Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# اینکایان

اینکایانTawantinsuyu (کيچوا)

اړوند| پلازمېنه |
کوسکو  |

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | پخوانی هېواد  |
| رسمي ژبه |
کيچوا ژبه  |
| ځايي ژبې |  لړۍ...
Classical Quechua (mul)  — کيچوا ژبه — Aymaran (en)  — Puquina (en)  — Mochica (en)   |
| دین | religion in the Inca Empire (en)   |

اړين مالومات| د ړنگېدو وخت |
۱۵۳۳ (Gregorian) ۱۵۷۲  |

نور اړين مالومات| پيل موده |
۱۴۳۸  |
| پای |
۱۵۳۳  |

نور مالومات| کورډي‌نېشن | ﻿ / ﻿  |

Kingdom of Cusco (en)  Neo-Inca State (en)
Viceroyalty of Peru (en)
**اینکایي ټولواکمني** (د اینکایانو امپراطوري) له ۱۴۳۸-۱۵۳۳م کاله پورې په سویلي امریکا د نننۍ پیرو هیواد اړوند سیمه کې له بومي سور پوستانو جوړه واکمني (امپراطوري) وه. د یادې ټولواکمنې په ترټوله پراخه تاریخ کې د پیرو، چیلی، اکوادور، ارجنټاین، بولیویا او کلمبیا یو شمیر برخې ترواک لاندې لرلې. د کوسکو ښار د اینکایي واکمنې ایداري او سیاسي مرکز وو، په ۱۶م پیړۍ کې د اسپانویانو د راتګ سره یاده واکمنې له منځه لاړه.

## تاریخ
# کوسکو

**کوزکو** (کوسکو) په انګلیسي Cusco) د پیرو هیواد په سویل ختیځ کې پروت تاریخي ښار دی چې تاریخ یې د اینکایانو ټولواکمنې ته رسیږي.

| کوسکو
 |
| --- |
| Cusco / Cuzco (Spanish) Qosqo (کچوآ) Cusco
 |
| *Cusco*   |
| د کوسکو انځورد کوسکو انځور |
|

---

 |
| د امپراتورې ښار |
| د کوسکو برخېد کوسکو برخې |
|

---

 |
| **لوا تېروتنهد چلنوال:Mapframe په 385 کرښه کې: attempt to perform arithmetic on local 'lat\_d' (a nil value).** |
| کورډېناټونه: ﻿ / ﻿ |
| بنسټ | ۱۱۰۰ |
| - | ۲۳ مارچ ۱۵۳۴ |
| اداري وېش
 |
| هیواد | کينډۍ:PER |
| سیمه | کوسکو |
| استان | کوسکو |
| پلازمینه د: | اینکایان  (1 پېړۍ–۱۵۳۶) |
| حکومت
 |
|  • ډول | ښار |
|  • ښاروال | لوئیس فلورس |
| پراخوالی
 |
|  • پراخوالی | ۷۰٬۰۱۵ کلوميټر٢ (۲۷٬۰۳۳ میله  مربع) |
| لوړوالی | ۳۳۹۹ ميټره (۱۱٬۱۵۲ فوټ) |
| نفوس شمېرنه (۲۰۰۷)
 |
|  • ټولټال | ۳۵۸٬۹۳۵ |
|  • د نفوسو کثافت | ۵٫۱/کلوميټر٢ (۱۳/ميله مربع) |
| د گڼه گوڼې نوم | Cuzqueño (a), cusqueño (a) |
| وروستي مالومات
 |
| وخت زون | PET (ه.ن.و۵-) |
| پستي کوډ | 08000   |
| د تلیفون شپول | ۸۴ |
| جيو کوډ | 3941584   |
| خورلڼې ښارونه | سمرقند ،  آتن ،  مکسیکو ښار ،  بیت لحم ،  شيان ،  رايو ډي جينېرو ،  هاوانا ،  بيت المقدس ،  کیوتو ،  مسکو    |
| رسمي وېبپاڼه | www.municusco.gob.pe |
|  |
| سمول  |

## تاریخ
# سرطانپوهنه

**سرطانپوهنه** يا **اونکالوجي(په انگرېزي: Oncology)* (له يوناني ژبې *اونکوس* (ὄγκος), چې د حجم، تودې يا تومور په مانا، او د *-لوجي* (-λογία), وروستاړي نه چې د "زده کړې" مانا لري) د طب يوه څانگه ده چې د سرطاني ناروغيو سره سرو کار لري. پدې څانگه کې د بېلابېلو سرطاني ناروغيو او تومورونو پېژندنه او درملنه هم نغاړل شوي. د دغې څانگې څانگپوه *اونکولوجېست* يا *سرطانپوه* بلل کېږي.
اونکولوجي يا سرطانپوهنه په لاندې موضوعگانو اړونده ده:

* په يوه ناروغ کې د هر ډول سرطان د پېژندنې او تشخيص اړوند
* درملنه (بېلگه، جراحي، کيمودرملنه، وړانگودرملنه او نورې شته درملنې)
* د سرطاني ناروغ د بريالۍ درملنې وروسته يې څارنه
* سرطاني ناروغ د وروستي پړاو پاليېټيف پالنه
* د سرطاني درملنې شاوخوا اخلاقي پوښتنې
* د عامه وگړو د څارنې هڅې يا
* د سرطاني ناروغ د خپلوانو (په هغه سرطاني ناروغيو کې چې د وراثت پر بنسټ رامېنځ ته کېږي، لکه د تي سرطان)

## پېژندنه

د سرطاني ناروغيو په پېژندنه کې تر ټولو اهم د ناروغ روغتيايي پېښليک: البته د روغتيايي شکايت څرنگوالی هر ډول نښې نښانې (ستړيا, وزن بايلنه, د وينې د کمښت ناڅرگنده سبب، په ناڅرگند سبب رامېنځ ته شوې تبه، نيوپلازم ته ورته علايم او نورې نښې). غالباً په يوې فيزيکي کتنې د يوه نيوپلازم ځای او سيمه رابرسېرېږي.
# ايميونولوژي

ايميونولوژي

ټوليز مالومات| عمومي مالومات | medical specialty (en)  branch of biology (en)  پوهنتوني رشته  |
| ځانګړې وېشنيزه |
ژونپوهنه biomedicine (en)  pediatrics (en)   |

نور اړين مالومات| برخې | psychoneuroimmunology (en)  immunogerontology (en)   |

د ایمیون اصطلاح په پخوانی روم کی د لاتینی کلمی (immunitas) څخه اخیستل شوی ده چی د رومی سناتورانو د مصونیت یا حفاظت په معنا ده له تاریخی له نظره معافیت د امراض په وړاندی خصوصا در انتانی امراضو په وړاندی د حفاظت په معنا ده
ایمینولوژي:
د عضویت ځانګری مقاومت د انتاناتو په مقابل کی د ایمینولوژي څځه عبارت دی او یا په بل عبارت هغه محصولات چه د انتی جن په مقابل د عضویت د عکس العمل سبب کیږی د ایمینولوژي څخه عبارت دی
معافیتی سیستم د معافیتی حجراتو او دهغه مربوط مالیکولونو څخه جور دی
د ایمینولوژي تاریخچه!!!
د انتاناتو د کشف څځه مخکی لاسته راورل شوه کوم شخص چی یو ځل د چچک په ناروغی اخته شوی وی وروسته له جوړیدو څخه نوموړی شخص د چیچک د ناروغی څخه په امان کی دی همدارنګه مخکی د ۱۸۰۰ میلادی کال څخه ادوارد جینر نظریه درلود او ویی ویل هغه کسان چی د غویی په چیچک باندی اخته شوی وی هغوی د انسانی چیچک په وړاندی حساس نه دی
په ۱۹ پيری کی لویی پاستور ، رابرت کوخ او داسی نورو علماوو د انسان د معافیت په جوړیدو کی د باکتریا په مقابل کی ډیر کوششونه وکره چه بلاخره لاسته یی راوره. او ویی ویل
معافیت جوریدل په هغه صورت کی امکان لری چی نوموری مکروب ته په داسی دول تغیر ورکړل شی چی د مرض د تولید قابلیت له لاسه ورکړی یعنی ضعیف شی یا مړ شی تاریخ پوهان په دی عقیده دی د لومړی ځل لپاره د (توسایدیس) عالم په نوم د آتن په ښار کی د پنځمی پیړی په منځ کی مخکی له میلاده د معافیت اصطلاح د طاعون د ناروغی د پاره وکاروله
Immunology: اوس مهال په پیشرفته شکل وجود لری دا یو تجربوی علم دی چی پدی کی د معافیتی پدیدو او صاف او مطلوب شوی نتایج د تجربوی مشاهداتو پر اساس قرار لری چی د ادوارد جینر تجربه د یادولو ور دی چه د انسانی چیچک د ناروغی ضد واکسینی جور کر همداړنګه (Kheber) چی یو انګلیسی داکتر هغه کارګران ته متوجه شو چه د غواګانو د فارم مسول وه نوموری کارګران چه کله به غوایی په چیچک اخته شوه له ښه کیدو ورسته ته به د دوهم ځل لپاره د غوایی په چیچک نه اخته کیده
د واکیسن ریشه چی نن ورځ په پراخ دول د انتانی ناروغیو د مخنیوی یا وقایی په حیث ور څځه استفاده کيږی د هم هغه ادوارد جینر تجربه ده چه دغه عالم د غویی چیچک محتوی د اته کلن هلک په بازو کی زرق کره جی دغه هلک د غویی په چیچک هیځ کله اخته نشو
د واکسین اصطلاح چی نن ورځ د انتانی ناروغیو د مخنیوی په خاطر ورڅخه استفاده کیږی لاتینه ریشه لری چی د vaccines یا د غویی چیچک ویروس څخه اخیستل شویده همدارنګه انسانی چیچک اولینی مرض دی چی د یو پراخه واکسیناسیون برنامی په وسیله په جهان کی له منځه تللی وی همدارنګه د ۱۹۶۰ څخه بیا تر اوسه د معافیت د کار په بخش کی ژور تغیرات او پرمختګونه راغلی دی چی عبارت دی له
د حجروی کشت (celluler cultur)
Monoclonal antibody
ایمیونوشیمی
د نوی DNA ترکیب کیدل او Crystalographyn د ایکس (X) شعاع په وسیله
همدارنګه حیوانی تولید چی د جینتیک پوسیله یو دول تغیرات پکښی راځی هم په وجود راغلی دی خصوصا د یو ډول موږکان چه انتقالی جین transgenic او Knockout لرونکی دی