# د مراکش تاریخ

په مراکش کې د انسان د استوګنې تاریخ له لاندنۍ پخواني ډبریزې زمانې څخه چې ترټولو لومړنی پېژندل شوی یې د جبل ایرهود سایت دی، تر پوښښ لاندې راولي. مراکش ډېر وروسته د تافوغالت په ګډون د ایبروماروس کلتور برخه وه. نېټه یې د موریطنیې او نورو لرغونو بربري پاچاهیو له تاسیس څخه نیولې، د ادارسې کورنۍ له خوا د مراکش د دولت تر رامنځته کېدو، ورپسې نورې اسلامي کورنۍ، د استعمار او خپلواکۍ تر دورو پورې رسېږي.

د لرغون پېژندنې شواهد ښیې چې، هومیديانو لږترلږه ۴۰۰۰۰۰ کاله وړاندې په دې سیمه کې مېشت وو. د مراکش ثبت شوی تاریخ له میلاد نه مخکې د ۸مې او ۶مې پېړیو تر منځ د فنیقيانو له لوري د مراکش ساحل له استعمار سره پیل کېږي، که څه هم له هغې نه شاوخوا ۲۰۰۰ کاله پخوا اصلي بربران په سیمه کې مېشت وو. د کارتاج ښار دولت په پنځمه پېړۍ کې خپل واک په ساحلي سیمو کې پراخ کړ. دوی هلته د درېمې پېړۍ تر پایه پاتې شول، په داسې حال کې چې لرې پرتې سیمې د بومي پاچایانو له لوري اداره کېدې. بومي بربر پاچاانو له میلاد نه مخکې له درېمې پېړۍ څخه له میلاد نه وروسته تر ۴۰ کال پورې په دې خاوره باندې حکومت وکړ، چې بیا یې د روم سترواکۍ ونیوله. دا خاوره د پنځمې میلادي پېړۍ په نیمایي کې، مخکې له دې چې د بیزانس سترواکي یې په شپږمه پېړۍ کې بېرته ترلاسه کړي، د انداوالانو له خوا اشغال شوه.

مسلمانانو د اتمې میلادي پېړۍ په لومړیو کې دغه سیمه فتحه کړه، خو په ۷۴۰ ز کال د بربرانو له بغاوت وروسته د اموي خلافت څخه جلا شوه. نیمه پېړۍ وروسته د ادارسي کورنۍ د مراکش دولت بنسټ کېښود. مراکش د المرابطون او الموحدون د کورنیو تر واکمني لاندې په مغرب او مسلمانه هسپانیه باندې مسلط ؤ. د سعديانو کورنۍ له ۱۵۴۹ څخه تر۱۶۵۹ ز کال پورې او ورپسې د ۱۶۶۷ ز کال څخه وروسته علويانو، چې له هغه وخت راهیسې د مراکش واکمنه کورنۍ ده، په هېواد باندې حکومت وکړ.

## له تاریخ پخوا مراکش

د لرغون پېژندنې کیندنو په مراکش کې د هغو خلکو شتون چې د انسانانو نیکونه وو او هم د انسان د لومړنیو نوعو شتون ښودلی دی. د انسان د ۴۰۰۰۰۰ کلن لومړني نیکه فوسیل شوي هډوکي په ۱۹۷۱ ز کال کې په سلا کې وموندل شول. په ۱۹۹۱ ز کال کې د ډېرو لومړنيو انسانانو هډوکي په جبل ایرهود کې په کیننو کې رابرسېره شول، د دې هډوکو نېټې د عصري تخنیکونو په کارولو سره په ۲۰۱۷ ز کال کې وټاکل شوې او څرګنده شوه چې۳۰۰۰۰۰ کاله عمر لري، چې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د موندل شوو انسانانو ترټولو پخوانۍ بېلګې دي. په ۲۰۰۷ ز کال کې، په تافوغالت کې کوچني سوري لرونکي سمندري صدفونه وموندل شول، چې د۸۲۰۰۰ کاله عمر لري، چې د نړۍ په ګوټ ګوټ کې د موندل شوو شخصي سینګار ترټولو لومړني پېژندل شوي شواهد دي.

په منځني ډبریز دوران کې ، د ۲۰۰۰۰ او ۵۰۰۰ کلونو وړاندې تر منځ، د مراکش جغرافیه د اوسنۍ وچې منظرې په پرتله ډېره سوانا یا شنې دښتې ته ورته وه. په داسې حال کې چې د مراکش په هغه دوره کې د مېشت ځایونو په اړه لږ معلومات شته دي، د مغرب سیمې په نورو ځایونو کې کیندنې د ښکار او ځنګلونو زیاتوالی په ګوته کوي، چې د منځني ډبریز دوران د ښکارکوونکو او راټولوونکو، لکه: د قبصیه کلتور لپاره مساعد ځای و.

د نوي ډبریز دوران  په اوږدو کې چې په منځني ډبریز دوران  پسې دی، سوانا د ښکارکوونکو او شپنو له خوا اشغال شو. د نوي ډبریز دوران د دغو ښکارکوونکو او شپنو کلتور تر هغه وخته وغوړېد، چې له میلاد نه مخکې ۵۰۰۰ کاله وروسته سیمه د اقلیم د بدلونونو له امله په وچېدو شوه. د نوي ډبریز دوران په لومړیو کې د اوسني مراکش ساحلي سیمې د کارډیم کلالیو په کلتور کې چې د مدیترانې په ټولې سیمې کې عام و، برخه درلوده. د لرغون پېژندنې کیندنو ښودلې، چې په هغه دوره کې د غویانو اهلي کول او د محصولاتو کښت دواړه په سیمه کې ترسره شول. د جام کلتور یا بیکر کلتور په کالکلېثیک دوره یا د مسو په دوران کې د مراکش شمالي ساحل ته ورسېد.

## لومړنی تاریخ

### کارتاج (له میلاد مخکې شاوخوا ۸۰۰ - شاوخوا۳۰۰)

د مراکش سواحلو ته د فنیقیانو راتګ، د مراکش په شمال کې د بهرنیو ځواکونو د څو پېړیو واکمنۍ ښکارندوی ؤ. د فنیقیانو سوداګرو له ۸ پېړۍ مخکې له میلاد  نه لوېدیځې مدیترانې ته نفوذ وکړ او لږ وروسته یې د اوسني مراکش خاورې د ساحل اوږدو کې او سندونو په سر د مالګې او معدني کاڼو زیرمه ځایونه رامنځته کړل. د فنیقیانو لومړني لوی مېشت ځایونه په شاله، لیکسوس او موګادور کې وو. موګادور د شپږمې پېړۍ په لومړیو کې د فنیقیانو مستعمره وه.

د کارتاج دولت له میلاد نه مخکې په پنځمه پېړۍ کې د شمالي افریقا په ډېرو برخو کې خپل تسلط پراخ کړی ؤ. کارتاج د بربرانو کورنۍ له قبیلو سره سوداګریزې اړیکې جوړې کړې او دوی ته یې کلنۍ جزیه ورکوله، چې د خامو موادو په ګټه اخیستنه کې د دوی د همکارۍ له اړخه ډاډ ترلاسه کړي.

## سرچينې