Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ترک بولیاں

| ترک Turkic |
| --- |
| جغرافیائی تقسیم: | تھللے چڑھدے یورپ توں لہندے چین تے سائبیریا تک |
| لسانی درجہ بندی: | دنیا دے مُڈھلے بولی ٹبر وچوں اک |
| سابقہ اصل-زبان: | پروٹو ترک |
| ذیلی تقسیمات: | * عام ترک
* ایغور بولی
 |
| آیزو 639-5: | `trk` |
| گلوٹولاگ: | `turk1311` |
| ترک زباناں دا جغرافیائی پھیلاؤ
  جنوب مغربی (اوغوز)
  جنوب مشرقی (اوئغور)
  خلج (ارغو)
  شمال مغربی (کپچاک)
   چوواش (اوغور)
  شمال مشرقی (سائبیریائی)
 |

**ترک بولیاں** (Turkic languages) ترک قوم دیاں بولیاں جاݨ آلیاں گھٹو گھٹ ۳۵ بولیاں دا بولی ٹبر اے۔
ایہ تھللے چڑھدے یورپ، بحیرہ روم، سائبیریا تے چڑھدے ترکستان تک بولیاں جاندیاں نیں۔ ایہنوں الطائی بولیاں ٹبر دا حصہ بݨاوݨ دی تجویز اے۔

ترکی بولیاں ۱۷ کروڑ لوکاں دی ماں بولی اے تے ایہدے کل بلارے ۲۰ کروڑ توں ودھ نیں۔ ایس بولی ٹبر وچوں سبھ توں زیادہ بولی جاݨ آلی بولی ترک بولی اے جیہڑی خاص کر اناطولیا تے بلقان دے علاقے وچ بولی جاندی اے۔ ساریاں ترکی بولیاں وچوں %۴۰ بلاویاں دی ماں بولی ترک بولی اے۔

## درجہ بندی

ترک زباناں دا جغرافیائی پھیلاؤ دا نقشہ
ترک زباناں نو‏‏ں چھ شاخاں وچ تقسیم ک‏ر سکدے نيں۔

* عام ترک
	1. جنوب مغربی (اوغوز ترک)
	2. شمال مغربی (قپچاق ترک)
	3. جنوب مشرقی (قارلوق ترک)
	4. شمال مشرقی (سائبیریائی ترک)
	5. ارغو ترک
	+ 1. اوغور ترک

## خصوصیت

ترکی بولیاں غیرحاضر فائل بولیاں نیں جیہدا مطلب اے کہ ایہناں بولیاں وچ ستہی پدھر تے فائل غیر حاضر ہندا اے پر گہن بنتر دے مطابق تے قعل وچ آئی تبدیلی توں فا‏ل دا گیان ہو جاندا اے۔ ایہناں بولیاں وچ ویاکرنک لنگ دی ان ہوند اے۔ ایس ٹبر دیاں ساریاں بولیاں دی بنتر فائل فعل مفعول آلی اے۔

## تریخ

### مڈھلیاں لکھتاں

ترکی بولیاں دی پہلی لکھتاں ۸ویں صدی دیاں اورخان ہتھلکھتاں ہن جو ۱۸۸۹ وچ منگولیا دی اورخان وادی وچوں حاصل ہوئیاں سن۔کاشغرلی محمود دی ۱۱ویں صدی رچنا دیوان لغت ترک(*Divânü Lügati't-Türk*) ترکی بولیاں دا پہلا بولی تجزیہ ہے۔ ایہہ ترکی بولیاں دا پہلا کوش(لغت) ہے اتے اس وچّ ترکی بولی دے بلاریاں دی جغرافیائی وقوع دا نقشا وی شامل کیتا گیا ہے۔ ایہہ خاص کرکے اس بولی پروار دی دکھنی-لہندی شاخ نال متعلق ہے۔

## ہور دیکھو

* ایشیا دیاں بولیاں
* منگول بولیاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Turkic Languages Verb Comparison
* Turkic Inscriptions of Orkhon Valley, Mongolia Archived 2012-04-11 at the وے بیک مشین
* Turkic Languages: Resources – University of Michigan
* Map of Turkic languages
* Classification of Turkic Languages Archived 2011-04-08 at the وے بیک مشین
* Online Uyghur–English Dictionary
* سانچہ:Dmoz
* Turkic language vocabulary comparison tool / dictionary
* A Comparative Dictionary of Turkic Languages Archived 2011-07-10 at the وے بیک مشین *Open Project*
* The Turkic Languages in a Nutshell Archived 2020-11-12 at the وے بیک مشین with illustrations.
* Swadesh lists of Turkic basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
* Conferences on Turkic languages processing: Astana, Kazakhstan, 2013 Archived 2015-09-25 at the وے بیک مشین, Istanbul, Turkey, 2014 Archived 2021-02-24 at the وے بیک مشین, Kazan, Tatarstan, 2015 Archived 2015-09-25 at the وے بیک مشین
# آبنائے کارا

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | آبنائے کارا |  |

 |
|    |
|

---

 |
| ﻿ / ﻿    نقشہ |
|

---

 |
|  منطقہ
  |
| حصہ | کارا سمندر ،  بحیرہ بیرنٹس    |
|  خصوصیات
  |
| چوڑآئی | 50 کلومیٹر    |
| گہرائی | 52 میٹر    |
| ترمیم  |

آبنائے کارا دا محل وقوع درساؤندا اک نقشہ

**آبنائے کارا جاں کارا پنجوڑ** (Russian: Пролив Карские Ворота; *پرولو کراسکیئے ووروتا*) اک 56 کلومیٹر (35 میل) چوڑی پانی دی کھاڑی (خلیج) ہے جو نووایا زیملیا دے دکھنی سرے اتے ویگاچ جزیرہ دے شمالی سرے وچکار پیندی ہے۔ ایہہ آبنائے(پنجوڑ ]] اتری روس وچّ کارا سمندر اتے بیرنٹس سمندر نوں جوڑدا ہے۔

## حوالے
# جیمز کک

**جیمز کک** (1728 1779) برطانیہ دا اک کھوجی تے نقشے بنان والا سی۔

جیمز کک یارکشائر، انگلینڈ دے اک پنڈ مارٹن چ 7 نومبر 1728 نوں جمیا۔ کک اٹھ پعین پعراواں چوں دوجے نمبر تے سی۔ اودا پیو اک سکاٹ کھیت مزدور جیمز کک تے ماں یارکشائر دی گریس پیس سی۔ 1741 چ 5 ورے سکول جان مگروں اودے پیو نے اونوں وائی بیجی تے لادتا۔ 1747 چ اوہ اک سمندری جعاز تے چلا گیا۔ جعاز تے کم کردیاں ہویاں اونے الجبرا جمیٹری تے ہور رلدیاں سائینسان پڑھیاں۔ 1752 چ اونے مال ٹعون والے جعاز تے کم کیتا۔ ست ورہ لڑائی باجون اونے 1755 چ اوہ سمندری فوج چ چلا گیا۔ اکتوبر نومبر 1755 چ اونے اک فرانسیسی جیعاز تے مل مارن تے دوجے نوں ڈبون چ حصہ لیا۔ کینیڈا چ ہون والی لڑائی چ اودے بناے ہوۓ نقشے نے بڑا کم کیتا۔ 1760 دے وریاں چ اونے نیوفاؤنڈلینڈ دے اوکھے کنڈیاں دے اونے نقشے بناۓ۔

## پہلا سفر (1768 - 1771)

1766 چ رائل سوسائٹی نے اونوں اپنے کم لیا رلایا تے 1768 چ بحرالکاہل پاندھی وینس نوں تکن لئی کلیا۔ اوہ لیندے ول جاندیاں کیپ ہارن، دکھنی امریکہ کولوں لنگیا تے تاہیتی 13 اپریل 1769 نوں اپڑیا۔ سوسائی دا کم کرکے اوہ دکھن ول مڑیا تے نیوزی لیند اپڑیا تے ایدے نقشے بناۓ ایس کم مگروں اونے لیندے ول اپنے جعاز نوں موڑیا تے 19 اپریل 1770 نوں اسٹریلیا دے دکھنی چڑھدے کنڈے تک اپڑیا۔ اوہ پہلا یورپی سی جیہڑا ایتھے اپڑیا۔ جوزف بینکس وی ایس سفر چ اودے نال سی۔ 12 جولائی 1771 نوں اوہ انگلینڈ واپس اپڑیا۔ انگلینڈ ج اودیاں لکھتاں چھپیان جناں نے اونون ہیرو بنا دتا۔

## دوجا سفر (1775 - 1772)

1772 چ جیمز کک اپنے دوجے سفر تے گیا ایس وچ اونے تھلوین سمندراں دی کھوچ کیتی تے انٹارکٹکا دے نیڑے اپڑیا۔

## تیجا سفر (1779 - 1776)

لال لین پہلا سفر، ہری دوجا تے نیلی تیجا سفر دسدی اے۔
تیجے سفر دا وڈا کم براعظم امریکہ دے اتوں اوہ ران ٹعونڈنا جیہڑا بحرالکاہل تے وڈا سمندر اوقیانوس نوں رلاۓ۔ 1778 نوں اوہ ہوائی دے جزیرے پونچیا تے اوہ پہلا یورپی سی جیہڑا ایتھون تک اپڑیا۔ فیر اوہ اتے ول جاندا ہویا بیرنگ سٹریٹ اپڑیا پر اوہ جس کم لئی آیا سی اوہ ران ناں لبیا۔ 1778 چ اوہ واپس ہوائی دے جزیرے تے اپڑیا۔ 14 فروری 1779 نوں اونوں ہوائی دے لوکاں نے جناں تے اونوں چوری دا شبہ سی ماردتا۔ مرن ویلے اوہ 50 ورے دا سی۔

 **کوپلے ٹکا لین والے** (Copley Medallists)

جیمز کک **·** ہمفری ڈیوی **·** جارج اوہم **·** روڈلف کلاسیس **·** جوزف لسٹر **·** دمتری مندلیف **·** میچنیکوف **·** تھامسن **·** لورینٹز **·** ارنسٹ ردرفورڈ **·** ایلبرٹ آئینسٹائن **·** نیلز بوہر **·** جیمز چیڈوک **·** ہوورڈ فلورے **·** الساندرو وولٹا **·** میکس پلانک **·** رابرٹ براؤن **·** روڈلف ورچو **·** سٹیفن ہاکنگ