Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# اګيا بېتال

اګيا بېتال

ټوليز مالومات| ځانګړې وېشنيزه | elemental (en)  atmospheric ghost lights (en)   |

نور اړين مالومات| برخه د | Nordic folklore (en)   |

 انځور
**اګیا بیتال** یا **چیهلوا** د اردو یوه عامه کلمه ده چې د بد ، ناوړه او ګډوډي فوق العاده وجود لپاره کارول کيږي. لندبلونه یا قبرونه معمولا یو ډول ګاز خارجوي، کله چې هوا ته ورسیږي، اور اخلي او یو لمبه خپروي چې عام خلک يې شيطان ( بوت پرېت) ګڼي.

په اردو کې د چهلاو کلمې شتون په خپل شالید کې د سنسکرت کلمې چهلانګ ته نږدې والی لري. په عموم کې، اردو ژبي مسلمانان چهلاوا ته پېری يا بوت وايي، په کوم کې چې د لومړي ذکر شوې کلمې نښلول له ژبني او لغوي پلوه غلط دي، ځکه چې په اسلام کې جن او تناسخ يو له بل سره هيڅ تړاو نه لري او د چهلاو کلمه جن ده. د ډول سره تړل کیدی نشي. کیموفلاج یو ناوړه او اوږد کودونکی مخلوق ته ویل کیږي چې انسانان د خپلو حرکتونو سره ګډوډوي؛ په اصل کې د کیموفلاج مفهوم د سنسکرت له کلمې جمپ څخه راوتلی دی او په سنسکرت لغتونو کې د کیموفلاج معنی یو فوق العاده وجود دی او همدارنګه د لیپ او وینش مانا هغه څوک چې ورک شي یا له سترګو پنا شي د دې مفهوم له امله په اردو کې دا کلمه هم ده. د بد کار او د هغه چا لپاره کارول کیږي چې دوکه یا دوکه شوی وي.

## حوالې
# سوالبرد

|  |
| --- |
| د سوالبرد انځورد سوالبرد انځور |
|

---

 |
| سوالبرد |
|

---

 |
| هيواد |  ناروې    |
| مرکز | لانګیربین    |
| . |
| کورډېناټونه: ﻿ / ﻿ |
| سيمه | ناروې    |
| جغرافیائی ځانګړتیاوې
 |
| ساحه | 61022 کیلومتره مربع    |
| لوړوالي | 1713 متر    |
| نفوس
 |
| ټول نفوس | 2668    |
| نور معلومات
 |
| اوقات | مرکزي اروپا وخت زون    |
| رسمی ژبه | ناروېژي    |
| آیزو 3166-2 | NO-21   |
| رسمي ویب پاڼه | د تاييدولو سرچينه   |
| جیو کوډ | 7521757   |
|  |
| سمول  |
|  |

د سوالبرد نقشه
**سوالبرد** یا **سوالبارد** (په ناروېژي ژبه: Svalbard‎)، (په روسۍ ژبه: **Шпицберген**)؛ د ١٩٢۵ څخه تر مخه د **Spitsbergen** يا **Spitzbergen** په نامه هم پېژندل کېده، چې معنا يې تیزه څوکه ده. سوالبرد د اروپا د شمالي برخې په شمالي قطبي سمندر کي پروت دی. دا ولایت د يو څو ټاپوګانو څخه جوړ سوئ دئ، چي د ناروې اور شمالي قطب په منځ کې وجود لري. او د ناروې شمالي سیمه ګڼل کېږي.

دا امکان لري چې وائکنګ یا روسانو په ١٢مه پیړۍ کې سوالبرد وموند. ځکه چې په دوديزو نارويجي کيسو کې د سوالبارو (Svalbarð) په نامه سېمې ذکر موندل کېږي. د سوالبارد معنا "سړه څنډه" ده.
مګر دا سيمه په ١٥٥٦م کال کې د لومړي ځل لپاره د هالنډ د بېړۍ چلوونکي او يون کوونکي ویلیام بارینټس لخوا وموندل سو؛ خو ددې نظر سره ډېر تاريخ ليکونکي مخالفت لري.
سوالبرد د افغانستان تر هلمند ولایت يواځې ۲۴۳۸ کيلومتره٢ غټ دی.

## سرچينې
# ګرېګوري کليز

ګرېګوري کلیز

اړوند| په نوم د | Gregory XIII (en)   |

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | arithmetic calendar (en)  solar calendar (en)  interval scale (en)   |
| ځایناستی د |
جولين کلیز — Tenpō calendar (en)   |

نور اړين مالومات| برخې |  لړۍ...
Gregorian dominical cycle (en)  مياشت کليز کال اوونۍ ورځ proleptic Gregorian calendar (en)  1675 (en)  2025 (mul)   |

نور مالومات| تاسیسات | * **د عیسوی کال میاشتې **day of the Gregorian Calendar (en)**
 |

**ورځپيلنۍ**

۱۳ جون ۲۰۲۶ گرېگوري

---

۲۳ غبرگولی ۱۴۰۵ لمريز

---

۲۷ ذوالحجه ۱۴۴۷ سپوږميز

**گریگوري کلیز**،

د مياشتې (ورځې):

1. جنوري (31)·
2. فېبروري (28 - 29)·
3. مارچ (31)·
4. اپريل (30)·
5. می (31)·
6. جون (30)·
7. جولای (31)·
8. اګست (31)·
9. سېپتمبر (30)·
10. اکتوبر (31)·
11. نومبر (30)·
12. ډېسمبر (31).

|  |
| --- |
|  گریگورې مياشتې
 |
|  |
|
جنوري
 · فېبروري
 · مارچ
 · اپريل
 · می
 · جون
 · جولای
 · اګست
 · سېپتمبر
 · اکتوبر
 · نومبر
 · ډېسمبر

 |

## اخځونه

*
# سویلي اسټرالیا آیالات

**سویلي اسرالیا** په انګلیسي
South Australia) د اسټرالیا هیواد سویل کې پروت آیالات دی. د یاد آیالات مرکز د ایډلایډ ښار دی.

| سویلي اسټرالیا
 |
| --- |
| South Australia |
| *State of South Australia*
*Province of South Australia*   |
| د سویلي اسټرالیا انځورد سویلي اسټرالیا انځور |
|

---

 |
| سویلي اسټرالیاسویلي اسټرالیا |
|

---

 |
| **لوا تېروتنهد چلنوال:Mapframe په 385 کرښه کې: attempt to perform arithmetic on local 'lat\_d' (a nil value).** |
| کورډېناټونه: **لوا تېروتنهد package.lua په 80 کرښه کې: module 'Module:ISO 3166/data/AU' not found.**}} ﻿ / ﻿ |
| د آیالات بنسټ | ۱۸۳۴ |
| نومول شوی په | آسټراليا    |
| اداري وېش
 |
| هیواد |  آسټراليا |
| مرکز | ایډلایډ |
| لوړه برخه | " وودرف غر" (۱۴۳۵ متر) |
| پاتی برخه | اِیر (۱۵- متره) |
| پلازمېنه | ایډلایډ    |
| حکومت مشروطه سلطنتي
 |
|  • والی | Kevin Scarce |
| پراخوالی
 |
|  • پراخوالی | ۱٬۰۴۳٬۵۱۴ کلوميټر٢ (۴۰۲٬۹۰۳ میله  مربع) |
|  • ځمکه | ۹۸۳٬۴۸۲ کلوميټر٢ (۳۷۹٬۷۲۵ میله  مربع) |
|  • المياه | ۶۰٬۰۳۲ کلوميټر٢ (۲۳٬۱۷۸ میله  مربع) |
| لوړوالی | 162 متر    |
| نفوس شمېرنه
 |
|  • ټولټال | ۱٬۶۴۴٬۶۴۲ |
|  • د نفوسو کثافت | ۱٫۶/کلوميټر٢ (۴٫۱/ميله مربع) |
| وروستي مالومات
 |
| وخت زون | AEST (ه.ن.و۹+) |
|  • د اوړي وخت | AEDT (ت.ع.م ۱۰+) |
| پستي کوډ | SA |
| سيمه ييز د زنګ کوډ | ۲ ۶۱ |
| جيو کوډ | 2061327   |
| آی اېس او 3166 | AU-SA |
| رسمي وېبپاڼه | www.sa.gov.au |
| سمول  |

## جغرافیه

## تاریخ
# مومیایي

مومیایي
دوتنه:London 220.JPGد مصري سلطنتي کورنیو مومیایي تابوتونه. برېټانیا موزیم
**مومیایي** هغه جسد ته ویل کېږي چې پوستکی او غوښه یې په تصادفي یا عمدي توگه په کیمیاوي موادو، له حده زیاتې یخنۍ، ډېر ټیټ لنده بل یا د هوا په نه شتون کې سمه پاتې شوې وي.

مومیایي کول هغه تگلارې ته ویل کېږي چې په ترڅ کې یې د مړي له خېټې څخه ټول داخلي شیان خالي کېږي، او ورسره یې له سر څخه ماغزه هم راوېستل کېږي، بیا جسد په سوډیم کاربونېټ سملولو. او بیا یې په بنداژونو ټول جسد پېچلو. .

د مړو مومیایي کېدنه په لومړي ځل د مصریانو له خوا مروجه شوه چې دوي به د شاهي کورنۍ لوړپوړي غړي مومیایي کول او بیا به یې په مصري اهرامونو کې ښخول.
ددې مومیایي شویو جسدونو پېښلیک له میلاد څخه هاخوا سلگونو کلونو ته رسېږي.

ورته ځیني مومیایي شوي جسدونه له افغانستان څخه په غیر فني توگه راویستل شوي ول چې د بهر ته د قاچاق په ډول د لېږدولو پر وخت پاکستاني گومرکي مامورینو په کوېټه او کراچۍ ښارونو کې ونیول. ددې مومیایي شويو جسدونو څخه یو یې د نا څرگندې شازۍ (شهزادگۍ) و چې له افغانستانه پاکستان ته قاچاق شوی و.

په تېرو څو کلونو کې څو سینمایي فېلمونه هم د مومیایي اجسادو په اړه جوړ شوي دي.

## انځورونه

* یو مومیایي شوی جسد
* د لرغوني مصر اړوند یو مومیایي - د برېټانیا موزیم.
د لرغوني مصر اړوند یو مومیایي - د برېټانیا موزیم.
* د لرغوني مصر اړوند یو مومیایي شوی جسد - د واټیکان موزیم.
* د لرغوني مصر اړوند یو مومیایي شوی جسد- د برېټانیا موزیم.
* د لرغوني مصر اړوند یو مومیایي - د مصر موزیم.

## کورني تړن

* پلاستینه کردن

## سرچینې

کينډۍ:References

* Wikipedia contributors, «Mummy,» Wikipedia, The Free Encyclopedia,  (accessed March ۱۰، ۲۰۰۸).
# هنګري ژبه

هنګري ژبهmagyar nyelv (هنګري)
magyar (هنګري)

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | طبيعي ژبه ژوندۍ ژبه ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه | يوګريک ژبه  |
| سیمييزتوب د |  لړۍ...
بورګن لاند هنګري ویوودینا زاکارپاتيا ولايت ترانسيلوانيا سلوواکيا اتريش Bacău County (en)  Alba County (en)  Bihor County (en)  Bistrița-Năsăud (mul)  Cluj County (en)  Covasna County (en)  Harghita County (en)  Neamț County (en)  Județul Sibiu (mul)  Satu Mare County (en)  North Bačka District (en)  Central Banat District (en)  North Banat District (en)  South Bačka District (en)  براتیسلاوا سیمه بانسکا بیستریتسا Košice Region (en)  نیترا سیمه ترناوا ښار  |
| ليکدود | Hungarian alphabet (en)  Old Hungarian (en)  Hungarian Braille (en)   |
| ويونکو شمېر |
۱۲٬۶۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۹)  |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | ۱ ملي  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
hu  |
| د ژبې کوډ |
hu  |
| هېواد |  لړۍ...
 هنګري  رومانیا  سلوواکيا  اوکراين  سربيا  کرواسيا  اتريش  سلووانيا  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

 **هنګري** یاهم (مجارستاني ژبه) په هنګري ژبه magyar) د هنګری هیواد رسمي ژبه ده.

## سرچينې
# کلراډو

|  |
| --- |
| **آیالات کلرادو Colorado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| د کلراډو آیالات بیرغ
 | د آیالات رسمی نښان
 |

 |
| بل نوم: *The Centennial State ایالاتي پیړۍ* |
| شعار: *Nil sine numine به غیر له خدایه هیڅوک* |
| Map of the United States with کلراډو highlighted |
| **سرکاري ژبه** | English
 |
| **ښاړوندي** | Coloradoan
 |
| **پلازمينې** | دنور
 |
| **له ټولو لويه ښار**  | دنور
 |
|  **له ټولو لويه ميټرو سيمه** | دنور
 |
| **ځمکه** | نمبر 8th امریکا کې.
 |
|  - ټوله ځمکه | ۱۰۴٬۱۸۵ مربع میل (۲۶۹٬۸۳۷مربع کلوميټر)
 |
|  - پلنوالی | ۲۸۰ میل  (451 کلوميټر)
 |
|  - اوګدوالی | ۳۸۰ میل (۶۱۲ کلوميټر)
 |
|  - % اوبه | ۰٫۳۶٪
 |
|  - عزض بلد | ۳۷°N to 41°N
 |
|  - طول بلد | ۱۰۲°03'W to ۱۰۹°03'W
 |
| **آبادی** | نمبر 21nd امریکا کې.
 |
|  - کل آبادي | ۵٬۵۴۰٬۵۴۵
 |
|  - آبادۍ کثافت | ۴۱٫۵/مربع میل  (۵۲٫۰/مربع کلوميټر) آبادۍ کثافت|نمبر 37th امریکه کې.
 |
|  - Median household income | $۶۶٬۵۹۶ (10th)
 |
| **ارتقاع** |  |
|  - له ټولو اوچت ځای
 | البرټ غر ۱۴٬۴۴۰ فٹ (۴۴۰۱ ميټر)
 |
|  - منځنی | ۶٬۸۰۰ فٹ  (۲۰۷۳ ميټر)
 |
|  - له ټولو کوز ځای | آریکاری سیند ۳٬۳۱۵ فٹ (۱۰۱۰ ميټر)
 |
| **په امريکه کې شاملېدل** | ۱ اګست، ۱۸۷۶ (میلادی) (38th)
 |
| **گورنر** | جان هیکنلوپر (د)
 |
| **لېفټېنټ گورنر** | جوزف ګارسیا (د)
 |
| **قانون ساز ايوان** | کلراډو عمومی ټولنه
 |
|  - اوچت ايوان | د کلراډو مشرانو جرګه
 |
|  - کوز ايوان | کلراډو ولسی جرګه
 |
| **سېنېټر** | کری ګاردنر (ج) مایکل بنت (د)
 |
| **امريکني هاوس ټولگی** | List
 |
| **سيمې وخت** | Mountain: UTC-7/DST-6
 |
| **مخفف** | CO Colo. US-CO
 |
| **ويب پاڼه** | www.colorado.gov |

**کلراډو** د امریکا د سحیل ختیځو ایالتونو څخه یو ایالت دی. ددی ایالت پلازمینه او مشهور ښار دنور نومیږي. ددی ایالت ډیری رای وروکوونکي جمهوري غوښتونکي دي.

## سیلاني

## مهم مناظر
# د کمپیوټر سختغالی

سی پی یو بورډ
**د کمپیوټر ساختغالی** کې د کمپیوټر ټولې فزیکي برخې اوپرځې دي، لکه مرکزي د پروسیس کولو واحد (central processing unit) مراقب (monitor)، لیکدړه (keyboard)، د کمپیوټر د خامو معلوماتو زیرمه (computer data storage)، ګرافیک کارډ، د غږ کارډ (sound card)، غږن (speaker)، مادربور‌ډ (motherboard)، په څه توپیر سره پوستغالی (software) هغه لارښوونې دي چې د ساختغالي په واسطه زیرمخهو پرمخ وړل کیږي.ساختغالي په دې خاطر پدې نوم نومول شوی چې د تغیراتو او تعدیلاتو پر وړاندې سخت او ثابت دی؛ او پوستغالی پوست دی ځکه چې په اسانی سره تغیر او اوسمهالنۍ کېدلی شي۔ د پوستغالی او ساختغالي تر منځ عامل سیستم (firmware) واقع دی دا یو پوستغالی دی چې د کمپیوټر سیستم د مشخص ساختغالي سره کلک نښتی وي نو په همدې خاطر ډېره سخته ده چې تغیر شي لیکن همداسې بیا دبرسیر (interface) دثبات په اساس ډېر پایېدونکی دی

د کمپیوټر سختغالی

ټوليز مالومات| ځانګړې وېشنيزه | electronic device (en)  physical technological component (en)   |

نور اړين مالومات| برخه د |
کمپیوټر  |

نور مالومات| تاسیسات | * **firmware (en)**
 |

ساختغالی په عمومي توګه د پوستغالي پواسطه اداره کیږي چې کوم یو کمانډ یا لارښوونه سرته ورسوي. د پوستغالي او سختغالي ترکیب یو ګټور د محاسبې سیستم جوړوي، پداسې حال کې چې نور سیستمونه یواځې  د ساختفغالي د پرزو سره وجود لريږ

## وون نیومان جوړښت

وون نیومان جوړښت پلان
د عصري شخصي کمپیوټر اساسي سختغالي پرزې چې په هغو کې مونیټور(monitor )، مادربورډ، یو پروسیس کولو واحد، یو رېم RAM، دوه د پراخېدنې کاتونه(expansion cards)، یو پاور سپلای،یو نوري ډسک ډرایو، یو هارډسک ډرایو،یو لیکدړه او یو موږک
د یو په لاس جوړ شوي کمپیوټر پاور سپلای چې په تل کې د سړولو خپله  پکه لري
شخصي کمپیوټر چې پی سي هم ورته ویل کیږي د هغه کمې بیې او استحکام په اساس د کمپیوټر د یو عامو ډولونو څخه دی، لپټاپونه په عموم کې ډېر ورته دي، که څه هم دوی شاید کمه برښنا وکاروي یا کوچني اندازه پرزې ولري خو لږ فعالیت لري.

#### دبرېښنا زېرمه

د برېښنا زېرمې واحد

## سرچينې
# لوېديځې اورپا ګرمۍ وخت زون

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **د اروپا وخت زونونه**:

|  |  |
| --- | --- |
| روښانه نیلي |  لوېديځې اروپا وخت زون (UTC+0) |
| نيلي |  لوېديځې اروپا وخت زون (UTC+0) لوېديځې اروپا ګرمۍ وخت زون (UTC+01:00) |
| نصواري |  مرکزي اروپا وخت زون (UTC+01:00) مرکزي اروپا ګرمۍ وخت زون (UTC+02:00) |
| زېړ |  ختيځې اروپا وخت زون (UTC+02:00) ختيځې اروپا اوړي وخت زون (UTC+03:00) |
| نارنجي |  لرې ختيځ اروپا وخت زون (UTC+03:00) |
| روښانه زرغون |  د مسکو وخت زون (UTC+03:00) |

روښانه رنګونه هغه هېوادونه ښيي چې د ورځې د سپما وخت نه کاروي.: الجزاير, بېلاروس, آیسلنډ, مراکش, روسيه, تونس, تورکيه. **د لویدیځې اروپا د دوبي وخت** (Western European Summer Time) د وخت زون UTC+1 دی.
نور وګوره* د هیواد په واسطه د وخت زونونه لیست کړئ
 |
# شمالي ماریانا ټاپوګان

**د شمالي ماریانا نیمه خپلواک ټاپوګان** په انګلیسي Northern Mariana Islands) په آرام سمندر کې د امریکا متحده آیالاتونو اړوند نیمه خپلواکه سیمه ده. د شمالي ماریانا ټاپوګانو پلازمینه سایپان ښار دی.

| شمالي ماریانا ټاپوګان
 |
| --- |
| شمالي ماریانا ټاپوګانبیرغ
 | شمالي ماریانا ټاپوګاننښان
 |
|

---

 |
| شمالي ماریانا ټاپوګان |
|

---

 |
| شعار  |
| **ملي ترانه:** |
| ځمکه او استوګنه
 |
| کوارډينېټ | ﻿ / ﻿ |
| ټيټه سيمه | غلی سمندر  (0 متر ) |
| پراخوالی | 464.0 کیلومتره مربع    |
| پلازمېنه | سایپان |
| رسمي ژبې | انګليسي ژبه ،  چامورو ژبه    |
| مشرتابه
 |
| بنسټ اېښودنه او واکمنۍ
 |
| خپلواکۍ نېټه | ۱۸۹۸   |
| د عمر محدودیتونه
 |
| د واده عمر | 18 کلن    |
|  نور مالومات
  |
| پیسې | امريکايي ډالر    |
| تګلوری | ښي لورۍ    |
| رسمي وېبپاڼه | د تاييدولو سرچينه   |
| هېواد کوډ | MP   |
| د زنګ وهنې نړیوال کوډ | +1670   |
|  |
|  |

## تاریخ

## جغرافیه

## ایداري وې

## کلتور
# شټلنډ

| شټلنډ
 |
| --- |
| شټلنډبیرغ
 |
|

---

 |
| شټلنډ |
|

---

 |
| ځمکه او استوګنه
 |
| کوارډينېټ | ﻿ / ﻿ |
| پراخوالی | 1468 کیلومتره مربع  (۲۰۲۳) |
| رسمي ژبې | انګليسي ژبه ،  سکواټي ژبه    |
| مشرتابه
 |
| بنسټ اېښودنه او واکمنۍ
 |
| د عمر محدودیتونه
 |
|  نور مالومات
  |
| رسمي وېبپاڼه | د تاييدولو سرچينه   |
|  |
|  |
# بوکمول ژبه

بوکمول ژبهbokmål (بوکمول )

ټوليز مالومات| عمومي مالومات |  لړۍ...
ژبه معیاري ژبه د ليکلو ژبه målform (en)  ژوندۍ ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه |
ناروېژي  |
| سیمييزتوب د |
ناروې  |
| ليکدود |
لاتين ليکدود Dano-Norwegian alphabet (en)   |
| ويونکو شمېر |
۴٬۰۰۰٬۰۰۰  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
nb  |
| د ژبې کوډ |
nb  |
| هېواد |  ناروې  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

 ناروېژي ژبه په دوه لويو گړدودونووېشل شوې ده ، چې دواړه گړدودونه ېې په نسبي توگه په دوه ؤ سيمو وېشل شوي چې ورته اوستلاند(ختيځخوا) او ويستلاند (لوېديځخوا) پورې د نفوسو په کچه يادېږي او دا دوه گړدودونه خپل خپل نومونه لري چې ورته بوکمول او نينوشک وايي . بوکمول د حکومت په رسمي چارو کې لوی رول لوبوي چې ورته (هوووډ مول) وايي چې مانا ېې (رسمي) او لومړنی هدف راوځي. او په څنگ کې ېې بله سيمه ايزه ژبه يا گړدود (نينوشک) ده چې ورته (سيده مول)وايي يانې (ورسره حدف)په نوم يادېږي. که څه هم دا دواړه گړدودونه د ناروې رسمي ژبې گڼل کېږي خو د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې لاندې گډوله گړدودونه دي او لومړی گړدود چې بوکمول نومېږي ټوله د ډېنمارکي تر اغېزې لاندې . دا ځکه چې د بوکمول ژبې بنسټ ايښودونکی کنوډ کنوډسن ( زېږېدنه 1812..1895) وروسته له 1850مې څخه د ډېنمارکي ژبې څخه ناروېژي بوکمول ژبه جوړونه پېل کړه او يوازې د ژبې د تلفظ په برخه کې ېې توپيرونه ښکاري چې په نننۍ ناروېژي رسمي ژبې پېژندل شوې او ډېر وييکي ېې د وخت دبدلون سره نوي شوي هم دي. نينوشک د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې ډېره کمه راغلې ، ځکه چې د نينوشک ژبې جوړونکی ايوار اوسن (زېږېدلی1813،1896) له کال 1842م څخه تر 1848 پورې د نينوشک ژبې بنسټ کېښود. دا ژبه د ناروېژيانو په قول د ناروې له بېلابېلوگړدودونو څخه جوړه ده او د نوې ناروېژۍ په نوم هم يادېږي. او بل يوازينی او ځانگړی توپير ېې له بوکمول سره په ژبدوديزه برخه کې په غږيزه او ليکدوديزه څانگه کې څرگنده ده .

## سرچينې
# نارویجن

نارویجن
*nordmenn*| ټول نفوس |
| --- |
| (شاوخوا. **۱۰ میلیونه** (۲۰۱۱)) |
| ګڼ مېشتې سيمې |
| کينډۍ:Country data ناروی | ۴،۳۰۵،۸۸۶ |
|  د امريکا متحده ايالات | ۴٬۳۹۸٬۶۰۸ |
|  کاناډا | ۵۲۱٬۳۹۰ |
|  برازيل | ۴۶۵٬۴۴۱ |
|  برېتانيا | ۱۳٬۷۹۸ (۲۰۰۹) |
| ژبې |
| ناروېژي ژبه  |
| دين |
| (مسيحيت) |

نارویجن د شمالی اروپا یو نسلی یا ګروپ دی چی زیاتره خلګ یی په ناروی کی اوسیږی ، او ځینی نور یی په سکانډنیویا او نورو ملکونو کی اوسیږی.
# لاتين ليکدود

لاتين ليکدود رسمي دی     لاتين ليکدود دوهم ځای لري
**لاتیني** الفبا، چې **د رومي الفبا** په نوم هم یادیږي، په نړۍ کې ترټولو پراخه کارول شوي الفبا دي. د څیړونکو په وینا، د دې کرښې اصل د Etruscans د کرښې پورې اړه لري چې د ایټالیا لومړني اوسیدونکي وو. دا کرښه د یوناني الفبا له لویدیځ ډولونو څخه اخیستل شوې او په لومړي ځل په لرغوني روم کې د لاتیني ژبې لیکلو لپاره کارول شوې وه. د لومړۍ پیړۍ څخه وروسته، په لاتیني الفبا کې ځانګړي جمالیاتی قواعد څرګند شول. دا لومړی په لیکنو او بیا په کتابونو کې د کوچنیو بدلونونو سره احساس شو.

## سرچینې

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Latin alphabet». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۱.
# نوې ناروېژي ژبه

نوې ناروېژي ژبهNynorsk (نوې ناروېژي )

ټوليز مالومات| عمومي مالومات |  لړۍ...
ژبه معیاري ژبه د ليکلو ژبه målform (en)  ژوندۍ ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه |
ناروېژي  |
| سیمييزتوب د |
ناروې  |
| ليکدود |
لاتين ليکدود  |
| ويونکو شمېر |
۴٬۳۲۰٬۰۰۰  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
nn  |
| د ژبې کوډ |
nn  |
| هېواد |  ناروې  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

 ناروېژي ژبه په دوه لويو گړدودونووېشل شوې ده ، چې دواړه گړدودونه ېې په نسبي توگه په دوه ؤ سيمو وېشل شوي چې ورته اوستلاند(ختيځخوا) او ويستلاند (لوېديځخوا) پورې د نفوسو په کچه يادېږي او دا دوه گړدودونه خپل خپل نومونه لري چې ورته بوکمول او نينوشک وايي . بوکمول د حکومت په رسمي چارو کې لوی رول لوبوي چې ورته (هوووډ مول) وايي چې مانا ېې (رسمي) او لومړنی هدف راوځي. او په څنگ کې ېې بله سيمه ايزه ژبه يا گړدود (نينوشک) ده چې ورته (سيده مول)وايي يانې (ورسره حدف)په نوم يادېږي. که څه هم دا دواړه گړدودونه د ناروې رسمي ژبې گڼل کېږي خو د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې لاندې گډوله گړدودونه دي او لومړی گړدود چې بوکمول نومېږي ټوله د ډېنمارکي تر اغېزې لاندې . دا ځکه چې د بوکمول ژبې بنسټ ايښودونکی کنوډ کنوډسن ( زېږېدنه 1812..1895) وروسته له 1850مې څخه د ډېنمارکي ژبې څخه ناروېژي بوکمول ژبه جوړونه پېل کړه او يوازې د ژبې د تلفظ په برخه کې ېې توپيرونه ښکاري چې په نننۍ ناروېژي رسمي ژبې پېژندل شوې او ډېر وييکي ېې د وخت دبدلون سره نوي شوي هم دي. نينوشک د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې ډېره کمه راغلې ، ځکه چې د نينوشک ژبې جوړونکی ايوار اوسن (زېږېدلی1813،1896) له کال 1842م څخه تر 1848 پورې د نينوشک ژبې بنسټ کېښود. دا ژبه د ناروېژيانو په قول د ناروې له بېلابېلوگړدودونو څخه جوړه ده او د نوې ناروېژۍ په نوم هم يادېږي. او بل يوازينی او ځانگړی توپير ېې له بوکمول سره په ژبدوديزه برخه کې په غږيزه او ليکدوديزه څانگه کې څرگنده ده .
# وینڅار

## **وینڅار** / Word

*وینڅار'* انګليسي ژبه: Word‎ په کره او ادبي پښتو کې هغه ژبنی توکی دی چې د یوې مانا، اند, شي، کړنې، ځانګړنې یا حالت د څرګندولو لپاره کارول کېږي. په ژبپوهنه کې وینڅار د پښتو ژبې کره برخه ده د ژبې له بنسټیزو رغښتي واحدونو څخه ګڼل کېږي او د وینا او لیکنې اساسي برخه جوړوي.

**وینڅارونه** د انسانانو ترمنځ د افهام او تفهیم، پوهې لېږد، ادبي پنځونو، علمي لیکنو او ورځني خبرو اترو لپاره کارېږي. هره ژبه زرګونه وینڅارونه لري چې د وخت، ټولنې، کلتور او پوهې له بدلونونو سره پراخېږي او بدلېږي.

## پېژندنه

وینڅار د غږونو یا تورو هغه جوړښت ته ویل کېږي چې ځانګړې مانا ولري. کله چې وینڅارونه له یو بل سره یوځای شي، غونډلې او متنونه ترې جوړېږي. د بېلګې په ډول اوبه، کتاب، «ځیرک» او «تګ» ټول وینڅارونه دي.

په ژبپوهنه کې وینڅارونه د مانا، جوړښت، ریښې او کارونې له مخې څېړل کېږي. ځینې وینڅارونه ساده وي او ځینې نور له څو برخو څخه جوړ شوي وي.

## رېښه

د «وینڅار» وینڅار د کره پښتو له هغو بدیلو څخه دی چې د «لغت» او «کلمه» پر ځای کارول کېږي. دا وینڅار له «وینا» او «څار» سره تړاو لري او د مانا لرونکي ژبني توکي مفهوم څرګندوي.

په معاصره کره پښتو کې ګڼو لیکوالانو او ژبپوهانو هڅه کړې چې د پردیو ژبو پر ځای خالص پښتو وینڅارونه دود کړي، او «وینڅار» هم د همدغو هڅو یوه بېلګه ګڼل کېږي.

## په ژبپوهنه کې

ژبپوهان وینڅارونه د بېلابېلو ځانګړنو له مخې وېشي. ځینې وینڅارونه د شي نوم څرګندوي، ځینې کړنه، او ځینې بیا ځانګړنه یا حالت بیانوي.

په ډېرو ژبو کې وینڅارونه د زمان، شمېر، جنس, حالت او نورو ژبنیو بدلونونو له مخې بدلېږي. پښتو ژبه هم د وینڅارونو د جوړښت او بدلون ځانګړی نظام لري.

## په الکترونيکي چاپېریال کې

په کمپیوټري او الکترونيکي چاپېریال کې وینڅارونه د مالوماتو د لټون، ژباړې، غږپېژندنې، الکترونيکي ځیرکتیا او متن شننې لپاره مهم ارزښت لري.

د الکترونيکي ځیرکتیا سیسټمونه د ژبو د پوهېدو لپاره وینڅارونه شنني او پرتله کوي. د لټون ډېری سیسټمونه هم د وینڅارونو پر بنسټ کار کوي.

## په ادبیاتو کې

په شعر، کیسه، ناول او نورو ادبي پنځونو کې د وینڅارونو ټاکنه د لیکوال د سبک، احساس او پیغام په څرګندولو کې مهم رول لري. ادیبان هڅه کوي داسې وینڅارونه وکاروي چې روښانه، اغېزمن او هنري ښکلا ولري.

## اړوندې لیکنې

ژبپوهنه پښتو ژبه غونډله ادبیات الکترونيکي ځیرکتیا

## سرچینې

زیار، مجاور احمد. *پښتو وییپوهنه*.

رښتین، صدیق الله. *پښتو قاموس*.

د افغانستان د علومو اکاډمي / د پښتو ژبې او ادبیاتو مرکز.

"پښتو ويکيپېډيا". *پښتو ويکيپېډيا*. ترلاسه‌کېدو نېټه 2026-05-15.

## وېشنيزه
# فرانسوي ژبه

فرانسوي ژبهfrançais (فرانسوي)

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | ژوندۍ ژبه طبيعي ژبه ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه |
اويېل ژبې سوېلي اروپايي ژبه ګالي رومي ژبې رومي ژبې  |
| سیمييزتوب د |  لړۍ...
بروکسل والون برابانت ولايت هايناوت ولايت ليېژ ولايت نامور ولايت فريبورګ جورا نوین بورګ وادت فرانسه لوګزامبورګ موناکو فلېميش برابانت  |
| ليکدود | French alphabet (en)  French Braille (en)   |
| ويونکو شمېر |  لړۍ...
۷۷٬۲۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۹) ۲۰۸٬۱۵۷٬۲۲۰ (۲۰۱۶) ۷۶٬۷۹۵٬۶۴۰ (۲۰۱۶) ۷۵٬۹۱۷٬۸۷۰ (۲۰۱۲) ۱۵۳٬۲۹۹٬۷۷۰ (۲۰۱۲)  |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | 0 نړيواله  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
fr  |
| د ژبې کوډ |
fr  |
| هېواد |  لړۍ...
 فرانسه  سويټزرلينډ  کاناډا  بېنين  بورکينا فاسو  کانګو جمهوريت  د کانګو ديموکراتيک جمهوريت  عاج ساحل  ګابون  ګينه  مالي  موناکو  نایجېر  سېنېګال  توګو  بوروندي  کامرون  مرکزي افريقا جمهوريت  کوموروس  جيبوتي  استوايي ګينه  هايتي  لوګزامبورګ  مادغاسکر  رونډا  سيشل  چاډ  وانواتو  الجېريا  اندورا  کمبوديا  ګرنزي  هند  اېټاليا  جېرسي  لېبنان  موريتانيا  ماوريتوس  مراکش  ويتنام  بېلجيم  تونس  لاوس  د امریکا متحده ایالات  |

نور اړين مالومات| برخه د |
اويېل ژبې  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

کلاسيکه فرانسوي
**فرانسوی ژبه** (په فرانسوي:**Français**) د رومانی ژبو ځخه یوه ژبه ده چی په فرانسه، بلجیم، سویس، کاناډا او آفریقا کی ویل کېږي.

## سرچينې
# سټارلینک

**سټارلینک** (په انګلیسي: Starlink) یو نړیوال انټرنټي غونډال دی، چې د امریکایي پانګوال ایلان ماسک لخوا په لاره اچول شوی. د سټارلینک پروژه چې د بشپړولو سره به د نړۍ ټولې برخې بغیر له انټرنټي پایو (انټر نټي سیګنالي ستنې) د لاسرسي وړ وي. یاد انټر نټي غونډال چې په کې به د ۴۰،۰۰۰ زره سپوږمکیو له لارې د ځمکې ټولو برخو ته د سیګنالي قابونو له لارې انټرنټ لیږدول کیږي د ۲۰۱۹ م کال د مې په ۲۴ نیټه په خپله لومړنې عملي چاره کې د یوه فضایي راکټ په واسطه ۶۰ سپوږمکۍ فضاته ولیږدولې. ددې کال (۲۰۲۱) په لومړیو کې د یادې پروژې له لارې په شمالي امریکا او د بریتانیا په ځینو برخو خلک ګټه اخلي. د پروژي طراح ښاعلی ماسک ژکنه کړې چې د ۲۰۲۲م کال تر پایه به له یادې پروژې ټوله نړۍ ګټه واخلي.

| سټارلینک |
| --- |
| هېواد |  د امريکا متحده ايالات |
| وېبپاڼه | starlink.com |

اسټارلینګ
د ایلان ماسک په وینا د یاد انټرنټ سرعت او قیمت به له نورو ټولو هغه انټرنټونو څخه آرزانه وي، کوم چې اوسمهال په نړیواله توګه وړاندی میږي. د سټارلینک پروژه چې د اسپیس اکس شرکت لخوا وړاندې کیږي ۱۰ میلیارده ډالر لګښت لري، اما د پروژې د اتمام وروسته د کال ۳۰ میلیارده ډالره ګټه لري.

## تخنیکي سیستم

## د پروژې انقلاب
# وسپنه

**وسپنه** خړرنگی فلز دی او د ميخانيکي آلاتو په جوړولو کې کار ترې اخیستل کېږي. د تودوخې په ١٥٣٠ درجو کې ويلې کېږي او په ٨٠٠ درجو کې نرمه او تودېږي. د برېښنا نسبتاً ښه هادي دی. په لنده هوا کې يې زنگ وهي (اوکسايډ کېږي) سمبول يې Fe يا Fm او اټومي شمېر يې ١٠٠ دی.
# لوزرن

**لوزرن کانتون** په الماني kanton Luzern) د سویس هیواد له مرکزي ولایتونو له جملي څخه دی. د لوزرن ولایت مرکز د لوزرن ښار مساحت یې ۱،۴۹۳ او په ۳۱ د ډسمبر ۲۰۱۸م کال یې ۴۰۹،۵۵۷ وګړي لرل.

| لوزرن
 |
| --- |
| *Luzern*   |
| د لوزرن انځورد لوزرن انځور |
|

---

 |
| لوزرن |
|

---

 |
|  |
| کورډېناټونه: ﻿ / ﻿ |
| هېواد |  سويټزرلينډ  |
| پراخوالی
 |
|  • پراخوالی | 29.11 کیلومتره مربع  (۲۰۲۴) |
| سيمه ييزه درجه | 9th |
| لوړوالی | 436 متر    |
| نفوس شمېرنه | 86234  (۳۱ ډېسمبر ۲۰۲۴) |
|  |
|  • ترتيب | 7th |
| وروستي مالومات
 |
| وخت زون | يو ټي سي ٠١:٠٠+  (معياري وخت )،  یوټی‌سی ۲:۰۰+  (د اوړي وخت ) |
| رسمي ژبه | جرمني ژبه    |
| پوستخونې شمېره | 6000
6014
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6009

6015   |
| سيمه ييز د زنګ کوډ | 041   |
| جيو کوډ | 2659811   |
| موټر پلېټ | LU   |
| خورلڼې ښارونه | اولوموڅ ،  شیکاګو    |
| رسمي وېبپاڼه | د تاييدولو سرچينه،  د تاييدولو سرچينه   |
| سمول  |

## تاریخ

## جغرافیه
# د ملي دفاع پوهنتون

د ملي دفاع پوهنتون نښان
**د ملي دفاع پوهنتون**(په انگرېري: *National Defense University*) د امریکا د دفاع وزارت پورې تړلې د لوړو زده کړو موسسه ده. دا پوهنتون د دې لپاره جوړ شوی دی چې د امریکا د ملي امنیت ستراتيژۍ ته امکانات، تعلیمات او پراختیا ورکړي. دا پوهنتون د امریکا په واشنگټن ډي سي ښار کې د فورټ لیسلي مکنیر په نظامي اډه کې موقعیت لري.