# چېکي ژبه

چېکي ژبهčeština (چېکي)
český jazyk (چېکي)

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | طبيعي ژبه ژوندۍ ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه | چېک-سلواکي ژبې د لويديځ سلاوي ژبې  |
| سیمييزتوب د |
چېک جمهوريت  |
| ليکدود | د چيک ابېڅې Czech Braille (en)   |
| ويونکو شمېر |
۱۰٬۷۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۹)  |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | ۱ ملي  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
cs  |
| د ژبې کوډ |
cs  |
| هېواد |  چېک جمهوريت  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

**چېکي ژبه**( په چيکی: Český jazyk ) د لوېديځی سلاوی ژبو څخه يوه ژبه ده چی د اروپا په مرکزکی ويل کېږی. دغه ژبه د چيک د جهوريت رسمی ژبه ده. چيکی ژبه هم په سلواکيا، پولنډ، اوکراين رومانيا ، کاناډا او امريکا کی ويل کېږی. چيکي ژبه ادبي او محاروي فورم ( شکلونه ) لري. ادبی ژبه په ورځپانه، تيلويزيون او راديو کی استعمالېږی.
چيکی ژبه د ۲۰۰۴ کال څڅه د اروپا د مشترکو هېوادو رسمی ژبه ده.

## تاريخ

د چيک په هيواد کی د ۹ پيړی څخه تر ۱۱ پېړی پورې په ادبيات کی پخوانی سلاوی ژبه کارېده. هغو ژبو د خاض ليکنی څخه کار واخيست. هغه ليک په اوس وخت کی د هلاهوليڅې ( Hlaholice) په نوم يادېږی. د کونستانتين ژوند تر ټولو پخوانی کتاب دی چی په پخوانی سلاوی ژبه کی ليکل شوی دی. د ۱۱ پېړی څخه د چيک په هېواد کی مذهبی کتابونه ليکل کېده. په ۱۳ پېړی کی لمړی چېکي کتابونه وليکل شول. د داليميل د پېښو کتاب لمړی کتاب دی چی په چيکی ژبه کی په ۱۳۱۴ کال کی وليکل شو. په ۱۵ پېړی کی د چيکی ژبی د سم ليک د يان هوس لخوا اصلاح شو. یان هوس د پوهنتون استا‌ذ او کشيش وو چې د چيکی ژبې ليکنه يې آسانه کړه . د هوس مذهبی کتابونه په چيکی او لاتيني ژبې کی وليکل شول. په ۱۶ پېړی کی د چيک ادابيات اوج ته ورسېدل. په ۱۶۲۰ کال کی د چيک اشرافو د اطريش د حکمران په خلاف قيام وکړل. د چيک اشرافیان د اطريش د پوځ لخوا ماته وخوړله او د چيک علما مجبور شول چی بهر ته ولاړ شی. په دی وخت کی د اطريش حکمرانانو د چيک پر خلکو ظلمونه کول او د چيک کتابونه يې په اور کی سوخول. مهم کتابونه يوازې په آلمانی او لاتين ليکل کېده.
په ۱۹ پېړۍ کی د چېک د ژبی ترقی بیا پېل شوه. د چېک ژبه بوهانو د سلاوی ژبو د الفاظو په مرسته غنی کړه. مثلا : د چېک کلمه (vzduch ) په پښتو *هوا* د روسی ژبه څخه چېکي ژبه ته راغلی ده. د هغه وخت تر ټولو مشهور ژبه پوه یوسیف یونگمان ( ۱۷۷۳ـ۱۸۴۷ ) وو. یوسیف یونگمان نوی چېکي کلمې جوړې کړې او د سلاوی ژبو د کلمو په مرسته یی چېکي ژبه غنی کړه. د دی په سبب هر چېک په سلواکی، پولندی، سربی او روسی کلمو پوهېدلای سی. چېکي- آلمانی قاموس او د چېک د ادبیات تاریخ د یوسیف یونگمان تر ټولو مشهور کتابونه دی. په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا تر تاسیسولو وروسته چېکي ژبه د عمومی ژوند ټول سیمو ته وغزېده.
په اوس وخت کی چېکي ژبه د گلوبالیساتیون (Globalization ) په سبب د انگلیسی کلمو څخه غنی کېږی.

## چېکي ژبه

چېک ژبه تل په لمړنی څپه (هجا ) کی اکڅنت لری.د دغه ژبه پنځه د علت توری او ۲۴ بی رغه توری لری. د گرامر په مطابق چېکي ژبه د حال زمانه، راتلونکی زمانه ، تیره زمانه، دری گرامری نسلونه ( مذکر، مونث او منځنی جنس )، ۷ گرامری حالتونه، مفرد او جمع لری. د چېکي ژبه د کلمو ردیف ( مبتدا - فعل ـ خبر ) دی.

## د گرامر نسلونه

چېکي ژبه دری گرامر نسلونه لری.

* د مذکر نسل
* د مونث نسل
* منځنی جنس

| چېکي ژبه Český jazyk Čeština
 |
| --- |
|  |
| ویل کېږی په
 |  چېک جمهوريت  سلواکیا  اتریش  پولنډ  رومانیا  سربیا د امريکا متحده ايالات
 |
| ټول وییونکی
 | ۱۲ میلیونه
 |
| د ژبې کورنی
 | د هند-اروپایی ژبې سلاوي ژبې د لويديځ سلاوي ژبې چېکي ژبه
 |
| د لیکلو بڼه
 | د چيک د لاتين الفبا
 |
| د ژبې د پرمختگ اداره
 | Ústav pro jazyk český
 |
| رسمي ژبه په
 |  چېک جمهوريت  اروپايي اتحاديه
 |

## د جمله جوړول

د چېکي ژبه د کلمو ردیف **مبتدا** - **فعل** - **خبر** دی.

* *Já* jsem **student** یا **Jsemstudent*
* *زه* یم **شاگرد** ( مبتدا - فعل - خبر ) یا **یمشاگرد* ( فعل - خبر ) د چېکي ژبه د کلمو ردیف
* زه شاگرد یم ( مبتدا - خبر - فعل ) د پښتو د کلمو ردیف
* **Já** jsem *studentka* یا **Jsemstudentka*
* **زه** یم *شاگرده* یا **یمشاگرده* (د چېکي ژبه د کلمو ردیف)
* زه شاگرده یم

( زه = مبتدا، یم = فعل، شاگرد / شاگرده = خبر ) (د پښتو د کلمو ردیف)

## د چېک د لاتین الفبا

د چېکي الفبا لاسى نسخې

| Letter
 | Name
 | IPA value
 |
| --- | --- | --- |
| **A a** | á
 | /a/ |
| **Á á** | dlouhé á
 | /aː/ |
| **B b** | bé
 | /b/ |
| **C c** | cé
 | /ts/1 |
| **Č č** | čé
 | /tʃ/1 |
| **D d** | dé
 | /d/ |
| **Ď ď** | ďé
 | /ɟ/ |
| **E e** | é
 | /ɛ/ |
| **É é** | dlouhé é
 | /ɛː/ |
| **\* Ě ě** | ije, é s háčkem
 | /ɛ/, /jɛ/ |
| **F f** | ef
 | /f/ |
| **G g** | gé
 | /ɡ/ |
| **H h** | há
 | /ɦ/²
 |
| **Ch ch** | chá
 | /x/²
 |
| **I i** | í, měkké í
 | /ɪ/ |
| **Í í** | dlouhé í, dlouhé měkké í
 | /iː/ |
| **J j** | jé
 | /j/ |
| **K k** | ká
 | /k/ |
| **L l** | el
 | /l/ |
| **M m** | em
 | /m/ |
| **N n** | en
 | /n/ |
| **Ň ň** | eň
 | /ɲ/ |
| **O o** | ó
 | /o/ |
| **Ó ó** | dlouhé ó
 | /oː/ |
| **P p** | pé
 | /p/ |
| **Q q** | kvé
 | /kv/ |
| **R r** | er
 | /r/ |
| **Ř ř** | eř
 | /r̝/³
 |
| **S s** | es
 | /s/ |
| **Š š** | eš
 | /ʃ/ |
| **T t** | té
 | /t/ |
| **Ť ť** | ťé
 | /c/ |
| **U u** | ú
 | /u/ |
| **Ú ú** | dlouhé ú, ú s čárkou
 | /uː/ |
| **\* Ů ů** | ů s kroužkem
 | /uː/ |
| **V v** | vé
 | /v/ |
| **W w** | dvojité vé
 | /v/ |
| **X x** | iks
 | /ks/ |
| **Y y** | ypsilon, krátké tvrdé í
 | /ɪ/ |
| **Ý ý** | dlouhé ypsilon, dlouhé tvrdé í
 | /iː/ |
| **Z z** | zet
 | /z/ |
| **Ž ž** | žet
 | /ʒ/ |

## سرچينې