Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# زړه يوناني

زړه يونانيἈρχαία Ἑλληνική (زړه يوناني)

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | ژبه تاريخي ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه | Hellenic (en)   |
| سیمييزتوب د |
لرغونی یونان مدیترانه سیمه  |
| ليکدود |
يوناني ابېڅې (م.ز" "8 مه پېړۍ – ) Linear B (en)   |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | ۹ يوازې دوهمه ژبه  |
| د ژبې کوډ |
grc  |
| ځایناستی د | Mycenaean Greek (en)   |
| ځایناستی | medieval Greek (en)   |

نور اړين مالومات| برخې | Archaic Greek (en)  Classical Greek (en)  Koine Greek (en)  ancient Greek word (en)   |

Mycenaean Greek (en)  نوې يوناني
Tsakonian (en)
Koine Greek (en)    د هومر *اوډیسي* پیل
**لرغوني يوناني يا زړه يوناني** (Ἑλληνική *Hellēnikḗ* ) د اندو اروپايي ژبډلې د هیلنیسټیک ژبو د څانګې يوه ژبه ده چې په یونان کې د نهمې پېړۍ څخه تر څلورمې پېړۍ پورې په یونان کې شتون درلود. لرغونی یوناني ادب د هومر له وخته راپیل شوی. د رینسانس دورې او ساینسي پرمختګونو په جریان کې، لرغونې یوناني ژبه د ساینسي نومونو لپاره کارول کېده، په ځانګړې توګه د بیالوژي په برخه کې. دا ژبه په لرغوني یوناني الفبا لیکل شوې وه.

لرغونې يوناني ژبه د خپل بډايه ادب له امله لا هم ډېر مينه وال لري. د نړۍ ډېری خلک غواړي چې د هومر، سوفکلس او ایشیلوس ارزښتناک اثار په هغه ژبه کې مطالعه کړي چې دا ادب په کومه ژبه کې رامینځته شوی. برسېره پردې، د دې ژبې لغاتونه لاهم د ساینسي او فلسفي نومونو لپاره کارول کیږي.

په تورکیه کې د ترابزون په شاوخوا کې د یو شمېر کلیو مسلمان اوسېدونکي په یوناني ژبه خبرې کوي چې زړې یوناني ژبې ته ډېره ته نږدې ده.

## الفبا

یوناني الفبا ۲۴ توري لري، چې لاندې له ښي څخه کیڼ لوري ته ليکل شوي:

|  |
| --- |
| **لوی توري** |
| Α
 | Β
 | Γ
 | Δ
 | Ε
 | Ζ
 | Η
 | Θ
 | Ι
 | Κ
 | Λ
 | Μ
 | Ν
 | Ξ
 | Ο
 | Π
 | Ρ
 | Σ
 | Τ
 | Υ
 | Φ
 | Χ
 | Ψ
 | Ω
 |
| **کوچني توري** |
| α
 | β
 | γ
 | δ
 | ε
 | ζ
 | η
 | θ
 | ι
 | κ
 | λ
 | μ
 | ν
 | ξ
 | ο
 | π
 | ρ
 | σ/ς
 | τ
 | υ
 | φ
 | χ
 | ψ
 | ω
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Α α: آلفا
* Β β: بتا
* Γ γ: گاما
* Δ δ: دلتا
* Ε ε: اپسیلن
* Ζ ζ: زتا
* Η η: اتا
* Θ θ: تتا
 | * Ι ι: یوتا
* Κ κ: کاپا
* Λ λ: لامبدا
* Μ μ: موو
* Ν ν: نوو
* Ξ ξ: کی سی
* Ο ο: اُمیکرون
* Π π: پی
 | * Ρ ρ: رو
* Σ σ/ς: سیگما
* Τ τ: تاو
* Υ υ: آپسیلن
* Φ φ: فی
* Χ χ: خی
* Ψ ψ: پسی
* Ω ω: اُمگا
 |

## سرچينې
# ځمکپوهنه

د ځمکې کیله (نخشه)
**ځمکپېژندنه** (*په انگرېزي: Geography*) ځمکپېژندنه په حقیقت کې د جوړو شویو انساني ټولنو د اړیکو څېړنه د دوی د ژوند له چاپېریا ل سره ده. یا په بله مانا ځمکپوهنه هغه پوهنه ده چې د ځمکې د سطحې او د ځمکې په سر د شته طبعي څېزونو لکه: اوبه، هوا او خاورې او د ځمکې پر مخ د نورو څیزو اړیکې له انسانانو سره څېړي. چې بیا د دې هر یوه توکو څېړنې له دې پوهنې سره نورې څانگې هم ورزیاتې کړي لکه: ځمکپېژندنه، هوا پېژندنه. ستورپوهنه، خلکپېژندنه، ژونپوهنه او داسې نورې برخې.
# چاپېريالپوهنه

**چاپېريال پوهنه** چې په انگريزي ژبه يې ايکالوژي يا Ecology بولي، د ژواکپوهنې يا بيالوژي يوه څانگه ده چې په دې کې د ژوندييو (جاندارانو) او د هغوی د چاپېريال تر مېنځ اړيکې، او تر لويې کچې د هغوی په چاپېريال کې بېلابېل بدلونونه څېړل کېږي. چاپېريال پوهنه او د چاپېريال ساتنه په افغانستان کې يو خورا نوی علم دی چې له بده مرغه تر اوسه پورې دغې موضوع ته هومره پاملرنه چې بويه نه ده اړول شوې. خو بنسټيزه مفکره يې ډېره ساده ده، کوم چاپېريال يا محيط چې موږ په کې اوسېږو بايد هغسې وساتل شي لکه څنگه چې يې د زېږېدنې پر مهال مومو. دغه سکالو په پرمختللو هېوادونو کې لا اړينه ده ځکه چې د صنعتي پرمختگ او نوي پېر د راپيلېدو راهيسې د ژوند چاپېريال ته د فابريکو او د موټرانو د دود، ککړنې او چټلۍ له امله ډېر زيان رسېدلی دی. په افغانستان کې هم د جنگ او جگړې پر مهال د افغانستان چاپېريال ته زښت تاوانونه ورپه برخه شوې، له يوې خوا د وسلو او چاودېدونکو توکو د کارونې په پايله کې او له بلې خوا د ونو د وهلو او د لرگيو د قچاق په خاطر.

د چاپېريال مهمې برخې په دې ډول دي:

اوبه

هوا

بوټي، لکه ونې او نور نباتات غرونه

Eugenius Warming founded ecology as a scientific discipline

## سکوپ

### د چاپېريال پوهنې اصول

## د چاپېريال پوهنې تاريخ

## د چاپېريال پوهنې بنسټيز اصول

### بايوسفيير

### خوځښتونه او ثبات

## سرچينې

## دا هم وگورۍ

### لړليکونه

### اړونده سرليکونه

## باندنۍ تړنې
# نهنگ

نهنگ
**نهنگ** د اوبو د تی لرونکی حيواناتو څخه دی چي د نړي په سمندرونو کې ژوند کوي. نهنگ دنړۍ دستروحيواناتوپه ډله كې راځي،چې وزن يې له سلوڅخه تريوسلوپينځوسوټنوپورې رسيږي. دغه حیوان سږي لری او ژوندی بچیان زېږاوي. نهنگ دخپل ژوندپه اوږدوكې لس يا پينځه ځلې بچيان زيږاوې ددغه حيوان عمر په منځنى كچه تر اتياووكالونوپورې رسيږي.

## سرچینه

* ژباړه
# منو

منو [ډېړګړې: منوګانې] د سمندر ځناوره ده. دا د کب په فاميل کښې راځي. دوی تر پينځه نه واخله اته كونجكې [ګِلز] د سر په اړخونه لري

منو يوه لرغونې ژوې ده - چې فوسيل يې ۴۲۰ ميلون کلنه موندلی شوی دی.
# حیات الحیوان

حیات الحیوان ، حیات الحیوان الکبری د کمال الدین دمیري لخوا د څارویو د روحونو او حالتونو، او همدارنګه په طب کې د هغوی د ګټو او زیانونو په اړه یو کتاب دی، چې په عربي ژبه لیکل شوی دی؛ دا د موضوع پورې اړوند روایتونه او قرآني آیتونه راټول کړي دي. محمد تقي تبریزي دا د صفویانو په دوره کې د خواص الحیوان تر سرلیک لاندې په فارسي ژبه وژباړه او نشر یې کړ.

په دې کتاب کې، لیکوال د هغو څارویو نومونه ذکر کوي چې هغه یې په لرغوني یوناني یا عربي کتابونو کې اوریدلي یا موندلي دي، او همدارنګه د طب او څارویو په اړه هغه اثار یې هم لیکلي چې ددا همعصر دي.

## د کتاب جوړښت

دا کتاب په دریو جلا برخو کې لیکل شوی دی؛ په لومړي فصل کې، د ادبي اصطلاح په توګه د نفوذ مفهوم ذکر شوی دی. دا فصل یوازې د تعریفونو او مثالونو څخه د ابهام لرې کولو لپاره تعدیل شوی، مګر په دوهم او دریم فصل کې

د څاروي نوم په بشپړ او دقیق ډول ثبتولو او د هغه د لغتي اصل معرفي کولو وروسته، لیکوال د څاروي تشریح کوي او بیا هغه خبرونه او روایتونه راوړي چې د څاروي طبیعت او ځانګړتیا په ګوته کوي. د روایتونو په برخه کې، هغه د نبوي احادیثو او قرآني آیتونو یوه ډله راټولوي چې د پوښتنې موضوع سره تړاو لري، او بیا شعرونه ، متلونه او د موضوع سره مناسب احکام ذکر کوي. بیا د حلال او د حرام په اړه د فقهاوو نظرونه ذکر کوي، او په پای کې د څارویو طبي ګټې او زیانونه تشریح کوي

## سرچینې
# د تریز بوټي

د تریز بوټي

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | ټاکسون  |
| ځانګړې وېشنيزه | flowering plant (en)   |

نور اړين مالومات| پيل موده |
۷۶ ميلیون کاله BCE  |

| Asteraceae د تریز بوټي
 |
| --- |
|  |
| مملکه
 | بوټي
 |
| څانگه
 | گل لرونکي بوټي
 |
| طبقه
 | Rosopsida
 |
| طایفه
 | تريز ډوله بوټي
 |
| کورنۍ
 | د تریز بوټي
 |

**د تریز بوټي** (علمي نوم: *Asteraceae*)د تريز ډوله بوټو څخه تر ټولو لویه کورنۍ ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې راشنه کېږي. ټوله کورنۍ ۲۰،۰۰۰ ډوله بوټي لري چې په ۱۳۰۰ جنسو وېشل کېږي. د دي بوټو مخصوصیتونه مختلف دي. نوموړي کورنۍ یو کلن، دوه کلن، یا څو کلن بوټي، درملي بوټي، زينتي بوټي او ونې لري.
# یوکاریوت

یوکاریوت چي په انګلیسي ژبه (Eukaryote) ګڼل کیږي هغه ژوندي موجودات دي چي هسته ولري . د (Eu) معنا حقیقي اود (karyote) معناهسته ده چي له همدې کبله پورتنئ تعریف ددغه ډول موجوداتو لپاره کارول سوی دی .

دیوکاریوت کروموزوم له کروماتین څخه جوړدي اود انساجو جوړښت یې پېچلی دی . دپروکاریوت ژوندیو موجوداتوڅخه پرته نور ټول وحیدالحجروي او کثیرالحجروي موجودات یوکاریوت بلل کیږي .

## سرچينې
# ژوپوهنه

**ژوپوهنه(په انگرېزي: Zoology)* يا د **ژويو ژونپوهنه**, د ژونپوهنې يوه څانگه ده چې د ژويو د سلطنت، د هغوی جوړښت، گبپوهنه، تدريجي بشپړتابه، ټولگی بندي، عادتونو او پر زمکې باندې د ټولو ژونديو او له منځه تلليو ژويو د وېش په اړه بحث او څېړنې ترسره کوي. دا يو تړنگنوم دی چې د ژوي او پوهنې له وييونو جوړ شوی.

## سرچينې
# آسیايي فیل

| Elephas maximus آسیايي بیل
 |
| --- |
|  |
|  |
| مملکه
 | ژوي
 |
| شاخه
 | [[]]
 |
| طایفه
 | تي لرونکی ژوي
 |
| کورنی
 | خړتم لرونکي ژوي
 |
| جنس
 | فيلان
 |
| ډول
 | آسیايي بیل
 |

**آسیايي بیل** (په لاتين: *Elephas maximus*)د پیلانو څخه دي چې په آسيا کې په هندوستان، بنگله دېش ، سریلانکا، نيپال، اندونيزيا او تايلنډ کې ژوند کوي.
# برېتانيکا دائرة المعارف

برېتانيکا انسايکلوپېډيا| دوتنه:Encyclopædia Britannica.svg |
| ليکوال | 2008سره سم، 4,411 ليکوالان |
| خپرېدو ځای | سکاټ لينډ (1768–1900) امریکا (1901–تر اوسه) |
| ژبه | انګريزي |
| سکالو | عمومي مالومات |

 د ۲۹ مه ګڼه اعلان
**انسائیکلوپیډیا بریتانیکا** ( British Encyclopaedia) د انګلیسي ژبې یوه پوهنغونډه ده چې عمومي معلومات لري. په 2010 کې، هغه سازمان چې دا یې خپروي اعلان وکړ چې د 2012 څخه وروسته د کاغذ چاپول ودرول شول. دا د 101 نوبل جایزې ګټونکو او د متحده ایالاتو د 5 ولسمشرانو په ګډون د 4,000 شخصیتونو لخوا لیکل شوي ، له سلو څخه ډیر ځله په اصلاح شوي شکل کې خپور شوی.

بریتانیکا د انګلیسي ژبې ترټولو زوړ پوهنغونډ دی چې لاهم په تولید کې دی. لومړی ځل په اډینبورګ ، سکاټلینډ کې د 1768 او 1771 ترمنځ په دریو ټوکونو کې خپور شو. پوهنغونډ زيات شو او دويمه ګڼه يې په لسو (۱۰) جلدونو کې او څلورمه ګڼه يې په شل (۲۰) ټوکونو کې چاپ شوه ( ۱۸۰۱ تر ۱۸۱۰ ) . د علمي کار په توګه د دې مخ پر ودې شهرت په چټکۍ سره مشهور لیکوالان استخدام کړل. نهم (1875-1889) او یوولسمه (1911) نسخې د خپل ادبي او علمي طرز له امله تاریخي پوهنغونډ دي.

## نور وګوره

* انسائیکلوپیډیا
* اسلامي انسايکلوپيډيا
* د ادبیاتو پوهاند

## سرچينې
# ژونپنځپوهنه

**ژونپنځپوهنه(په انگرېزي: Biophysics)* د ساينس يوه داسې مېنځڅانگه ده چې د ژونپوهنيز غونډال د څېړنې لپاره د پنځپوهنيز غونډال چلندلارې کاروي. کېږي. هغه زده کړې چې د ژونپنځپوهنې د څانگو نه شمېرل کېږي هغه د بيالوژيکي نظام ټول پوړونه، له ماليکيولي کچې نه تر اورگانيزمونو او ژويالغونډالونو پورې هر څه په ځان کې رانغاړي. ژونپنځپوهنيزې څېړنې د ژونکيميا، نانوتخنيک، بايوانجنيرنگ، اگروپنځپوهنې او سيستماتيکه ژونپوهنې سره اهمې شريکې څنډې لري چې يو په بل کې سره نغښتې دي.

## سرچينې

‎
# ووبپوهنه

ووبپوهنه

ټوليز مالومات| عمومي مالومات |
پوهنه  |
| ځانګړې وېشنيزه |
ژونپوهنه اناتومى  |

**ووبپوهنه(په انگرېزي: histology)* د ووبونو د جوړښت او ډولونو يوه مايکروسکوپي زده کړه ده.
# هډپوهنه

يوه انساني هډوانه
**هډپوهنه** (*په انگرېزي: Osteology*) د هډوکو ساينسي زده کړه ده. دا زده کړه د وگړپوهنې (په امريکا کې) او لرغونپوهنې (په اروپا کې) د زده کړو يوه وړه څانگه هم جوړوي. هډپوهنه د هډونو، هډوانيزو توکو، د غاښونو د جوړښت، مورفولوژۍ، کړنو، د ناروغيو، رنځپوهنې، د هډجوړېدنې د بهير (له کرپندوکي نه)، د هډوکو د کلکوالي او غښتلتيا، او همدا راز هډوکو ته اړونده د نورو موضوعگانو د زده کړې يو بشپړ ډگر دی. په ورځيني ژوند کې دا پوهه د ساينسپوهانو لخوا په انساني پاتې شونو کې د عمر، مړينې، د جنس، ودې برار او بيالوژيکي پرمختگ په څرک لگولو کې کارېږي.

## لارې چارې

په يوې عامې شننې کې دا ټکي شامل دي:

* د هډوانيزو عناصرو د شتون يوه پنځېدنه
* د غاښونو اړونده يوه پنځېدنه
* د زړښت مالومات، چې د ايپيفيزيال د پخېدو پر بنسټ، د غاښونو د رژېدو او زړېدو پر بنسټ رابرسېدرېږي
* د جنسيت مالومات، چې د هډونو د مورفولوژۍ پر بنسټ رامېنځ ته کېږي
* د درزونو او نورو مېټريکي مالومات
* توکم
* غېر مېټريکي نښې نښانې
* رنځپوهنه او/يا کلتوري بدلونونه
* ټافونومي، including weathering, gnawing, butchery, burning and related processes

## کارېدنه

Osteological approaches are frequently applied to investigations in disciplines such as forensic science, physical anthropology and archaeology, and has a place in research on topics including:

* روغتيا
* ډيموگرافي
* خواړه
* ناروغي
* د چار د پرمخ بېولو چلندبېلگه
* فيزيک
* د پخوانيو نسلونو جنېټېک
* د نسلونو مهاجرت
* لرغونې چگړې
* ټولنيزه بې عدالتی
* د ناپېژندل شويو پاتې شونو پېژندنه
* جنايي پلټنې
* جنگي جرايم

## سرچينې

* Bass, W M. 2005. *Human Osteology: A Laboratory and Field Manual*. 5th Edition. Columbia: Missouri Archaeological Society.
* Buikstra, J. E and Ubelaker, D. H. (eds.) 1994. *Standards for Data Collection from Human Skeletal Remains*. Arkansas Archeological Survey Research Series No. 44.
* Cox, M and Mays, S. (eds.) 2000. *Human Osteology in Archaeology and Forensic Science*. London: Greenwich Medical Media.

## باندنۍ تړنې

* British Association of Biological Anthropologists and Osteoarchaeologists
# درملپوهنه

په خپله درملپوهنه کې گڼ شمېر نور څانگې هم شته چې په دغو کې د نيورودرملپوهنه يا عصبي درملپوهنه، رېنال درملپوهنه يا کبدي درملپوهنه، انساني استقلاب يا مېټابوليزم، د سلولونو د مېنځ مېټابوليزم او د سلولونو د مېنځ نظم شامل دي.
**درملپوهنه**  (په اروپايي ژبو pharmacology بلل کېږي او دا د يوناني ژبې د φάρμακον, *فارماکون*, "درمل"; او -λογία, *-logia* يا زده کړه يو تړنگنوم دی.) د دارو درملو د اعمالو او کړنو زده کړه ده. په بله وينا دا د يوه ژوندي اورگانيزم او د جوړو شويو کيميايي درملو د خپلمنځي اغېزو يوه زده کړه ده چې په نورماله ژونکيميايي کړنې اغېزمن کوي.

## يادښتونه

کينډۍ:Technology-footer
# پريماتولوژي

**پریماتولوژي** د پریمیټ مطالعه ده. دا پوهه پراخه علمي ساحه ده او څېړونکي یې په بېلابېلو پوهنځیو کې فعال دي او څېړنه کوي لکه انسان پېژندنه ، بیولوژي، طب، ارواپوهنه، وترنري طب او ژوولوژي، او همدارنګه موزیمونه او ژوبڼ.

**پریمیټولوژیست** د دوی په استوګنځایونو او همدارنګه په لابراتوار کې د ژوندیو او ورک شوي پریمیټانو په اړه څېړنې ترسره کوي ترڅو د دوی د تکامل او چلندپه بېلابېلو اړخونو پوه شي.

## سرچينې

## اړوندې پوښتنې

* بیولوژیکي انتروپولوژي
* د انسان ارتقاء جینیات

## بهرنۍ لینک
# ژوبڼ

The "د ژویو باغ شون برون", وینا, was founded in ۱۷۵۲ and is the oldest still existing zoo.
**ژوبڼ** (د ژویو ساتن ځای) هغه ځای ته ویل کیږي چیرته چې کورني او وخشي ژوي ساتل کیږي. ژوبڼونه حکومتي او غیر حکومتي شتون لري، په حکومتي ژوبڼونه کې تر ډیره د ژویو د منخریضه نصلونو ته ځانګړې پاملرنه کیږي ترڅو لمنځه لاړ نشي. غیرې حکومتي ژوبڼوته ترډیره سیلانې ته ځانګړي شوي وي.

## ګالري

## د ساتنې سیستم
# د نعنا بوټي

| Lamiaceae د نعنا بوټي
 |
| --- |
|  |
| مملکه
 | بوټي
 |
| څانگه
 | گل لرونکي بوټي
 |
| طبقه
 | Rosopsida
 |
| طایفه
 | نعنا ډوله بوټي
 |
| کورنۍ
 | د نعنا بوټي
 |

**د نعنا بوټي** (علمي نوم: *Lamiaceae*) د نعنا ډوله بوټو یوه کورنۍ ده. ټوله کورنۍ ۷۲۰۰ ډوله بوټي لري چې په ۲۳۶ جنسو وېشل کېږي او د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې راشنه کېږي. په دي کورنۍ کې نباتونه او ونې (سگوان) شته چې ابتدایی یا مرکبې پاڼې درلودلای شي. د نعنا بوټي په ځانگړي ډول په گرمو سیمو کې سیندونو ته نژدې یا په غرونو کې شنه کېږي.
نوموړي بوټي یو شمېر طبیعې توکې لکه گلیکوزیډونه، ایریډويډونه، القلويدونه، فلافونويډونه او د کافئیک اسید اسټرونه لري.
# وربشې

د وربشو وږي
 وربشې، غوړي او د هغې محصولات
**وربشې** د غنمو سره ورته یو کرنیز ډول دی، خو د دواړوترمنځ توپير هم شته، دا فصل په ټوله نړۍ کې په پراخه کچه کرل کیږي او د انسانانو او څارویو د خوړو په توګه کارول کیږي. دا یو له لومړنیو غلو څخه دی چې د لومړیو انسانانو لخوا کرل شوي او په ډیری جغرافيائی سیمو کې په مختلفو اقلیمونو کې کرل کیدی شي. وربشې په ډیرو خوړو کې کارول کیږي چې د عصري څیړنو پر بنسټ جوړ شوي. همدارنګه په لویدیځو هېوادونو کې د بیر د استخراج لپاره په مکرر ډول کارول کیږي. دا په نړۍ کې له جوار ، وريجو او غنمو وروسته تر ټولو زيات توليد شوي غله دي. په 2022 کې، په ټوله نړۍ کې 2.4 ملیون جریبه وربشې کرل شوي، چې 147 ملیون میټریک ټنه حاصل ورکوي.

## تولید

د وربشو لوړ تولیدونکي هېوادونه - په ملیون میټریک ټنو کې
| ګڼه
 | هیواد
 | ۲۰۱۱
 | ۲۰۱۲
 | ۲۰۱۳
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ۰۱
 | روسيه
 | 16.9
 | 14.0
 | 15.4
 |
| ۰۲
 |  جرمني
 | ۸.۷
 | 10.4
 | 10.3
 |
| ۰۳
 |  فرانسه
 | ۸.۸
 | 11.3
 | 10.3
 |
| ۰۴
 |
```

```

کاناډا

 | 7.8
 | ۸.۰
 | 10.2
 |
| ۰۵
 | اسپانيا
 | 8.3
 | 6.0
 | 10.1
 |
| ۰۶
 | ترکیه
 | 7.6
 | 7.1
 | 7.9
 |
| ۰۷
 |
```
اوکراين

```
 | 9.1
 | 6.9
 | 7.6
 |
| ۰۸
 |
```
آسټراليا

```
 | ۸.۰
 | 8.2
 | 7.5
 |
| ۰۹
 |
```
برېتانيا

```
 | 5.5
 | 5.5
 | 7.1
 |
| ۱۰
 |
```

```

ارجنټاین

 | 4.1
 | 5.2
 | 4.7
 |
| —
 | **نړیوال ټولګه** | **134.3** | **133.5** | **144.8** |

## سرچينې
# ږدن

ږدن

ټوليز مالومات| ځانګړې وېشنيزه | cereal (en)   |
| کارول |
خواړه څښاک flour (en)   |

ږدن
**ږدن(په انگرېزي: Millet)* يو ډول زڼي دي چې د مارغانو د خوراک په توگه استعمالېږي.
# فرانسوي ژبه

فرانسوي ژبهfrançais (فرانسوي)

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | ژوندۍ ژبه طبيعي ژبه ژبه  |
| ځانګړې وېشنيزه |
اويېل ژبې سوېلي اروپايي ژبه ګالي رومي ژبې رومي ژبې  |
| سیمييزتوب د | غځول  لړۍ...
بروکسل والون برابانت ولايت هايناوت ولايت ليېژ ولايت نامور ولايت فريبورګ جورا نوین بورګ وادت فرانسه لوګزامبورګ موناکو فلېميش برابانت  |
| ليکدود | French alphabet (en)  French Braille (en)   |
| ويونکو شمېر | غځول  لړۍ...
۷۷٬۲۰۰٬۰۰۰ (۲۰۱۹) ۲۰۸٬۱۵۷٬۲۲۰ (۲۰۱۶) ۷۶٬۷۹۵٬۶۴۰ (۲۰۱۶) ۷۵٬۹۱۷٬۸۷۰ (۲۰۱۲) ۱۵۳٬۲۹۹٬۷۷۰ (۲۰۱۲)  |
| د توکمپوهنې ژبې حالت | 0 نړيواله  |
| آيسو ۶۳۹-۱ کوډ |
fr  |
| د ژبې کوډ |
fr  |
| هېواد | غځول  لړۍ...
 فرانسه  سويټزرلينډ  کاناډا  بېنين  بورکينا فاسو  کانګو جمهوريت  د کانګو ديموکراتيک جمهوريت  عاج ساحل  ګابون  ګينه  مالي  موناکو  نایجېر  سېنېګال  توګو  بوروندي  کامرون  مرکزي افريقا جمهوريت  کوموروس  جيبوتي  استوايي ګينه  هايتي  لوګزامبورګ  مادغاسکر  رونډا  سيشل  چاډ  وانواتو  الجېريا  اندورا  کمبوديا  ګرنزي  هند  اېټاليا  جېرسي  لېبنان  موريتانيا  ماوريتوس  مراکش  ويتنام  بېلجيم  تونس  لاوس  د امریکا متحده ایالات  |

نور اړين مالومات| برخه د |
اويېل ژبې  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

.کلاسيکه فرانسوي
**فرانسوی ژبه** (په فرانسوي:**Français**) د رومانی ژبو ځخه یوه ژبه ده چی په فرانسه، بلجیم، سویس، کاناډا او آفریقا کی ویل کېږي.

## سرچينې
# تنفس

**تنفس Respiration** هغه عمل ته ويل کيږي چي وروستي هايدروجن قبلونکي ماليکولي هایډروجن وي. يا په عمومي ډول هغه عمل دي چي انرژي منځته راولي او يو Oxidation عمليه ده او په دري ډوله دي .

## هوازي تنفس

يو عمل دي چي د يو قسم مسايل جوړه وي او د Oxidation, Reduction تعامل څخه منځته راځي. دوهمه او وروستي يي هايدروجن قبلوونکي دي چي د ازاد اکسيجن پواسطه صورت نيسي او پدي ترتيب سره انرژي توليديږي .

## ان ايروبيک ريسپايريشن

ان ايروبيک ريسپايريشن دا هغه قسم تنفس دي چي بغير د ماليکولي اکسيجن څخه نورو غيرعضوي موادو هايدروجن قبلوونکي په حيث وظيفه ترسره کوي. لکه نايتريت، سلفيت، کاربونيت (Co3) او نور مرکبات. لکه تيتانوس بکتريا، سپايرويست، سفلس، بسيلي، سپورتوليدونکي Clostridium او نور. غير هوازي بکتريا خپل د ضرورترور انرژي د تخمر عملي په وخت کي (Fermentation) اخلي او کاربنداي اکسايد ازادوي .

## اختياري هوازي تنفس

د هوا اکسيجن په موجوديت او نه موجوديت کي تنفس ترسره کولي شي، دا ډول بکتريا په هغه هوا کي چي لرونکي د لږ مقدار اکسيجن وي ژوند کوي دا ډول بکتريا دmicro aerophilic په نوم ياديږي، د دي ډلي بکترياو څخه چي د ناروغي د منځته روړلو سبب کيږي عبارت دي له Strepto cocci او Typhoid bacilli څخه .