# د متحده ایالاتو د حقونو قانون

د متحده ایالاتو د حقونو په قانون کې د متحده ایالاتو د اساسي قانون لومړني لس تعدیلات شامل دي. له ډېرو ترخو بحثونو وروسته ۱۷۸۷- ۱۷۸۸ز  د اساسي قانون د تصویب وړاندیز وشو چې دا د فدرالیستانو ضد اعتراضونو ته د رسېدلو لپاره ولیکل شو، د حقونو د تعدیلاتو قانون په اساسي قانون کې د شخصي آزادیو او حقونو ځانګړي تضمینونه او د حکومت په واک کې واضح محدودیتونه ورزیاتوي. په قضایي او نورو کړنو او ښکاره اعلامیو کې د اساسي قانون له خوا فدرالي حکومت ته ټول واکونه نه دي ورکړل شوي او د ایالتونو یا خلکو حقونه خوندي دي.

## د اساسي قانون کنوانسیون (متحده ایالات)

د متحده ایالاتو د اساسي قانون له تصویب او پلي کېدو نه مخکې، دیارلسو خپلواکو ایالتونو د کنفدراسیون له اصولو پیروي کوله، چې د قارې د دویم کانګرس له لوري رامنځته شوی و او په ۱۷۸۱ ز کال کې تصویب شو. په هر حال، هغه ملي حکومت چې د کنفدراسیون د اصولو له مخې یې فعالیت کاوه، خورا کمزوری و او نه یې شوای کولای، چې د ایالتونو ترمنځ د بېلابېلو رامنځته شویو شخړو تنظیم وکړي.

### د فدراليستانو ضد

د فلاډلفیا له کنوانسیون وروسته، ځینې مخکښ انقلابي شخصیتونه، لکه: پیټریک هنري، سمویل اډمز او ریچارډ هنري لی په ښکاره توګه د حکومت د نوي چوکاټ، چې د «فدراليزم ضد» په نوم پېژندل کېده، مخالفت وکړ. ایلبریج ګیري د فدرالستانو پر ضد تر ټولو مشهوره لیکنه لیکلې، چې«د ښاغلي ګیري نیوکې» په نوم ده او ۴۶ ځلې چاپ شوې، مقاله په ځانګړې توګه په وړاندیز شوي اساسي قانون کې د حقونو د قانون په نشتوالي تمرکز کوي. ډېری اندیښمن وو چې یو پیاوړی ملي حکومت، د انفرادي حقونو لپاره ګواښ دی او ولسمشر دې پاچا شي.

### فدراليستان

د اساسي قانون ملاتړي، چې د فدراليستانو په نوم پېژندل کېږي، دکړنلارې د ناڅرګندتیا له امله د تصویب پر مهال یې د حقونو له قانون سره مخالفت وکړ. میډیسن د دې ډول کړنو پر وړاندې استدلال وکړ او وړاندیز یې وکړ چې دولتي حکومتونه د شخصي آزادۍ کافي تضمین کوونکي دي، د فدرالي مقالو په ۴۶ شمېره د مقالو لړۍ چې د فدرالي مقام د لوړولو لپاره یې هڅې کولې. هېمیلټن د فدرالیست ۸۴ شمېرې د حقونو له قانون سره مخالفت وکړ او ویې ویل چې: «اساسي قانون په خپله په هرې منطقي معنا کې او د هرې ګټورې موخې لپاره د حقونو قانون دی».

### میساچوسټس جوړجاړی

د ۱۷۸۷ ز کال په دسمبر او ۱۷۸۸ کې، پنځوایالتونو - ډیلاویر، پنسلوانیا، نیو جرسي، جورجیا او کنیکټیکټ - اساسي قانون په نسبي اسانۍ سره تصویب کړ، په داسې حال کې چې د پنسلوانیا د اپوزیسیون د تریخ اقلیت راپور په پراخه کچه خپور شوی و. د خپلو مخکینیو په پرتله، د میساچوسټس کنوانسیون په غوصه او په شخړې کې و، په یو وخت کې د فدرالي استازي فرانسیس دانا او د فدرالي ضد البرج ګیري تر منځ  شخړه وشوه، کله چې وروستني ته د خبرو اجازه ور نه کړل شوه.

### د نیویارک ګډ لیک

په نیویارک کې، د تصویب کنوانسیون د فدرالیستانو ضد و او دوی د ماساچوسټس تړون منلو ته لېواله نه و. هغوی د میلانکټون اسمیت مشري ته لېواله و، چې د نیویارک تصویب د تعدیلاتو دمخه وړاندیز سره مشروط کړي یا هم که چیرې تعدیلات په سملاسي توګه وړاندیز نه شي، له اتحادیې نه د جلا کېدو پر حق باندې ټینګار وکړي. هامیلټن، له میډیسن سره له مشورې وروسته، کنوانسیون ته خبر ورکړ چې دا به د کانګرس له خوا ونه منل شي.

د نهم ایالت له خوا د تصویب وروسته، نیوهیمپشایر او لږ ځنډ وروسته د ویرجینیا له خوا ومنل شو ، دا روښانه وه چې اساسي قانون به د اتحادیې د غړي په توګه د نیویارک تر اغېز او یا پرته پلي کېږي. په یوه جوړجاړي کې د نیویارک کنوانسیون د تصویب لپاره وړاندیز وکړ، چې باور لري، دولتونه به د پنځمې مادې د کنوانسیون کړنلارې په کارولو سره د نیویارک له خوا د تصویب د شرط پرځای به د نویو تعدیلاتو غوښتنه وکړي.

## وړاندیز او تصویب

د متحده ایالاتو لومړی کانګرس، چې د نیویارک ښار په فدرالي تالار کې ترسره شو، چې د فدرالیستانو لپاره بریا وه. د یوولسو ایالتونو په مشرانو جرګې کې ۲۰ فدراليستان شتون لري چې یوازې دوه د فدرالستانو ضد دي او دواړه د ویرجینیا نه دي. په مجلس کې ۴۸ فدراليستان وو او ۱۱ د فدرالیستانو مخالفان په کې شامل وو، چې وروستي يې له دغو څلورو ايالتونو نه وو: ماساچوسټس، نيويارک، ورجينيا او جنوبي کارولينا. جرګې ته د ورجینیا د پلاوي په منځ کې جیمز میډیسن و، چې د ورجینیا د تصویب په جګړه کې د پیټریک هنري لوی مخالف و.

### د میډیسن وړاندیز شوي تعدیلات

جیمز میډیسن د اساسي قانون یو لړ تعدیلات د غور لپاره د استازو جرګې ته وړاندې کړل. د هغه په ​​وړانديزونو کې يو هم دا و چې په سريزه کې د طبيعي حقونو په اړه د سريزې ژبه ورزياته کړي. بل به د حقونو د قانون برخې په ایالتونو او فدرالي حکومت باندې پلي کړي. ډېرو د کانګرس د اساسي قانون د واکونو له محدودولو سره د کسانو د شخصي حقونو خوندیتوب لپاره هڅه وکړه. د واشنګټن په څېر، میډیسن له کانګرس نه وغوښتل چې د اساسي قانون په بیاکتنې کې «اعتدال» وساتي او انفرادي حقونه دې خوندي وساتي.

### د تعدیلاتو جوړول

فدرالي استازو په چټکۍ سره د میډیسن په وړاندیز برید وکړ، ځکه چې وېره یې درلوده چې د نوي اساسي قانون د تعدیل هر ډول اقدام به د هغه له پلي کېدو وروسته په حکومت کې ناټیکاوی رامنځته کړي. جرګه، د سنا برعکس، د خلکو پرمخ خلاصه وه او غړو یې لکه فشر ایمز خبرداری ورکړ چې اوږد مهال د «اساسي قانون تحلیل» تر ګالریانو مخکې کولای شي، د خلکو باور له منځه یوسي. د جګړې کړنلاره وڅارل شوه او په پیل کې د بیاکتنې لپاره یوې انتخابي کمیټې ته د تعدیلاتو لېږلو وروسته، جرګې موافقه وکړه چې د میډیسن وړاندیز په بشپړ ډول د جولای په ۲۱نېټه، ۱۷۸۹ ز کې پیل شي.

## غوښتنلیک او متن

د حقونو قانون، د خپل شتون په لومړیو ۱۵۰ کلونو کې لږ قضایی اغېزې درلودې، د ګورډن ایس ووډ په وینا: «له تصویب وروسته، ډېرو امریکایانو په چټکۍ سره د اساسي قانون لومړني لس تعدیلات هېرکړل». تاریخ لیکونکی ریچارډ لابونسکي د دې قانون اوږد استراحت، درېیو لاملونو ته منسوبوي: لومړی - «د زغم کلتور» رامنځته کول، چې قانون د خلکو او قضایي ارادو نه ملاتړ وکړي. ډېر وخت یې ونیوه. دوم ـ سترې محکمې د نولسمې پیړۍ ډېره برخه، د واک د بین الحکومتي انډول مربوطو مسئلو باندې متمرکزه کړه او درېیم - په پیل کې قانون یوازې په فدرالي حکومت باندې پلي کېده، هغه محدودیت چې د بارون v. بالتیمور (۱۸۳۳) له خوا منل شوی و.

## د حقونو د قانون ښودنه او درناوی

جورج واشنګتن د حقونو د قانون څوارلس نسخې چې په لاس لیکل شوې وې، چې یوه یې د کانګرس لپاره او یوه د هر یوه د دیارلس ایالتونو لپاره وې، ترتیب کړې. د جورجیا، مریلنډ، نیویارک او پنسلوانیا نسخې ورکې شوې. داسې انګېرل کېږي چې د نیویارک نسخه په اورلګېدنې کې له منځه تللې وي. له ورک شویو څلورو نه دوه ناپیژندل شوې نسخې (ګمان کېږي چې د جورجیا او میریلینډ نسخې وې) پاتې دي، یوه  یې په ملي آرشیف کې او بله یې د نیویارک په عامه کتابتون کې ساتل کېږي.

## سرچینې