — prose writer (en)  — سياستوال — فیلسوف — political theorist (en)  — روڼ اندي — linguist (en)   |

ټوليز مالومات| عمومي مالومات |
انسان  |
| وروڼه او خويندې | Francesco Alighieri (en)   |
| غړی د | Doctors and Apothecaries Guild (en)  White Guelphs (en)   |
| دین | Catholicism (en)   |

اړين مالومات| جګړه | * Battle of Campaldino (en)  (۱۲۸۹)
 |

جوړښت| د معماري سټایل | Dolce Stil Novo (en)   |

**دانتې الیگیري** چې اصلي نوم یې دورانتې دیگلي الیگیري و، په منځنیو پېړیو کې یو ستر ایټالیايي شاعر و. د هغه مشهور کتاب (الهي کمېډي)د نړۍ له لویو ادبي اثارو څخه گڼل کېږي چې په ایټالوي ژبه لیکل شوی دی. د دانتې د زوکړې اصلي کال معلوم نه دی، خو گومان کېږي چې هغه به په کال ۱۲۶۵ زېږدیز کې د ایټالیا په فلورانس ښار کې زېږېدلی وي.

## سرچينې
# سوېل ختيځه اروپا

سوېل ختيځه اروپا
**سوېل ختيځه اروپا** (Southeast Europe) د اروپا د لويې وچې يوه جغرافیوي سیمه ده چې په عمده توګه د بالکان ټاپوزګانو څخه جوړه ده.

## د سوېل ختيځې اروپا هېوادونه

* البانيا
* بوسنيا او هرزه ګوينيا
* بلغاريا
* کرواسيا
* يونان
* کوسوو
* شمالي مقدونيه
* مالداويا
* مونټينيګرو
* رومانيا
* سربيا
* سلووېنيا

د نورو هېوادونو سیمې
* اېټاليا
* تورکيه

د ادرین ولایت ، د کارکال ریلي ولایت ، تاکردګ ولایت او د استانبول ولایت یوه برخه.

## سرچينې
# وېکټور هوگو

| وېکټور هوگو |
| --- |
| زېږون | وېکټور ماري هوگو ۲۶ فېبروري ۱۸۰۲ Besançon, (فرانسه) |
| مړينه | May 22, 1885 (عمر ۸۳) پاريس, فرانسه |
| دنده | شاعر, ډرامه ليکونکی, داستان ليکونکی ليکوال, دولتي کارن، د بشري حقونونو فعال |
| ملت | فرانسوی |
| Genres | داستان, شاعري, لنډې کيسې |
| نامتو اثر | *بېوزلان* |
|

---

Influences
* François-René de Chateaubriand, والټر سکاټ ولټاير, Alphonse de Lamartine, وېليم شېکسپير
 |
|

---

Influenced
* Louis-Honoré Fréchette, Charles Dickens Fyodor Dostoevsky, Leo Tolstoy, Ayn Rand, Irvine Welsh, Albert Camus, Gérard de Nerval, Charles Baudelaire, Paul Verlaine, Oscar Wilde Jean Cocteau, Gustave Flaubert, Jorge Luis Borges, Charles-Marie-René Leconte de Lisle
 |
|

---

 |
| لاسليک |  |
|  |

**وېکټور ماري هوگو** (۲۶ د فبروري، ۱۸۰۲ ز. - ۲۲ د مای، ۱۸۸۵ ز.) *(په فرانسوي: Victor Marie Hugo)* يو فرانسوی شاعر، نندارمه ليکونکی، کيسه ليکوال، تجسمي هنرمند، سياستوال، د بشر د حقوقو فعال او د فرانسې د رومانتيک غورځنگ غړی و.

په لومړي سر کې، په فرانسه کې د هوگو د شهرت سبب د هغه شعرونه گرځي، خو بيا لږه موده وروسته د هغه رومانون او د هغه ډراماتيکې لاسته راوړنې د هغه د نوم په وېستل ډاډمن کوي. د هغه د شعرونو د جونگونو په منځ کې، *لېس کانتېمپلېشن* او *لا لېجېندا دي سيکلېس* د هغه د شاعرۍ د لوړو اعزازونو په سر کې شمېرل کېږي او په همدې توگه اکثراً هوگو د فرانسې له لويو شاعرانو څخه گڼل کېږي. د فرانسې نه دباندې، د وېکټور هوگو تر ټولو نامتو آثار  *لېس مېزرابلېس* (بېوزلان او يا بېنوايان) او د *نوترې دام ډي پاريس* رومانونه دي.

که څه هم چې وېکټور هوگو د ځوانۍ په وخت کې د پاچايي نظام يو وفاداره پلوی ؤ، خو د لسيزو په تېرېدو سره د هوگو نظريات او ليد لوري بدل شو، او د جمهوريت غوښتونکو له کلکو ملاتړو څخه شو.
# شپږ پښې لرونکی ژوي

| Hexapoda شپږ پښې لرونکی ژوي |
| --- |
|  |
|  |
| مملکه | ژوی |
| شاخه | بند پښه لرونکی ژوي |
| لاندي شاخه | شپږ پښې لرونکی ژوي |

**شپږ پښې لرونکی ژوي** (په لاتين: *Hexapoda*)د بند پښه لرونکو ژويو څخه تر تولو لویه لاندي شاخه (ډله) ده چې د نړی په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. د دی ژويو بدن د سر، برخې لرونکی ټټر، درو جوړو پښو او نس څخه جوړ شوي دي او په څلورو مهمو ډلو تقسیم شوي دي.

* خوځندکې - Insecta
* سپرېنگي لکۍ لرونکې ژوې Collembola
* Diplura
* Protura
# لېزر

ليزر
**ليزر** (په انگرېزي: Laser, *Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation* ) د بريښنایی – مغناطيسي نښتونکي شغلو یوه بصري سرچینه ده چی د الکټرونو، یونو یا ماليكيولونو د تحریک شوي انتشار په مرسته منځ ته راځي. د ليزر وړنگه یوه رنگه ده.ليزرونه په ځانگړي ډول په ماوراى بنفش، لیدل شوي یا انفرا رېډ طيف کی کار کوي.

## تاریخ

هيلیم - نیون ليزر
د لېزر اصول (پرنسیپونه) په ۱۹۱۷ کال کي د آلبرټ آينشټاين له خوا وپېژندل شول، خو لومړنی لېزر په ۱۹۶۰ کال کي امریکا کي د تيودور میمن له خوا جوړ شو او چارند چاپېريال یې د یاقوت څخه جوړ شو.
په ۱۹۶۳م کال کي د کاربن ډای اکسایډ لېزر جوړ شو. په وروستيو کلونو کي د لېزر ترقۍ زیاتي شوي دي. په اوس وخت کي لېزرونه په طب، مایکروالکټرونيک، صنعت او پوځ کي کارېږي

## پېژندنه

ليزر:
1. کارنده برخه
2. د ليزر انرژي
3. نه زبېښونکي هنداره
4.نیمه زبېښونكي هنداره
5. د ليزر وړنگه
لېزر بصري آله یا وسیله ده چي د درېيو برخو ( تشدیدوونکي الې، کانده برخي او د انرژۍ سرچینې) څخه جوړه شوې ده.

* **د انرژۍ سرچینه**

د انرژۍ سرچینه په کارنده برخه کي الکترونونو ته انرژي ورکوي او الکترونونه پورتنۍ انرژيکي سطحي ته تحریکوي.

* **کارنده برخه**

نوموړې برخه د خاصو توکو څخه جوړه شوې ده چي د الکترونونو محتوی لري. دغه الکترونونه مختلفه انرژۍ لري. نوموړې برخه د جامدو توکو، مایع یا گاز څخه جوړېدلای سي.

* **تشدیدوونکې اله**

تشدیدوونکې اله یوه اله ده چي د نور د تشدیدولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړې اله د نه زبېښونكو او نیمه زبېښونكو هندارو څخه جوړه شوې ده. نوموړي هندارې کولای سي منحني شکل ولري.

## د لېزر ډولونه

* د جامدو توکو لېزرونه (کارند چاپېريال یې د یاقوت څخه جوړ شوى دى.)
* نیم هادي لېزرونه.
* گازي لېزرونه (د کاربن ډای اکسایډ لېزر ، هيلیم - نیون لېزر)
* د پلازما ليزرونه

## سرچینې

‎
# سېسټم

**سیستم** د فعل او انفعاک یو سیټ یا له یو بل سره هغه تړلی اجزا دی چی یو متحد شکل تشکیلوی.

هر سیستم د خپل جوړښت او جسمانی حدودو په ذریعه تشخیص کیږی چی دا تشخیص د سیستم ساختار او هدف او په دی محیط کی د سیستم عملکرد بیانوی.
هغه رشته چی د سیستم عمومی خواص او د سیستمونو علم، د سیستمونو نظریه یاتیوری، دسیستم ماډل، مهندسی سیستم، دینامیکی سیستمونه، سایبرنتیک، ترمودینامیک، مغلق سیستمونه د سیستم څیړنه او طرح مطالعه کوی دا رشته د سیستم انتزاعی خواصو، موضوع او تشکیل په اړه تحقیقات کوی. دا رشته د سیستم کلی مفهوم او اساس ته گوری چی باید له ډومین نه مستقل وی د سیستم استحکام گوری، د سیستم نوعیت او زمانی مقیاس گوری.
یو سیستم حصی یا اجزا لری چی یو بل سره مستقیم یا غیر مستقیمی اړیکی لری. یو سیستم خپل د رفتار سلوک لری چی سلوک د مراحلو طی کیدل ښی او دغه مراحل خپل هدف لری. یو سیستم خپل اتصال لری چی حصی یا اجزا یی د مرحلو یا شکل لرونکی جوړښت په ذریعه وصل وی .

د سیستم اصطلاح د قوانینو مجموعی ته رجوع کوی چی دا قوانین د سیسټم جوړښت، سلوک او رفتار کنټرول او خپل ځان ته تابع ساتی.

## د سیستم تاریخ

د سیستم معنی څه شی ته کتل یا پری نظر ساتل دی د دی لپاره باید یو محرکه لویه بینایی یا بصر لرونکی د کتنی مهارت ولری تر څو د سیستم اجزا یا مراحل په ښه ډول وصل کړی.
په فلسفه کی له دکارت نه مخکی سیستم نه وو افلاطون او ارسطو هم سیستم نه لاره.

په ۱۹ پیړی کی اول ځل په طبعی علومو کی سیسټم یو فرانسوی فزیک پوه چی نیکولاس لیورنارډ سادی کانوټ نومیږی توسعه ورکړه.
دی فزیک پوه تیر مو ډینامیک کی زدکړی کړی وی نیکولاس کله چی د کشتی چی د واپر یا حرارت تولیدونکی ماشین لرونکی کشتی ماشین او د انرژی تولید ته نظر وکړ دا یی د سیستم په شکل توسعه کړل .

## د سیسټم ډولونه

### فزیکی سیسټم

### خلاص یا بند سیسټم

### مالوماتی سیسټم

### رسمی مالوماتی سیسټم

### غیر رسمی مالوماتی سیسټم

هغه سیسټم چی مالومات یی د کمپیوټر پر اساس وی
فزیکی سیسټم لمس کیدونکی وی چی په عمل کی بی حرکته یا ډاینامک وی.
خلاص سیسټم له محیط سره اړیکی یا اتصال لری په محیط کی په ازادانه شکل فعل او انفعال تر سره کوی اخیستونکی او نتیجه ورکونکی عمل ترسره کوی
بند سیسټم د سیسټم محیط کی فعل او انفعال نه ترسره کوی