Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# سلاوي ژبې

| سلاوی ژبې Slovanské jazyky Славянские языки
 |
| --- |
|  |
| د جغرافیایی سیمه
 | مرکزی اروپا ختیځی اروپا د جنوب ختیځ اروپا شمالی آسیا
 |
| د اوسېدونکي شمیر
 | ۲۹۳ میلیونه
 |
| د ژبو شمیر
 | ۱۹ ژبې
 |

**سلاوي ژبي** د هند-اروپایی ژبو څخه د ژبې یوه ډله (ښاخه) ده چی په اروپا او شمالی آسیا کی پراخه کېږی. د سلاوی ژبو ډله درې زیر ښاخې لری.

* د ختیځ سلاوی ښاخه
* د لویدیځ سلاوی ښاخه
* د جنوب سلاوی ښاخه

## لیک

د لویدیځ سلاوی ژبې د لاتین د توری څخه کار اخلی. دغه د لاتین توری کولای سی رنگارنگ ډولونه ولری.
د ختیځ سلاوی ژبې د سیریلیک د توری څخه کار اخلی چی رنگارنگ ډولونه هم لری.
د ختیځ جنوبی سلاوی ژبې د لاتبن د توری څخه کار اخلی.

## د لاتین توری او سیریلیک توری

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| د توری عکس
 | نوم
 | سلاوی ژبه
 | توری
 |
|  | چیکی ژبه | دلويدیځ سلاوی ژبه | د لاتین توری
 |
|  | روسی ژبه | ختیځ سلاوی ژبه | د سیریلیک توری
 |
|  | د کرواتی ژبه | جنوبی سلاوی ژبه | د لاتین توری
 |
|  | صربي ژبه | جنوبی سلاوی ژبه | د سیرسلیک توری
 |
# د تولید ځای ( ژبپوهنه )

د بیان ځایونه (غیر فعال او فعال):

 1.
په آرټيکوليټوري فونټيک یا ږغ تولید ځای کي د کنسوننټ **د بيان کولو ځای** یاهم دبیان نقطه د غږ د لارې په اوږدو کي هغه ځای دی چي توليد يې منځ ته راځي. فعال آرټیکولیټرونه هغه ارګانونه دي چي د داوطلبانه حرکت کولو وړتیا لري، داسي وړتیا چي محدودیت رامینځته کوي، پداسي حال کې چې دوی ته غیر فعال آرټیکولیټرز هم ویل کیږي ځکه چې دوی په نورمال ډول ثابت سوي او هغه برخي دي چې فعال آرټیکولیټرونه ورسره اړیکه نیسي.
# د پښتو غږپېژندنه

پښتو ژبه د اريايي ژبو د کورنۍ له مېنځه یوه تاريخي او پخوانۍ ژبه ده چې په ځانګړي ډول غږپوهنه (غږ پېژندنه يا فونولوژي) لري. د پښتو ژبې ځانګړي تورې ځ، څ، ډ، ټ، ږ، ښ تورې خورا مهم دي چې په ډېرو کمو ژبو کې ليدل کېږي. په پښتو کې د «ږ،ښ» توري پر دوه دوله تلفظ کېږي چې يو ډول تلفظ يې د سويلي يا کندهاري لهجې تلفظ دی او بل ډول يې د پکتياوالې لهجې تلفظ دی. په کندهاري لهجې کې «ږ، ښ» تورې «ژ او ش» ته نږدېوالی لري خو ورسره توپير لري او ځانګړي تلفظونه لري او په پکتياوالې پښتو کې د «ږ» توری «غ» او د «ښ» توری «خ» ته نږدېوالی لري. خو په پېښورۍ پښتو کې چې د پښتو ژبې يوه لویه لهجه ده دا تورې يوازې فیزیکي شتون لري.

## تلفظونه
# شانگهای

شانګهای上海市 (چينايي ) نښان

اړوند| پلازمېنه | Huangpu District (en)   |
| ترټولو لوړه څوکه | Mount Dajin (en)   |
| بلن‌نوم | * 魔都
* La Perle de l'Orient
* Paris of the East
* Pearl of the Orient
 |

ټوليز مالومات| عمومي مالومات |  لړۍ...
direct-administered municipality (en)  national central city (en)  لوی ښار port city (en)  global city (en)  ستر ښار metropolis (en)  largest city (en)  Economic and Technological Development Zone (en)   |
| وګړو شمېر |
۲۴٬۸۷۰٬۸۹۵ — ۲۴٬۱۵۲٬۷۰۰  |
| پکي شاملې اداري سیمې |  لړۍ...
Huangpu District (en)  — Xuhui District (en)  — Changning District (en)  — Jing'an District (en)  — Putuo District (en)  — Hongkou (en)  — Yangpu District (en)  — Minhang District (en)  — Baoshan District (en)  — Jiading (en)  — Pudong (en)  — Jinshan District (en)  — Songjiang (en)  — Qingpu (en)  — Fengxian District (en)  — Chongming District (en)   |
| ځايي ژبې | چينايي وو ژبه — Shanghainese (en)   |
| د حکومت مشر | mayor of Shanghai (en)   |
| وګړنوم | Shanghaïen — Shanghaïenne  |
| فزیکي ځای | Yangtze Delta (en)   |
| غړی د | پنځول شويو ښارونو شبکه (۲۰۱۰ – ) World Tourism Cities Federation (en)   |
| اداري سیمه |
چين (۱۹۴۹ – )  |
| هېواد |  چين  |
| ځایناستی د | Shang-hai (en)   |

اړين مالومات| مهمې پېښې | * ۲۰۱۰ : Expo 2010 Shanghai China (en)
 |

کچه او لوړوالی| د ځای کچه |
۶٬۳۴۱ كيلومتر مربع  |

نور اړين مالومات| برخې | Puxi (en)  Xujiahui (en)  Pudong (en)  Xintiandi (en)   |
| برخه د | East China (en)  — direct-administered municipality (en)   |

نور مالومات| وېب‌پاڼه |
shanghai.gov.cn (Simplified Chinese (en) ، Traditional Chinese (en) )  |
| پوسټ‌کوډ |
200000  |
| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

**شانگهای** (په چينايي: 上海) د چين د خلکو د جمهوريت یو له سترو ښارونو څخه دی د وگړو د شمېر له مخې او همدارنگه په نړيواله کچه اتم لوی ښار هم دی.

* شانگهای
*
*
*
*
*
*
*
*
# کتابتون

**کتابتون** هغه ساتنځي يا زېرمتون ته ويل کېږي چې پازوال کسان يې په هغه کې د ټولنيزې کارونې لپاره چايېدونکي کتابونه راټولوي او ځای پر ځای کوي يې.

## د کتابتون تاريخچه

## اخځلیک

۱-
# کیلومتر

**کلومیټر** ( د SI سمبول: **km** ) په نړیوال سیسټم کي د اوږدوالي یو واحد دی، چي د زرو مترو سره مساوي کیږي. دا په نړۍ کي د اندازه کولو غوره واحد دی چي ډیرو برخو کي د ځمکي پر سر د جغرافيایي ځایونو ترمنځ واټن څرګندوی.

د کیلومتر اندازه په 1867 زیږدیز کال کي د اروپا په نیدرلنډ کي په رسمي ډول رامنځ ته سوه.

کیلومتر

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | unit of length (en)  SI derived unit (en)  decimal multiple of a unit (en)  metric unit (en)   |
# انجینري زدکړه Engineering education

انجینري تعلیم د انجینری مسلکي عملي کارونو ته د پوهې او قوانینو د تدریس کولو فعالیت دی پدې کې لومړنۍ زدکړه ( د لیسانس او/یا ماسټری سند) او هر پرمختللی زدکړې او تخصصونه شاملیږي.  عمومي ډول د انجینری زدکړې سره اضافي د لسانس نه لوړې درجې (postgraduate) امتحانونه او نظارت شوي روزنې مل وي لکه څنګه چې د مسلکي انجینری سند لپاره اړتیا ده، د زدکړې اوږدوالی او د مسلکي انجینر وړتیا درلودلو روزنه په عمومي ډول له ۸-۱۲ کاله دی ،د ۱۵- ۲۰ کلونه د هغه انجینر لپاره چې د غټو پروژو مسولیت په غاړه اخلي.
# د خپلواکو هېوادونو لړليک

دا د نړۍ د ۱۹۳ هیوادونو د نومونو لړلېک دی. کیدای شی د ځینو هیوادونو نومونه پدی لړلیک کې نه وي راغلي.

* افغانستان
* آذربايجان
* جرمني
* جرمني
* آيرلېنډ
* [[{{{1}}}]]
* اتريش
* ارجنټاين
* اردن
* ARM
* اروګوای
* اریتریا
* ازبکستان
* آسټراليا
* استوایی ګینه
* اسپانیا
* کينډۍ:ASM
* ال سلوادور
* البانیا
* الجزاير
* انتیګوا او باربودا
* اندونیزیا
* اوکراین
* اوګاندا
* اکوادور
* ایتوپیا
* ایران
* ایستونیا
* ایتالیا
* باربادوس
* باهاما
* بحرین
* برازیل
* برونای
* بریتانیا
* بلاروس
* بلجیم
* بلغاریا
* بلیز
* بنګله دیش
* بنین
* بوتان
* بوتسوانا
* بوروندی
* بورکیناپاسو
* بوسنیا هرزګوینا
* بولیویا
* بیسائو ګینه
* تاجیکستان
* تانزانیا
* تایلند
* ترکمنستان
* ترکیه
* ترینیداد او توباګو
* تونس
* تونګا
* تووالو
* توګو
* جامایکا
* جاپان
* جنوبی کوریا
* جیبوتی
* ختیځ تیمور
* د امریکا متحده ایالات
* د مارشال جزایر
* د منځنۍ افریقا ولسمشریزه
* دومینیکا
* دومینیکن
* رواندا
* روسیه
* رومانیا
* زامبیا
* زمبابوی
* سائوتومه و پرینسیپ
* سان مارینو
* سریلانکا
* سعودي عربستان
* سلوانیا
* سلواکیا
* سلیمان ټاپوګان
* سنت کیتس او نویس
* سنګاپور
* سوازیلند
* سورینام
* سوریه
* سومالیا
* سوډان
* سویس
* سویلي افریقا
* سویلي سوډان
* سویډن
* سیرالیون
* سیشل
* سینګال
* شمالی کوریا
* صربیا
* عاج ساحل
* عراق
* عربي متحده امارات
* عمان
* فرانسه
* فلسطین
* فنلنډ
* فیجي
* فیلیپین
* قبرس
* قرغزستان
* قزاقستان
* قطر
* لاووس
* لبنان
* لتوانیا
* لسوتو
* لوکزامبورک
* لویدیځه ساموآی
* لیبریا
* لیبیا
* لیتوانیا
* لیختن‌ اشتاین
* مادا ګاسکار
* مالاوی
* مالتا
* مالدیف
* مالي
* مالیزیا
* مجارستان
* مجمع‌الجزایر قمر
* مراکش
* مصر
* مقدونیه
* منګولیا
* موریتانیا
* موریشس
* موزمبیق
* مولداویا
* موناکو
* مکسیکو
* میانمار
* میکرونزی فدرال ایالات
* ناروی
* نامیبیا
* نایجر
* نایجیریا
* نایورو
* نوی زیلاند
* نیپال
* نیکاراګوای
* هالنډ
* هایتي
* هند
* هندوراس
* واتیکان
* وانواتو
* ونزویلا
* ویتنام
* پاراګوای
* پاناما
* پاپوا نیو ګینه
* پاکستان
* پرتگال
* پورتوریکو
* پولنډ
* پیروهیواد
* چاد جمهوریت
* چک جمهوریت
* چین
* چین
* چېلی
* ډنمارک
* کاستاریکا
* کامرون
* کاناډا
* کانګو جمهوریت
* کانګو دیموکراتیک جمهوریت
* کروشیا
* کلمبیا
* کمبودیا
* کویټ
* کیریباتی
* کینیا
* کیوبا
* کیپ ورد
* ګابون
* ګامبیا
* ګانا
* ګاندورا
* ګرناګا
* ګرینلند(د دنمارک له مستعمراتو
* ګواتیمالا
* ګویان
* ګینه
* گرجستان
* یمن
* یونان

## اخستځای

فارسی ویکیپیدیا
# بېلاروس

**بیلاروس** په بلاروسي ژبه Беларусь په روسي Белору́ссия چې په رسمي توګه **د بېلاروس ولسمشریزه** ده په ختیځې اروپا کې پروت یو هیواد دی.
بلاروس له روسیه، پولنډ، اوکراین، لیتوانیا او لاتویا سره ګډه پوله لري. پلازمینه یې مینسک دی او نور مهم ښارونه یې برست آیالات، ګرودنو، ګومل، موګیلف او ویتبسک دي. د یاد هیواد رسمي ژبي روسي او بلاروسي دي. مساحت یې ۶۰۰'۲۰۷ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۲۰۰'۰۴۵'۱۰ نفره دي.

| بېلاروس
 |
| --- |
| بېلاروسبیرغ
 | بېلاروسنښان
 |
|

---

 |
| بېلاروس |
|

---

 |
| شعار
*Ospitalitate dincolo de granițe*   |
| **ملي ترانه:** |
| ځمکه او استوګنه
 |
| کوارډينېټ | ﻿ / ﻿ |
| پراخوالی | 207596.76 کیلومتره مربع    |
| پلازمېنه | مینسک |
| رسمي ژبې | بېلاروسي ژبه ،  روسي ژبه    |
| مشرتابه
 |
| حکومت ډول | ولسمشريزه    |
| بنسټ اېښودنه او واکمنۍ
 |
| خپلواکۍ نېټه | ۲۵ اگست ۱۹۹۱،  ۱۹ سېپتمبر ۱۹۹۱   |
| د عمر محدودیتونه
 |
| د واده عمر | 18 کلن    |
| بې کارۍ کچه | 6 سلنه  (۲۰۱۴) |
|  نور مالومات
  |
| تګلوری | ښي لورۍ    |
| رسمي وېبپاڼه | د تاييدولو سرچينه   |
| هېواد کوډ | BY   |
| د زنګ وهنې نړیوال کوډ | +375   |
|  |
|  |

## اقتصاد

## کلتور

## تاریخ

(BYB) د بلاروس روبل.

## اداري ویش

* مینسک (پلازمینه)
* برست آیالات,(برست (برست آیالات))
* ګومل
* ګرودنو
* موګیلف
* مینسک
* ویتبسک

## سیاسي جوړښت

## جغرافیه

بلاروس د افغانستان په څیر له سمندر سره پوله نلري، اما په یاد هیواد کې ګڼ شمیر سمندرګي وجود لري چې شمیر ۱۱ زرو ته رسیږي همدارنګه بلاروس په اروپا کې ترټولو ډیرې ژبې لري چې ترټولو لویه هغه یې پولزیا ژبه ده.
# وزير (حکومت)

**وزير(په انگرېزي: Minister)* يو د يوه واکمن حکومت سياستوال وي چې د ولسي يا سيمه ايز حکومت د لوړ پوړ هغه چارواکی دی چې د حکومت په سياسي کړنلارو او تگلارو کې د پرېکړې د پلي کولو واک لري. حکومتي کابينې د ډېرو وزيرانو نه جوړې شوې وي او په دغو کې ځينې وزيران تر نورو لوړ مقام لري. په ځينو هېوادونو کې د حکومت سرغټمشر ته لومړی وزير وايي چې د حکومت تر ټولو واکمن چارواکی وي.
# تورکمنستان دولت

د تورکمنستان جمهوريت د ترکمنستان برحاله حکومت دی، چې د شوروي اتحاد له سقوط سره، دغه هېواد تورکمنستان جمهوریت په نوم خپلواکي ترلاسه کړه. د دې هېواد د حکومت بڼه د جمهوريت يوه بڼه ده چې سیاسي جوړښت یې د پخواني شوروي نظام په څېر دی چې په هغې کې ولسمشر او د ترکمنستان د ډیموکراتیک ګوند منشي شامل دي چې په عملي توګه د پارلمان رئیس او ولسمشر ځای نیوونکی دی. قضايه قوه، د قواو عمومي قومانداني او نورې امنیتي ادارې هم د ولسمشر تر مستقیمو څار لاندې دي.

## سياسي مخينه

تورکمنستان د ۱۹۹۱ کال د اکتوبر په میاشت کې د ۶۹ کلونو سختو کړاوونو وروسته خپلواکي ترلاسه کړه. صفر مراد نیازوف چې په دې کلونو کې د ترکمنستان د کمونست ګوند مشر و، چې د تورکمنستان ترټولو لوی اداري مقام ګڼل کيږي، تر ۲۰۰۶ پورې د ولسمشر په توګه په واک کې پاتې شو، هغه د مرګ تر وخته د هېواد په ټولو چارو مسلط و، په پای کې ولسي جرګې د هغه له مړینې وروسته قربانقلي بردي محمدوف د تورکمنستان د ولسمشر په توګه وټاکه.

## نوی اساسي قانون

د ۲۰۰۸ کال په سېپتمبر کې د بنسټ ایښودونکو شورا په اجماع سره د نوي اساسي قانون د تصویب لايحه تصويب کړه. دې لايحې د تورکمنستان ولسي شورا واکونه راکمول او پرځایې د پارلمان واکونه زياتول او د دې امکان يې برابراوه چې نوي سياسي ګوندونه او ټولنې رامنځته شي، د دې لايحې د تصويف سره سم بردي محمدوف اعلان وکړ، چې نوی اساسي قانون به د ټولو نړيوالو ديموکراتيکو اصولو سره سم وي.

## مقننه قوه

د تورکمنستان د قانون جوړولو اداره يا مقننه قوه دوه برخې لري:

* د تورکمنستان ملي جرګه
* د تورکمنستان ولسي جرګه

## د دولت غړي

دحکومتي کابينې غړي (۲۰۲۲-۲۰۱۴)
| رتبه
 | نوم او کورنی نوم
 | د کار پیل
 |
| --- | --- | --- |
| ولسمشر
 | سرپرستې برډي محمدوف
 | ۲۰۰۷
 |
| لومړی وزير
 | په دې اړه څه شی ویل کېږي؟
 | ۲۰۰۷
 |
| د کرنې او چاپیریال وزیر
 | النور التيف
 | ۲۰۲۲
 |
| د کار او ټولنیز چارو وزیر
 | محمد سيد سيلاپوف
 | ۲۰۲۲
 |
| د بهرنیو چارو وزیر
 | باتر امانوف
 | ۲۰۲۲
 |
| د اقتصاد او ماليې وزیر
 | محمد ګلدي سرداراف
 | ۲۰۲۲
 |
| روغتيايي زده کړو او سياحت وزير
 | نورمحمد امانپسوف
 | ۲۰۲۲
 |
| د پوهنې وزیر
 | قربانګل اتايوف
 | ۲۰۲۲
 |
| د صنعت او اوبدنې وزير
 | رسول رجب اوف
 | ۲۰۲۲
 |
| د کلتور او رسنیو وزیر
 | ګلشاد محمدوا
 | ۲۰۲۲
 |
| د انرژۍ وزیر
 | حاجي محمد رجب مرادوف
 | ۲۰۲۲
 |
| د سوداګرۍ او بهرنیو اقتصادي اړیکو وزیر
 | اوراز مراد قربان نظروف
 | ۲۰۲۲
 |
# ګوجراتي ژبه

ګوجراتي ژبهગુજરાતી (ګوجراتي )

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | طبيعي ژبه ژوندۍ ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه | ګوجراتي ژبې  |
| سیمييزتوب د |
گوجرات دامان او دايو مهاراشترا راجستهان  |
| ليکدود |
ګوجراتي ليکدود  |
| ويونکو شمېر |
۵۶٬۴۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۹) ۴۶٬۸۵۷٬۶۷۰ (۲۰۰۱)  |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | ۲مه ولايتي کچه  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
gu  |
| د ژبې کوډ |
gu  |
| هېواد |  هند  |

نور اړين مالومات| برخه د | د هند رسمي ژبې  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

 **ګوجراتي ژبه** په ګوجراتي:ગુજરાતી) ترډېره د هند په ګجرات آیالات کې د هند هېواد له ۲۲ رسمي ژبو څخه یوه ده. د هند ترڅنګ په پاکستان, کینیا ,اوګاندا او تانزانیا کې هم یاده ژبه کاریږي. د اټکل له مخې په یاده ژبه کابو ۴۸ میلیونه خلک خبرې کوي. ګوجراتي ژبه د مهاتا ګاندي او محمد علي جناح مورنۍ ژبه وه.

## سرچينې
# مالټه

مالټه

اړوند| په نوم د |
پرتګال — چين — مالټا  |

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | مېوه common name (en)   |
| ځانګړې وېشنيزه | hesperidium (en)  citrus fruit (en)  tropical fruit (en)   |

نور اړين مالومات| برخې | locule (en)  pulp (en)  orange peel (en)  seed (en)   |

د مالټې ونه
**مالټه(په انگرېزي: Orange)* يو ډول مېوه ده.
مالټه یو ډول میوه ده چی هغی اونه تر 10 متره پورۍ رسیگی.د مالټۍ سرچینه د چین او
هندوستان دی.

مالټه
## دمالټی غوره جنس

غوره مالټه په نري کی (ناول تامسون)دۍ.

## دمالټی خارو ارزښ

مالټه د وایتمین سی نه ديره دکه ده.

## دمالټی او اونۍ ظاهر

دا اوڼه وره ده د دی پاڼی شني دی.گلونۍ سپین رنگ لری.د مالټی پوستکۍ د نارنجو په رنگ دی او دننۍ سور یا زیر او خاندي خوگ یا تریو دی.
# ولسمشریزه

|  |
| --- |
| **جمهوريت** یا **ولسمشريزه** د حکومتوالی يوه بڼه ده چې د خلکو لخوا ټاکل شوی رهبر د نورو سيمو او ځايونو اداري چارواکي ټاکي. د خلکو د حکومت د خلکو له خوا پر خلکو باندې، ولسي حکومت، دعامو خلکو حکومت، هغه حکومت ته وايي چې خلک يې خپل مشر په مستقيم يا غير مستقيم ډول ټاکي. دغه رياست محدود او موقتي وي او دتوارث قابليت نه لري. د حکومت مشر چې د جمهور رئيس په نامه يادېږي دخپلو چارو او دندو مسوول وي: ډيموکراټيک جمهوريت (ملي جمهوريت)، بلاواسطه جمهوريت، باواسطه جمهوريت
 |
# زړه کليسايي سلاويک ژبه

زړه کليسايي سلاويک ژبهСловѣньскъ ѩꙁꙑкъ (زړه کليسايي سلاويک)
Словѣньскъ‎ (زړه کليسايي سلاويک)

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | مړه ژبه لرغونې ژبه ورکې شوې ژبې  |
| ځانګړې وېشنيزه | South Slavic (en)   |
| سیمييزتوب د | Slavs (en)  ختيځه اروپا سوېلي اروپا  |
| ليکدود | Early Cyrillic alphabet (en)  Glagolitic (en)   |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | 6b ګواښ لاندې  |
| هېواد |  کيوان روس  بلغاریا کينډۍ:د هېواد مالومات ستره موراویا واکمني کينډۍ:د هېواد مالومات بلغاريا لومړنۍ سترواکي  |
| ځایناستی | Church Slavonic (en)   |

نور اړين مالومات| برخه د | Church Slavonic (en)   |

 **زړه کليسايي سلاويک ژبه** زړه کليسايي سلاويک ژبه: словѣ́ньскъ ѩзꙑ́къ‎ژبکوډ: chu ارتقا شوی آيسو ژبکوډ: cu  لومړنۍ سلاویکي ادبي ژبه ده. چې په نهمه پیړۍ کې، د بېزانس سترواکۍ عیسوي مبلغينو دا ژبه د معیاري ژبې په توګه ومنله او په دې ژبه يې په ليکنو او د انجیل او نورو کلیسايي ليکنو ژباړې پيل کړې، ترڅو له دې لارې د سلاويکي قوم منځ کې د مسیحیت خپرول پیل کړي. دا په ډاګه کوي چې دا معیاري ژبه د تیسالونیکيا ولايت(د اوسني یونان په مقدونیه) کې اوسېدونکو د بازنتين سلاويکيانو له ژبې څخه اخیستل شوې وه

کليسايي سلاويک ژبه د دې ژبې نوې بڼه او زېږنده ده، کوم چې نن ورځ د ډېری ختيځې کليسا عيسايانو ژبه ده.

## سرچينې
# نادېني ژبې

نادېني ژبې

ټوليز مالومات| عمومي مالومات |
د ژبې کورنۍ  |
| ځانګړې وېشنيزه | indigenous language of North America (en)   |

**نادېني ژبې** کينډۍ:ه انګليسي د ځايي امریکایي ژبو یوه کورنۍ ده چې د اتاباسکاني ژبې او آیاک او ټلینګیت ژبې پکې شاملې دي. پخوا د هېدا ژبه هم د دې ډلې یوه برخه وه، چې نن ورځ په پراخه کچه نه منل کیږي. ناواهو ژبه د دې کورنۍ تر ټولو زیاته ويل کېدونکې ژبه ګڼل کيږي.

د ۲۰۰۸ ز کال په فېبرورۍ کې، نادېني ژبې (د هایدا پرته) د مرکزي سایبیریا ینیسیایي ژبو سره د نښلولو او د دېني-يېنيسياني کورنۍ د جوړولو وړاندیز وړاندې شو او د ډېری ژبپوهانو لخوا یې هرکلی وشو. د ۲۰۱۴ز کال د يوې مقالې وړاندیز وکړ چې د شمالي امریکا د نا-ډین ژبې او د سایبریا د ینیسیان ژبې د دواړو براعظمونو ترمنځ په بیرینګیا کې ویل شوې ژبه کې ګډه ریښه لري.

## اړوند نور

* ډین-ینیسیان ژبې

## سرچینې

## بهرنۍ لینک

* د الاسکا د مورنۍ ژبې مرکز
* د اتاباسکان کلمې پرتله کولو جدول
* Dené-Yeniseian / Na-Dené Swadesh لیستونه (نامکمل)
# انسټيټوټ

**انستیتیوت** يا **مؤسيسه** (په انګرېزي: **institute**) په پښتو ژبه ټولنه هم ورته ويل کېږي خو د خلکو څخه جوړې ټولنې سره توپير لري، د سازمان په څېر مثال لري چې د ځانګړو موخو لپاره جوړ شوی‌. د بیلګې په توګه؛ د يوې ځانګړي تګلارې مخته وړل.

په افغانستان کي د جمهوريت د وخت د ملي موسيقۍ انسټیټیوټ ښځينه غړي په ۲۰۲۰م کال کې.
انسټیټیوټونه په ډېرو برخو وېشل شوي، ځينې د فيلمونو او سندرو په برخه کې فعاليت لري. ځينې ټولنې يا انستيتوتونه د بې وزلو انسانانو سره مرستې کوي چې خیریه ټولنه ورته ويل کېږي، خو په زیاترو برخو کې انسټیټیوټ د پوهنتونونو څېړنيزو مرکزونو ته هم ويل کېږي چې هغه هم خپل ځانګړی سيسټم او تګلارې لري.

## لغات پېژندنه

انسټیټیوټ د انګرېزي ژبې يو لغات دی، زیاتره په دې باور دي چې دا لغات د فرانسوي ژبې څخه انګرېزي ژبې ته راغلی دی، خو په اصل کې دا د ژبپوهنې له اړخه يوه طبعي پروسه ده چې ژبې له يو بله زېږېدلي.

د دې لغات پښتو ژباړه ټولنه يا مؤسسه ده، مؤسسه خپله د عربي ژبې‌ څخه پښتو ژبې ته راغلی چې اوس عام شوی، او د ژبپوهنې له اړخه دا لغات د پښتو ژبې اصلي لغات دی، کله چې له يوې بلې ژبې څخه يو لغات په يوې ژبې کې عام شي نو د هغې ژبې ملکیت شو.

## موخې او ډولونه

**انسټیټیوټ** يا ټولنې خورا ډېر ډولونه لري، خو په ټوله کې يو او اصلي مفهوم يې د سازمان او سیسټم معنا لري.

د سيسټم په څېر يوه تګلاره چې يوه ځانګړې موخه لري **انسټیټیوټ** ورته ویل کېږي. د بېلګې په توګه په افغانستان کې د خيريه ټولنو موخې؛ چې د بې وزلو خلکو سره مرستې کوي ټولنې يا **مؤسسې** ورته ويل کېږي.

همدا راز ځينې څېړنيز مرکزونه چې د روغتيا او چاپېريال ساتنې په برخه کې ځانګړي تګلارې لري، د سينما لوبغاړي چې د فلم جوړونې تګلاره لري، د سندرو ويوونکې ډله چې د ټولو موخه سندرې ويل دي، دې ټولو ته مؤسسه يا انسټیټیوټ ويل کېږي.

## ورته ليکنې

سېسټم،
سازمان،
ټولنه،
خیریه ټولنه

غیرانتفاعي سازمان

## سرچينې

د انګريزي ويکيپېډيا ژباړه او د ګووګل څخه راټول شوي معلومات او همدا راز د طلوع نيوز له ويب سايټ څخه د انځور کاپي کول.
# سامي ژبې (اورالي)

سامي ژبې

ټوليز مالومات| عمومي مالومات |
د ژبې کورنۍ  |
| ځانګړې وېشنيزه | Finno-Samic (en)  Finno-Ugric (en)   |
| سیمييزتوب د |
ساميان  |
| ليکدود |
لاتين ليکدود  |
| ويونکو شمېر |
۲۵٬۰۰۰  |

**سامي ژبې** يوه ژبنۍ کورنۍ ده. دا د اورالي ژبې د کورنۍ یوه څانګه ده، چې د سامي خلکو لخوا ویل کیږي. دا په شمالي اروپا ( ناروې ، سویډن ، فينلینډ او شمال لوېدیځه روسیه ) کې ویل کیږي.

## سرچينې
# زرۍ

زريزه

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | unit of time (en)  multiple of a unit (en)   |
| ځانګړې وېشنيزه | time interval (en)   |

نور اړين مالومات| برخې |
پېړۍ  |

 **زرۍ** انګليسي ژبه: millennium‎ د وخت يو مهال دی چې د زرو کلونو، لسو پېړيو او سلو لسيزو برابر وي.
# توپک مادل ۲۴

| Puška vzor 24
 |
| --- |
| توپک مادل ۲۴ |
|

---

 |
| ډول | rifle |
| جوړونکی هيواد | چکوسلواکیا |
|  د کار نیټه
 |
| د کار موده | ۱۹۲۴ - ۱۹۴۲ |
| کارونه لخوا د: | چکوسلواکیا، ايران |
| جنګونه | دويمه نړېواله جگړه |
|  صنعتي تاریخ |
| جوړونکی | Zbrojovka Brno |
| د جوړېدو مقدار | Approx. 300 000 |
| سمول  |

**توپک مادل ۲۴** (په چېکي: *Puška vzor 24*) یو پوځي توپک دي چی په چکوسلواکيا کی د ۱۹۲۴ کال څخه تر ۱۹۴۲ کال پورې جوړېده. نوموړي وسله د نړی د بېلا بېلو هېوادونو ته هم صادر شوه.

## پېژندنه

توپک مادل ۲۴ د ۷،۹۲ یو تکرارېدونی توپک دی چی گلنگدان یی د موزر د سیستمونو څخه دی. نوموړي توپک د ۷،۹۲ مرمی څخه کار اخلی. هر توپک برچه لری چی اوږدوالی یی ۳۰۰ میلیمتر دی.

## سرچینې

‎
# یورو آسیا ګمرکي ټولنه

| یورو اسیا گومرکي اتحادیه |
| --- |
| An orthographic projection of the world highlighting Armenia, Belarus, Kazakhstan, Kyrgyzstan and Russia in green. |
| **پالیسي** |  EAEU |
| **ډول** | گومرکي اتحادیه |
| **غړې هېوادونه** | * ارمینیا
* بېلاروس
* قزاقستان
* قرغزستان
* روسيه
 |
| تاسیس | 1 January 2010 |
| پراخوالۍ |
|  •  | ټول | ۲۰,۲۶۰,۴۳۱ km2 ۷,۸۲۲,۵۹۶ sq mi |
| نفوس |
|  •  | 2013 اټکل | 182,519,270 |
|  •  | تراکم | 9.01/km2 ۲۳٫۳/sq mi |
|  **ک.خ.ت.** (د رانیولو د توان برابروالۍ) | 2013 اټکل |
|  •  | ټول | US$4.064 trillions |
|  •  | د نفر پر سر | US$22,267 |
|  **ک.خ.ت.** (nominal) | 2013 اټکل |
|  •  | ټول | $2.407 trillion (excluding Armenia and Kyrgyzstan) |
|  •  | د نفر پر سر | US$22,267 (excluding Armenia and Kyrgyzstan) |

**یورو اسیا گومرکي اتحادیه** (**EACU**) دا یوه گومرکي اتحادیه ده چې د یورواسیا د هېوادونو له خوا جوړه شوې ده. دا اتحادیه د ۲۰۱۰ کال د جنورۍ په لومړۍ نیټه را منځته شوه چې جوړونکي هېوادونه یې بیلاروس, قزاقستان او روسیه ول.

د یورو اسیا اتحادیه د یو شمېر کارپوهانو په اذهانو کې د پخواني شوري اتحاد دوره راژوندۍ کوي خو ځیني یې بیا د اروپا د اقتصادي اتحادیې په څیر یو تړون بولي. دا تړون به له قانوني مراحلو تر تیریدو وروسته د ۲۰۱۵م کال د جنورۍ د میاشتې له لومړۍ نیټې څخه عملي بڼه غوره کړي چې په اړه یې د پنجشنبې په ورځ (د مۍ میاشتې ۲۹مه) د قزاقستان په پلازمینې استانا کې د روسیې، قزاقستان او سپینې روسیې ولسمشرانو پریکړه وکړه.

## نظر سنجونه

د 2012 کال په لومړیو کې , یورو اسیا پرمختیایي بانک د (قزاقستان او روسیې له خوا جوړ شو) چې دغه نظرسنجونه د غړیو هېوادونه لخوا په منظمه توگه انتخاب شوی دی او اصلي هدف یې د یورو اسیا د هېوادونو یوالی او پرمختگ دی. لاندیني سوال د منتخبو هېوادونو د اوسېدونکو څخه پوښتل شوی و، د روسي ژبي د ترجمی څخه ددوي مورنۍ ژبې ته:

* "Беларусь, Казахстан и Россия объединились в Таможенный союз, который освободил торговлю между тремя странами от пошлин, и создали Единое экономическое пространство (по сути - единый рынок трех стран). Как Вы относитесь к этому решению?"

کينډۍ:ای

* پښتو ژبې ته اړول: "بیلاروسیه, قزاقستان, او روسیه د گومرکي اتحادیې په بڼه کې سره یوځای شوي دي، کوم چې تجارت په دغو درېیو هېوادونو کې آزاد, کړای شوي دي. د مالیاتو څخه او یوه مشترکه اقتصادي فضا رامنځته شوي دي ( لیدلوری- د مشترک بازار په بڼه ). تاسې ددې موضوع په اړه څه فکر کوئ؟"

د پوښتنو د ځوابونو نتایج "گټور" او "ډیر گټور" په شین رنگ کې ښودل شوي دي:

| هېواد
 | 2012
 | 2013
 | 2014
 |
| --- | --- | --- | --- |
|  Russia
 | 72%
 | 67%
 | 79%
 |
|  Belarus
 | 60%
 | 65%
 | 68%
 |
|  قزاقستان
 | 80%
 | 73%
 | 84%
 |
|  ارمنستان
 | 61%
 | 67%
 | 64%
 |
|  قرغزستان
 | 67%
 | 72%
 | 50%
 |
|  آذربايجان
 | 38%
 | 37%
 | 22%
 |
|  Moldova
 | 65%
 | 54%
 | 49%
 |
|  تاجکستان
 | 76%
 | 75%
 | 72%
 |
|  ازبکستان
 | 67%
 | 77%
 | 68%
 |
|  اوکراين
 | 57%
 | 50%
 | 31%
 |
|  ترکمنستان
 | No data
 | 50%
 | No data
 |
| کينډۍ:GEO
 | 30%
 | 59%
 | 53%
 |

## سرچینې
# ليکدود ډولونه

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

دا لیست د ځینو عامو کټګوریو پر بنسټ د لیکلو سیسټمونو او لینونو پورې اړه لري.

د فکري لیکلو سیسټمونه
په دې سیسټمونو کې، هر لیک د مفهوم یا مفکورې استازیتوب کوي. پدې سیسټمونو کې د فکر نقشه کول او د عکس نقشه کول شامل دي.

* ازتک ليکدود
* ميشتک ليکدود
* دونګبا ليکدود
* د ارسو شابا ليکدود
* يکماک هيروګليفيک سکریپټ
* نسيبيدي ، چې د ژبو لیکلو لپاره کارول کېده لکه ایګبو ، ایکوي او افيک .
* ټیسټر ، چې په مکسیکو کې د مذهبي مسنریانو لخوا کارول کېده.
* د منځنۍ امریکا د لیکلو نور ليکدودونه
* بليسيمبولز
* ای کونجي
* آی سو ډولونه

د لیک لوست سیسټمونه
د کلمو په نقشه کې، هر سمبول د یوې کلمې یا یوه کلمې استازیتوب کوي.

* مصري هیروګلیفونه ، هیراتیک او ډیموټیک ، دا درې واړه په لرغوني مصر کې مشهور وو.
* اناتولي هایروګلیف چې د لوو ژبې لیکلو لپاره کارول کیده
* کینیفورم ليکدود ; د سمیرین ، اکاډین ، نورو سیمیټیک ، ایلامیټ، هیټایټ ، لوویان او ارارتین ژبو لپاره.
* چینایي کرکټرونه ؛ د چینایی ، جاپانی ( کانجی )، کوریایی ( هانجا )، ویتنامی ( چو نوم ) او ژوانګ ژبو لپاره
* جورچین ليکدود
* لوی ختن ليکدود
* تانګوت ليکدود
* باګام ليکدود
* مايايي ليکدود
* نوسو ليکدود
* شوئي ليکدود

سیلابيک
د داسې لیکلو سیسټمونو کې، حروف غږونه یا نحو استازیتوب کوي.

* افکا ليکدود
* یوګټون ليکدود
* چیروکي غږيز ليکدود ، د چیروکی ژبې لیکلو لپاره
* قبرسي غږيز ليکدود
* ګبا ليکدود
* کانا - جاپاني ژبه
	+ هيرګانا
	+ کاتاکانا
	+ ماني يوګا
* کيکاکوي
* کپله غږيز ليکدود
* نوشو - چینایي ژبې
* وای غږيز ليکدود
* ووله يي غږيز ليکدود
* یي ليکدود - نوسو ژبه
* اسپانيايي اصلي ليکدود - د هسپانوي اصلي ژبه
	+ سویل لویدیز ليکدود
	+ سویل ختیځ ایبیرین ليکدود
	+ شمال ختیځ ایبیرین ليکدود
	+ لسلتيبري ليکدود - سلتيبري ژبه
* هخامنشي ميخي ليکدود - لرغونې فارسي
* بوپوموفو
* اسکايان ليکدود
* باموم ليکدود

مقطع ليکدودونه
د لیکلو سیسټمونه په کوم کې چې هر لیک د فونیم استازیتوب کوي.

ابجد* آرامي الفبا
* عبراني الفبا
* عربي الفبا
* جاویاني الفبا
* د مینیچین ليکدود
* نباتیان الفبا
* اړخ ليکدود
	+ هلوي زبور
* د فینیشین الفبا
* نیاکاناني الفبا
* د جنوبي عربي الفبا
* سغدیان الفبا
* سامري الفبا
* سوریايي الفبا
* تفناغ – توره ګي ژبه
* Ugaritic cuneiform

د الفبا سیستم
په دې توګه، د ابجد برعکس، الفبا دواړه واولونه او کنسوننټونه پوښي.

* د اویغور عربي الفبا
* ارمني الفبا
* د اوستان ليکدود
* بیتا کوکیو
* د برما ليکدود
* د قفقاز البانیايي الفبا
* کاپټیک الفبا
* سیریلیک الفبا
* الباسی ليکدود
* الفبا منجمد کړئ
* د جورجیا سکریپټ
* ګلاګولیټیک الفبا
* ګوتیک الفبا
* یوناني الفبا
* نړیوال فونیټیک الفبا
* د کادر ليکدود
* د مانچو الفبا
* منډیک الفبا
* منګولیایی ليکدود
* انکو
* اوم
* لرغونی فاضله ليکدود
* لرغونی ایټالوی الفبا
* لرغونی پرمیان ليکدود
* اورخون ليکدود
* د اویغور ليکدود
* عثماني ليکدود
* د روون ليکدود
* سانتالي الفبا
* تای لو
* وا ژبه
* زاغوا ليکدود
* هنګول
* اوساګا الفبا
* شاوی الفبا
* غریب
* د اشارې ژبې لپاره لاسلیک کول

اړوندې پوښتنې* کرکټر
* یونیکوډ

لاسوندونه

د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، "د ليکلو سيسټمونو لست،" ويکيپېډيا، وړيا انسايکلوپيډيا،  (د فبروري 23، 2016 ته لاسرسی).

|  |
| --- |
| **Lua error د چلنوال:Navbar په 58 کرښه کې: ناسم سرليک ليکدود ډولونه.**

 |

 |

 |