# د امریکا متحده آیالاتونو دیمکرات ګوند

دیموکراتیک گوند په متحده ایالاتو کې له دوو لویو او معاصرو گوندونو نه یو دی. د دغه گوند بنسټ د ۱۸۲۸ ز کال په شاوخوا کې د اندرو جکسون د ملاتړو له خوا کېښودل شو، چې په نړۍ کې یو له پخوانیو فعالو سیاسي گوندونو نه دی. له ۱۸۶۰ مې ز لسیزې راهیسې یې اصلي سیاسي سیال جمهوري غوښتونکی گوند دی.

دیموکراتیک گوند له ۱۸۶۰ ز کال وړاندې د محدود دولت او ایالتي حاکمیت نه ملاتړ کاوه او د ملي بانک او لوړو تعرفو مخالف و. په ۱۸۶۰ ز کال کې د غلامۍ پر سر په دوو برخو ووېشل شو او له ۱۸۶۰ ز کال نه تر ۱۹۱۰ ز کال پورې دوه ځلې ولسمشرۍ ته ورسېد. د نوولسمې پېړۍ په وروستیو کې یې، هماغه ډول له لوړو تعرفو سره خپل مخالفت ته دوام ورکړ او د سرو زرو د معیار اړوند یې کلک داخلي بحثونه درلودل. د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یې سپینې ماڼۍ ته په ۱۹۱۲ او ۱۹۱۶ ز کال کې د ویډرو ویلسون (د امریکا ۲۸ ولسمشر و) په بریا سره له مترقي اصلاحاتو ملاتړ او له امپریاليزم سره یې مخالفت وکړ.

د فرانکلن ډي. روزولټ له واکمنۍ او په ۱۹۳۲ ز کال کې د نیوډیل په نامه اقتصادي او ټولنیز پروگرام وروسته، دیموکراتیک گوند د ټولنیزې آزادۍ یا ټولنیز لیبرالیزم د سیاسي ایدیالوژي چوکاټ رامنځ ته کړ. نیوډیل پروگرام په ښارونو کې د گڼ شمېر کاتولیک اروپايي کډوالو د ملاتړ جلبولو لامل وگرځېد، خو د دغه گوند د کار اوکسب ملاتړې محافظه کارې څانگې د کمزوري کېدو لامل وگرځېد. د ۱۹۶۴ ز کال کې د مدني حقونو او د ۱۹۶۵ ز کال د رایو ورکولو د حقونو له قوانینو وروسته د دواړو گوندونو اصلي بنسټونو بدلون وموند، په دې ډول چې په ولسمشریزو سیاستونو کې سويلي ایالتونو په جمهوري غوښتونکي گوند باور وکړ او شمال ختیځ ایالتونه بیا په باور وړ توگه دیموکرات شول. د کارگري اتحادیې عناصر چې یو مهال ځواکمن و له ۱۹۷۰ مې لسیزې وروسته کوچني شول، په داسې حال کې چې کارگره طبقه د دیموکراتو بنسټونو مهمه پایه پاتې شوه. ښځې، هغه وگړي چې په ښاري سیمو کې یې ژوند کاوه، ځوانو امریکایانو او د کالجونو فارغینو ډېری جنسي، مذهبي او نژادي لږه کیو  لېوالتیا لرله، څو له دیموکراتیک گوند نه ملاتړ وکړي.

د دیموکراتیک گوند د معاصر لیبرالیزم فلسفه، د مدني آزادیو او ټولنیز مساوات مفاهیم د گډ اقتصاد نه په ملاتړ له یو بل سره ترکیب کوي. دغه گوند په کانگرس کې له معتدلو، محافظه کارو او مترقي څانگو نه جوړ لوی ائتلاف لري. مشارکتي اصلاحات، د چاپېریال خوندیتوب، له سازمان یافته کاري قوې ملاتړ، د ټولنیزو چارو پراختیا، د کالج په اندازه فیس، د روغتیا پالنې اصلاحات، برابرې موکې او له مصرف کوونکو ملاتړ، د دغه گوند د اقتصادي اجنډا هسته جوړوي. په ټولنیزه برخه کې بیا په ټاکنیزو مبارزو کې له مالي اصلاحاتو، د همجنس پالو له حقونو، جنايي عدالت، د کډوالۍ له اصلاحاتو، په وسلو له سختو قوانینو، د سقط له حقونو، د اعدام سزا له لغوه کولو او د مارجیوانا (چرسو) له قانوني کولو ملاتړ کوي.

د امریکا د اوسني ولسمشر جوبایډن په گډون، شپاړسو دیموکراتانو، د امریکا د ولسمشر په توگه خدمت کړی. له ۲۰۲۲ ز کال نه د فدرال دولت اکثریت د دغه گوند په لاس کې دی (د دغه هېواد ولسمشري او په کانگرس او سنا دواړو کې اکثریت په واک کې لري)، ۲۲ ایالتي والیان، ۱۷ ایالتي قانون جوړوونکې جرگې، په ۱۴ ایالتونو کې حکومتي اکثریت (په دواړو حکومت او قانون جوړوونکو جرگو کې) او د لویو ښارونو ښاروالۍ په واک کې لري. د متحده ایالاتو د سترې محکمې له نهو قاضیانو نه درې یې د د دیموکراتیکو ولسمشرانو له خوا ټاکل شوي. د ثبت شویو غړو له مخې، دیموکرات گوند په متحده ایالاتو کې تر ټولو لوی او د نړۍ درېیم لوی گوند دی.

## تاریخچه

د دیموکراتیک گوند چارواکي، ډېری مهال د دغه گوند رېښه د توماس جفرسن، توماس مډیسون او فدارلیزم ضد نورو مخکښو کسانو له خوا په ۱۷۹۲ ز کال کې د جوړ شوي دیموکراتیک جمهوري غوښتونکي گوند نه بولي. یاد گوند، د وېگ گوند او معاصر جمهوري غوښتونکي گوند الهام بخښونکی دی. له سازماني پلوه، په حقیقت کې دغه گوند په ۱۸۳۰ مه لسیزه کې د اندرو جاکسون په ټاکل کېدو سره رامنځته شو. په ۱۸۹۶ ز کال کې د ویلیام جیننگز برایان له نوماندۍ راهیسې، دغه گوند په عمومي ډول د جمهوري غوښتونکي گوند د اقتصادي مسائلو پر وړاندې کیڼ لوری نیولی دی. دیموکراتان له ۱۹۴۸ ز کال راهیسې، د مدني آزادیو اړوند تر ډېره آزادي پلوه اولیبرال و، په داسې حال کې چې د همدغه گوند محافظه کارې ډلې تر ۱۹۶۰ مې لسیزې پورې په سوېل کې له دغه چارې سره مخالف و. د بهرني سیاست په برخه کې دواړو ډلو څو ځله خپل لیدلوري بدل کړي.

## نوم او نښانونه

په ۱۸۲۴ ز کال کې دیموکراتیک -جمهوري غوښتونکی گوند په لنډ مهالي جمهوري غوښتونکي ملي گوند او جاکسوني خوځښت ووېشل شو، چې په ۱۸۲۸ ز کال کې په دیموکراتیک گوند بدل شو. په جکسوني دوره کې د «دیموکراسي» اصطلاح، د دغه گوند له خوا کارول کېده، چې په پایله کې د «دیموکراتیک گوند» نوم ورباندې کېښودل شو او په ۱۸۴۴ ز کال کې یې دغه نوم رسمیت وموند. د دغه گوند غړو ته «دیموکراتان» یا «دیموکرات» ویل کېږي.

په عامیانه (سیمه ییزه) بڼه ورته «دیموکرات گوند» هم ویل کېږي، خو له ۱۹۵۲ ز کال راهیسې د مخالفو ډلو له خوا د سپکاوي کوونکې اصطلاح په توگه ورته کارول کېږي.

د دغه گوند تر ټولو مشهوره د شگون نښه خر یا نارینه خر دی. د اندرو جاکسون مخالفینو په هغه باندې د ملنډې وهلو په موخه، هغه د «جکاس (نر خره)» په نوم له دې امله چې یو سخت سری او احمق حیوان دی، یادوه. خو له دې سره دیموکراتانو عامه مفاهیم خوښول او هغه یې انتخاب هم کړ، له همدې امله دغه انځور دوام راوړ او وده (تکامل) یې وکړه. د دغه نښان په ټاکلو کې ډېر اغېز په هارپر اونیزه کې له ۱۸۷۰ کال وروسته د توماس نست کارتونونو درلود. کارتون جوړوونکي د نست پر قدم لاړل او خر یې د دیموکراتانو او فیل یې د جمهوري غوښتونکو په استازولۍ په خپلو کارتونونو کې کاراوه.

د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په انډیانا، کنټاکي، اوکلاهاما او اوهایو ایالتونو کې د جمهوري غوښتونکو د باز پر خلاف د دیموکراتیک گوند سنتي نښان چرگ و. دغه نښان (سمبول) تر اوسه پورې د اوکلاهاما، کنټاکي، انډیانا او لویدیځې ویرجینیا په رای پاڼو کې کارول کېږي. چرگ د ملي دیموکراتیک گوند د رسمي نښان په توگه ومنل شو. په نیویارک کې د دیموکراتیک گوند نښان پنځه ټکي لرونکی ستوری دی.

په داسې حال کې چې دواړه لوی گوندونه (او نور کوچني گوندونه) سور، سپین او آبي دودیز امریکايي رنگونه په خپلو تبلیغاتو او نندارونو کې کاروي، د ۲۰۰۰ ز کال کې د ټاکنو د شپې راهیسې شین رنگ د دیموکراتیک گوند د پېژندل کېدونکي رنگ په توگه گڼل کېږي چې سور بیا د جمهوري غوښتونکي گوند د پېژندلو رنگ دی. په دغه شپه، د لومړي ځل لپاره ټولو لویو تلویزیوني شبکو، همدغه رنگونه په ټاکنیزه نقشه کې وکارول: شنه ایالتونه د الگور لپاره (دیموکراتیک نوماند) او سره ایالتونه د جورج ډبلیو بوش لپاره (د جمهوري غوښتونکو نوماند). له دغه مهال وروسته شین رنگ په پراخه کچه د دغه گوند د څرگندولو په موخه کارول کېږي. دا د متحده ایالاتو نه بهر د مروجې رویې پر خلاف دي، چېرې چې شین عنعنوي رنگ د ښي اړخه او سور د کیڼ اړخه ډلې لپاره کارول کېږي. د بېلگې په توگه: په کاناډا کې سور رنگ د آزادي پلوې یا لیبرال ډلې او شین رنگ د محافظه کارې ډلې استازولي کوي.

ددودیزې ترانې (سرود) په توگه د دغه گوند له خوا ولسمشریزو ټاکنو ته د نوماندۍ په کنوانسیون کې د ارون کوپلنډ «Fanfare for the Common Man» سرود د دیموکراتیک گوند د ملي کنوانسیون په سر کې غږول کېږي.

## سرچینې