# هانشو

هانشو (په جاپاني کې 本州، د «اصلي ټاپو» په معنی ده)، له تاریخي اړخه ورته اکیتسوشیما (秋津島، د «الوتونکي ډراګن ټاپو» په معنی ده)، د جاپان تر ټولو ستر او زیات نفوس لرونکی ټاپو ده. دا ټاپو د سوګارو په تراډه کې د هوکایډو سویل، د انلنډ سمندر په شیکوکو شمال او د کانمون تراډې د کیوشو په شمال ختیځ کې پروت دی. دا ټاپو د جاپان سمندر کوم چې د دې ټاپو شمال او لویدیځ لور ته پروت دی، د ارام سمندر له شمال څخه د سویل ختیځ خوا ته بېلوي. دا د نړۍ تر ټولو اووم ستر ټاپو او د اندونیزیا له جاوا وروسته دویم ستر جمعیت لرونکی ټاپو دی.

هونشو په ۲۰۱۷ کال کې ۱۰۴ میلیونه نفوس درلود، چې د جاپان د ټول نفوس ۸۱.۳٪ جوړوي او زیاتره یې په ساحلي سیمو او ډګرونو کې مېشت دی. د ټول نفوس شاوخوا ۳۰ سلنه د کانټو په میدان کې د لوی ټوکیو په سیمه کې ژوند کوي. د جاپاني کلتوري او سیاسي ځواک د تاریخي مرکز په توګه، په دې ټاپو کې د کیوټو، نارا او کاماکورا په ګډون څو پخوانی جاپانۍ پلازمینې شاملې دي. د دې ټاپو زیاتره سویلي څنډې د Taiheiyo د کمربند برخه جوړوي، هغه ستر ښار یا میګالوپولیس چې ګڼ شمېر جاپاني ټاپوګان په کې را ټول دي. په هانشو کې د جاپان تر ټولو لوړ غر، فوجي هم پروت دی او تر ټولو ستر جهیل یې د بېوا په نوم یادیږي.

د جاپان زیاتره صنعت په هغه کمربند کې موقعیت لري چې د هانشو په سویلي څنډو کې له ټوکیو څخه ناګویا، کیوټو، اوساکا، کوبي او هیروشېما ته غځیدلی دی. د دې برعکس، د جاپان په شمال لویدیځو غاړو کې بیا اقتصاد زیاتره په کب نیوونې او کرهڼې باندې ولاړ دی. دغه ټاپو له دریو نورو جاپاني ټاپوګانو سره د یو شمېر پلونو او تونلونو په مټ نښلول شوی دی. دا ټاپو دوه اقلیمه لري، چې شمالي هانشو یې مرطوب قاره اې اقلیم لري په داسې حال کې چې سویل خوا یې نیمه ګرمسیره مرطوبه هوا لري.

## رېښه پېژندنه

د دې ټاپو نوم، هانشو (本州)، په پښتو ژبه کې د «اصلي ولایت» یا «اصلي خاورې» په معنی ده.

## تاریخ

### لومړی تاریخ

انسانان د لومړي ځل لپاره هانشو ته ۳۷۰۰۰ کاله وړاندې راغلل. هغه لومړني انسانان چې دلته راغلل هغه د شمال ختیځې اسیا د ډبرو د عصر ښکارځن خلک و، چې په زیات احتمال سره د یخ دورې د میګافاونا د مهاجرټ په لټه کې و. له دغه وخت څخه پاتې شوو وسایلو کې په ظرافت سره د ډبرو چړې دي، چې دې ته ورته په سایبریا کې هم موندل شوې دي.

### د میجي بیاراژوندي کېدل

### دویمه نړیواله جګړه

هانشو د دویمې نړیوالې جګړې د ارام سمندر په جګړه کې د هوايي ورانوونکو بریدونو ښکار و. په هانشو او نورو اصلي ټاپوګانو باندې لومړنی هوايي بمبار د ډولیټل برید و. د بشریت په تاریخ کې تر ټولو ورانوونکی هوايي برید چې تر سره شو هغه د بوینګ B-29 Superfortress الوتکې په مټ تر سره شو چې دغو عملیاتو د Operation Meetinghouse نوم درلود، چې شاوخوا ۱۶ مایل مربع (۴۱ کیلومتر مربع؛ ۱۰۰۰۰ جریبه) د ټوکیو مرکز یې ویجاړ کړ او د اټکل له مخې ۱۰۰۰۰۰ ملکي خلک په مړه او حه باندې یو میلیون خلک بې کوره شول. دا جګړه د هیروشیما او ناګاساکي په اټومي بمبارد سره پای ته ورسېده چې له دې برید وروسته جاپان سمدلاسه د ۱۹۴۵ کال د سپټمبر په دویمه د ټوکیو په خلیج کې په USS Missouri (BB-63) نومې کښتۍ کې د جاپان د تسلیمي سند لاسلیک کړ.

## جغرافیه

دا ټاپو شاخوا ۱۳۰۰ کیلومتر (۸۱۰ مایله) اوږدوالی لري او له ۵۰ تر ۲۳۰ کیلومتر (۳۱ تر ۱۴۳ مایله) پورې سور لري او ټولټال مساحت یې ۲۲۷۹۶۰ کیلومتر مربع (۸۸۰۲۰ مربع مایل) دی، چې د بریتانیا تر ټاپو لږ لوی دی. د دې ټاپو د ځمکې ساحه د ځمکې په جوړولو او پّ شمال کې د تیکتونیکي پلیټونو په را پورته کولو سره مخ په زیاتیدو ده. هانشو ۱۰۰۸۴ کیلومتر (۶۲۶۶ مایله) ساحلي کرښه لري.

غرنۍ او اورغورځوونکی هانشو پر له پسې زلزلې تجربه کوي (لکه د کانټو ستره زلزله، چې د ۱۹۲۳ کال په سپټمبر کې یې ټوکیو په شدت سره ویجاړه کړه او د ۲۰۱۱ کال د مارچ زلزله، چې د جزیرې شمال ختیځ برخه یې په بېلابېلو مقدارونو سره ۵.۳ متره بېجایه کړه او د ورانوونکي سونامي لامل شوه). تر ټولو لوړه او فعاله اورغورځوونکې قله یې د فوجي غر دی چې ۳۷۷۶ (۱۲۳۸۸ فوټ) لوړوالی لري چې هانشو یې د نړۍ په کچه تر ټولو لوړو جزیرو کې په اوم مقام راوستې ده. زیات شمېر سیندونه په دغه جزیره کې بهیږي، چې کولای شو د شینانو سیند یاد کړو چې د جاپان تر ټولو اوږد سیند دی. جاپاني الپ غرونه له د هانشو په سور له د جاپان سمندر له څنډو بیا د ارام سمندر تر څنډو پورې پروت دی. د دې ټاپو اقلیم د جاپان په لویدیځ کې په عمومي توګه نیمه ګرمسیره مرطوب او په شمالي برخه کې قاره اې مرطوب دی.

### نفوس

هانشو ټولټال ۱۰۴ میلیونه وګړي نفوس لري، چې د ۲۰۱۷ کال د یوه اټکل له مخې، د جاپان د ټولو وګړو ۸۱.۳ سلنه جوړوي. تر ټولو ستر ښار یې ټوکیو دی (چې نفوس یې ۱۳.۹۸۸.۱۲۹ تنه دي) چې د جاپان پلازمېنه او د ستر ټوکیو د سیمې یوه برخه ده، کوم چې په نړۍ کې د وګړو له مخې تر ټولو ستره متروپولیټین سیمه ګڼل کېږي.

### مهم ټکي

#### پلونه او تونلونه

هانشو د هوکایډو، کیوشو او شیکوکو له ټاپوګانو سره د تونلونو او پلونو له لارې نښلول شوی دی. د هانشو او شیکوکو تر منځ د انلنډ سمندر د ټاپوګانو تر منخ د پلونو دری سیستمونه جوړ شوي دي ( د اکاشي کایکیو پل او د اوناروټو پل؛ شین-اونومیچي پل، اینوشیما پل، ایکوچي پل، تتارا پل، اومیشیما پل، هکاټا-اوشیما پل او د کوروشیما کایکیو پل؛ شیموتڅوي-سیټو پل، هیټسیوشیجیما پل، ایواکوریجیما پل، یوشیما پل، کیټا بیزان-سیتو پل او د مینامي بیزان-سیټو پل)، د سیکان تونل هانشو له هوکایډو سره نښلوي او د کانمونکیو پل او کانمون تونل بیا هانشو له کیوشو سره نښلوي.

### جیولوجیکي فعالیت

د هانشو ټاپو چې د اور په کړۍ کې پروت ده، د زلزلې له اړخه فعال ده او ۴۰ فعال اورغورځوونکي لري.

په ۲۰۱۱ کال کې، د ۹-۹.۱ مګنیټیوټ په اندازه یوه زلزله د هانشو په ساحل کې رامنځته شوه چې له امله یې تر ۴۰.۵ مترو (۱۳۳ فوټو) په لوړوالي د اوبو د څپو سونامې رامنځته کړه او ۱۹۷۴۷ خلک یې ووژل. دا په جاپان کې د ثبت شوو زلزلو تر ټولو پیاوړې وه او له ۱۹۰۰ کال راهیسې د ثبت شوو زلزلو د ریکارډونو له منځه څلورمه زیاته ځواکمنه زلزله وه. یادې سونامې د فوکوشیما د ډایچي د هستوي برېښنا بټۍ کې دری هستوي ریکټورونه اوبه کړل، چې د فوکوشیما د هستوي افت لامل وګرځېده.

## اقتصاد

د هانشو ټاپو شاوخوا ۳.۵ ټریلیون یا د جاپان څه باندې ۸۰ سلنه ملي ناخالص تولید (GDP) تولیدوي.

### کرهڼه

په هانشو کې ترکاري، غله جات، وریجې او پنبه اصلي تولید کېدونکي محصولاتو جوړوي. د توهوکو سیمه، چې د دې ټاپو په شمال ختیځه برخه کې پرته ده، د خپلو وریجو د تولید له اړخه د پام وړ سیمه ده، چې ۶۵سلنه کرهڼیزه ځمکه یې د وریجو پټي جوړوي-  تقریباْ د جاپان د وریجو د پټیو څلورمه برخه جوړوي.  د شیبا ولایت یې با د خپلو ممپلیو له اړخه مشهور دی، چې په جاپان کې تر ټولو ستر تولیدوونکی ولایت هم دی. د لیچین جینوس مینیګازي نادره بوټي یوازې په هانشو کې موندل کېږي.

## سرچينې