Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# د موبایل چلوونکی سیسټم

چلوونکی سیسټم (Operating System)
📱 د موبایل روح او شخصیت| تعریف | د هارډویر او کارونکي ترمنځ واسطه |
| اصلي سیالان | Android (Google) او iOS (Apple) |
| دنده | د ټولو سرچینو او اپلیکیشنونو مدیریت |
| هسته (Kernel) | Linux (انډرایډ) / Darwin (آیفون) |

**چلوونکی سیسټم** (Operating System یا OS) یوازې یو پروګرام نه دی، بلکې دا د موبایل هغه روح دی چې بې ساه وسپنې او ښیښې ته ژوند بښي. که تاسو یو ډېر قیمتي موبایل واخلئ خو ساوتری یې ضعیف وي، دا داسې ده لکه یو ډېر هوښیار انسان چې ژبه نه لري او نه شي کولی له چا سره اړیکه ونیسي. ساوتری هغه لارښود دی چې پروسیسر ته وایي څه وکړي، بیټرۍ څنګه مصرف کړي او ستاسو ګوتې ته څنګه ځواب ووایي.

## د انډرایډ او ای‌او‌ایس (iOS) فلسفه

کله چې موږ د موبایل ساوتری یادوو، نو نړۍ په دوو لویو فکرونو وېشل شوې ده:

۱. **انډرویډ (Android): د ازادۍ غږ** انډرایډ د ګوګل محصول دی او د هغو خلکو لپاره جوړ شوی چې غواړي د خپل موبایل "مالک" وي. دا یو خلاص سیسټم (Open Source) دی. تاسو پکې هر څه بدلولی شئ، د پردې رنګونه، د ایډیټ کولو ډولونه او حتی د سیسټم دننه فایلونه. دا د یو داسې کور په څېر دی چې تاسو پکې د دېوالونو رنګ او د کړکیو ځای په خپله خوښه بدلولی شئ.

۲. **آی‌او‌ایس (iOS): د نظم او امنیت پاچاهي** د ایپل سیسټم د هغو کسانو لپاره دی چې "سکون او نظم" غواړي. دلته هر څه په خپل ځای دي، ډېر تېز دي او امنیت یې خورا لوړ دی. خو تاسو ته د ډېر بدلون اجازه نه درکوي. دا د یو ډېر لوکس هوټل په څېر دی چې هر څه پکې چمتو دي، خو تاسو ته اجازه نشته چې فرنیچر یې بدل کړئ.

## ساوتری څنګه له بیټرۍ او پروسیسر سره خبرې کوي؟

یو ښه ساوتری هغه دی چې ستاسو له پامه پرته کار وکړي. کله چې تاسو موبایل په جیب کې ږدئ، ساوتری په هوښیارۍ سره هغه اپلیکیشنونه بیده کوي چې انرژي مصرفوي. که ساوتری ضعیف وي، ستاسو موبایل به ګرم شي او بیټرۍ به یې ژر ختمه شي، حتی که بیټرۍ یې ډېره لویه هم وي. همدا لامل دی چې کله کله یو آیفون په کوچنۍ بیټرۍ کې تر انډرایډ ډېر وخت کار کوي؛ ځکه ساوتری یې د انرژۍ په مصرف کې خورا "کنجوس" او دقیق دی.

## ستاسو لپاره د یو تجربه لرونکي مشوره

که تاسو د موبایل اخیستلو په فکر کې یاست، یوازې کيمره او بیټرۍ مه ګورئ. دا پوښتنه وکړئ چې: "دا موبایل تر کومه وخته نوي اپډیټونه (Software Updates) ترلاسه کوي؟" ځکه ساوتری د وخت په تېرېدو سره زړېږي او که اپډیټ نه شي، ستاسو موبایل د ویروسونو او هکرانو پر وړاندې بې دفاع پاتې کېږي. یو زوړ ساوتری د یوې داسې کلا په څېر دی چې دروازې یې ماتې وي.

## تخنیکي پایله

* **انډرایډ:** د ازادۍ، تنوع او بدلون مینه والو لپاره.
* **آی‌او‌ایس:** د امنیت، سادګۍ او سرعت مینه والو لپاره.
* **اپډیټ:** د موبایل د ژوند او امنیت تر ټولو مهمه برخه.

## باوري سرچینې

۱. د ګوګل د انډرایډ پراختیا ورکونکو مرکز: Android OS Core Principles. ۲. د ایپل د امنیتي اسنادو برخه: iOS Security Architecture. ۳. د سټینفورډ پوهنتون د موبایل کمپیوټینګ درسونه.
# فبروري

**فبروري** (په لاتیني کې: Februārius mēnsis ) د گریگوري کلیز دویمه میاشت ده، چې ۲۹/۲۸ ورځې لري. فبروري د لرغوني روم د کال دولسمه میاشت گڼل کېده، چې د سیزار له سمونونو نه مخکې پيل کېده. دا مياشت د ځمکې په سویلي نیمه کره کې د دوبي او په شمالي نیمه کره کې د ژمي د میاشتې په نامه یادېږي.

|  |
| --- |
|  گریگورې مياشتې |
|  |
|
جنوري
 · فېبروري
 · مارچ
 · اپريل
 · می
 · جون
 · جولای
 · اګست
 · سېپتمبر
 · اکتوبر
 · نومبر
 · ډېسمبر
 |

## اخځونه

1.
# اریزونا

**اریزونا** ( ARR**-ih-**ZOH**-nə* د متحده ایالاتو په سویل لویدیز سیمه کي په وچه کي پروت ایالت دی. اریزونا د څلورو کونجونو سیمه ده چې شمال ته یې یوتا ، شمال ختیځ ته کولوراډو او ختیځ ته نیو میکسیکو پراته دي. د دې سیمي نور ګاونډي ایالتونه شمال لویدیز ته نیواډا ، لویدیځ ته کیلیفورنیا او په سویل او سویل لویدیځ کي د مکسیکو سونورا او باجا کلیفورنیا ایالتونه دي. اریزونا د 50 ایالتونو شپږم لوی او 14م ترټولو نفوس لرونکی ایالت ګڼل کیږي. پلازمینه او لوی ښار یې فینکس دی.

اریزونا په متحده ایالاتو کي 48م ایالت دی او د اړوندو ایالتونو وروستی ګڼل کیږي کوم چي تتحادیې ته داخل سوی دی. یاد ایالت فبروري په 14 ، 1912 کي د دولت حیثیت ترلاسه کړ. له تاریخي پلوه اریزونا په نوي هسپانیه کي د الټا کالیفورنیا او نیوو میکسیکو د خاوري اړوند وه، چي په 1821 کي د خپلواکي مکسیکو برخه سول. د مکسیکو - امریکایی جنګ په پایله کي د مکسیکو تر ماتي وروسته په 1848 کي د دې سیمې ډیره برخه متحده ایالاتو ته وسپارل سوه، او یاده سیمه د نیو میکسیکو د خاورې برخه وګرځېدل. د اریزونا سویلي برخه په 1853 کي د ګډسډن پیرود له لاري ترلاسه سوې وه.

سویلي اریزونا د دې ایالت د دښتې اقلیم لپاره چي ګرم دوبۍ او نرم ژمۍ لري پیژندل کیږي. په اریزونا کي په نړیواله کچه د پیژندل سوي ګرانډ کینیون ملي پارک سربیره، کوم چې د نړۍ له اوو طبیعي عجایبو څخه یو دی ، ډیری ملي ځنګلونه ، ملي پارکونه او ملي یادګارونه شتون لري.
# امازون

**امازون** انګليسي ژبه: Amazon‎ د امريکا متحده ایالاتو يوه برېښنايي سوداګريزه کمپنۍ ده چې دامریکا ترڅنګ دنړۍ لوی شمېر هېوادونه او وګړي ترې دخپلي سوداګرۍ او نورو تجارتي کارونو لپاره ګټه اخلي. ددې کمپنۍ اصلي کارځای د متحده ایالاتو په واشینګټن کي موقیعیت لري . د دې وېبپاڼې نوم د امازون سيند په نوم ايښودل شوی دی.
امازون دمګړی (په ۲۰۲۳ کال کې) ۳۱۰ میلیونه فعاله کارنان لري او د متحده ایالاتو ترڅنګ په جرمني، انګلستان، سعودی عربستان، متحده عرب امارات، هندوستان او یو شمېر نورو هېوادونو کې په پراخه کچه دوګړو ترمنځ دبرېښنایي سوداګرۍ کارونه مخته وړي . یاده کمپنۍ د خپلو سوداګریزو چوپړتیاوو په مرسته دنړۍ له شتمنو کمپنیو څخه ګڼل کیږي اودامهال تر ۵۰۰ میلیارده امریکایي ډالره ډېره شتمني پخپل واک کي لري . دامازون کمپنۍ مشر او بنسټګر جیف بیزوس دنړۍ له لسو شتمنو کسانو څخه ګڼل کیږي.، جیف بیزوس، بلک راک او وانګارډ ګروپ د امازون کمپنۍ څښتنان ګڼل کيږي.

امازونAmazon.com, Inc. (انگليسي) نښان

اړوند| په نوم د |
امازون  |

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | enterprise (en)  سوداگري public company (en)  very large online platform (en)   |
| مرکز |
سیاتل  |
| غړی د |   لړۍ...
Alliance for Open Media (mul)  Internet Association (en)  World Wide Web Consortium (mul)  SD Association (mul)  Zigbee Alliance (en)  FIDO Alliance (mul)  Linux Foundation (mul)  Satellite Industry Association (mul)  Computer and Communications Industry Association (mul)  CA/Browser Forum (mul)   |
| هېواد |  د امریکا متحده ایالات  |
| څښتن |
جېف بېزوس (۲۰۱۹) The Vanguard Group (mul)  (۲۰۱۹) BlackRock (mul)  (۲۰۱۹)  |

نور اړين مالومات| برخې | Merch by Amazon (en)   |
| برخه د |   لړۍ...
Nasdaq-100 (mul)  — S&P 500 (mul)  — S&P 100 (mul)  — Big Tech (mul)  — Dow Jones Global Titans 50 (en)  — list of companies involved in the Gaza war (en)  — Silicon Six (mul)  — Dow Jones Industrial Average (en)   |

جوړښت| بنسټګر |
جېف بېزوس  |
| جایزې | * BigBrotherAwards (mul)  (۲۰۲۲)
 |

نور مالومات| وېب‌پاڼه |
amazon.com (امریکايي انګرېزي)  |

## مخینه

امازون کمپنی په 1994 زیږدیزکال کي دجولای پر5 نېټه دجیف بیزوس له لوري دمتحده ایالاتو په واشینګټن کي رامنځ ته سول اوهغه وخت یې یوازي دیو دوکان بڼه درلوده خو وروسته دالکترونیکي نړۍ په پراختیا سره دغه کمپنی خپل بریښناییزي برخي ته وده ورکړه او اوس وخت دخپلو چوپړتیاوو 66 سلنه په متحده ایالاتو کي ترسره کوي .

## سوداګري

دامازون نړیواله سوداګریزه ساحه ډېره پراخه ده اود امریکایي او اروپایي هیوادونو سربېره یې دنړۍ نور اوسېدونکي هم دخپل تجارت دپراختیا لپاره استعمالوي . ددغه ویبپاڼي څخه په 2009 زیږدیز کال کي یوازي 615 میلیونه کسانو لیدنه کړې وه خوپه 2022 کال کي یاده شمېره دمیاشتي 2 میلیارده کسانو ته ورسېدل چي داد امازون لپاره ډېرستر پرمختګ وو . دنړۍ مشهوره سوداګریزي کمپنی لکه Nike, Dc comics, Brothers group اوځیني نور دخپلو اجناسو لپاره ښه بازار دامازون ویبپاڼه ګڼي . امازون په متحده ایالاتو کي دخپلو اجناسو لپاره 100 فعاله مرکزونه لري اوددې ترڅنګ په ټوله نړۍ کي نژدې 185 نور مرکزونه هم لري .

## سرچينې
# اوبلار

**اوبلار** (په انګليسي ژبه: Canal‎) يوه انساني جوړه شوې اوبلاره ده چې د بېړيو د تگ راتگ، اوبو لگولو، د دوه سمندرونو نښلولو يا لېږدلارې لنډولو لپاره د انسانانو له خوا جوړه شوې وي.

**اوبلار**د سوېز کانال يو لرليد.

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | type of watercourse (en)  type of structure (en)   |
| ځانګړې وېشنيزه |   لړۍ...
hydraulic structure (en)  artificial body of water (en)  linear construction (en)  watercourse (en)  infrastructure (en)  architectural structure (en)  transport network (en)   |

نور اړين مالومات| برخې | lock (en)   |

## د نوم جوړښت

**اوبلار** يو غبرگ‌نوم دی چې له دوه ويوکو جوړ شوی چې يوه يې اوبه او بله يې لار ده.

د اوبلارې دياگرام نخشه
## د اوبلارې او تنگي توپير

* اوبلارې معمولاً انسانانو د خپلو اړتياوو په پام کې نيولو سره جوړې کړې وي او تنگي په طبيعي ډول جوړې شوې اوبلارې وي.
* تنگي تر ډېره پراخ او غځېدلی جوړښت لري؛ خو اوبلارې بيا لنډ او تنگ جوړښت لري.
* د تنگي موخه د دوه اوبيزو سيمو(سمندرونو) نښلول دي؛ خو د اوبلارو موخه د تگ راتگ او لېږد لپاره لنډلارې جوړول دي.

## سرچينې
# مالېزيايي ژبه

مالېزيايي ژبهBahasa Melayu (مالېزيايي)

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | غځول  لړۍ...
طبيعي ژبه لويه ژبه ژوندۍ ژبه ژبه معیاري ژبه literary language (en)  انساني ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه | مالايان  |
| سیمييزتوب د | مالېزيايي وګړي  |
| ليکدود | مالايي الفبا جاوي الفبا لاتين ليکدود  |
| ويونکو شمېر |
۷۷٬۰۰۰٬۰۰۰ (۲۰۰۷) ۷۷٬۰۰۰٬۰۰۰ (۲۰۰۷)  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
ms  |
| د ژبې کوډ |
ms  |
| هېواد | غځول  لړۍ...
 ماليزيا  اندونېزيا  برونای  سنګاپور  ختيځ تيمور  مراکش  لېبنان  مصر  سوريه  تونس  تايلنډ  اردن  موريتانيا  بحرین  اېريتريا  سوډان  سوېلي سوډان  سعودي عربستان  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

. **مالیزيايي ژبه** (په ماليزيايي: Bahasa Melayu) د استرونزیایي ژبو له کورنۍ څخه ده چې کابو ۳۰۰ میلیونه خلک پرې خبرې کوي. مالیزیایي د مالیزیا او برونای هېوادونو رسمي ژبه ده، د مالیزیا ترڅنګ په سنګاپور، اندونیزیا او تایلنډ یو شمېر برخو کې پرې د مالایي قوم خلک خبرې کوي.

## د ژبې تاریخ

## سرچينې