# پہلا صفہ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

ایہہ اک کھلا آزاد انسائیکلوپیڈیا ہے جتھے کوئی وی لکھ یا ترمیم کر سکدا ہے

**اج ہفتہ ، ۴ جولائی ۲۰۲۶ء بمطابق ۱۸ محرم ۱۴۴۸ ہجری\_ ہݨ تک پنجابی ویکیپیڈیا اُتے\_ ۷۵,۵۹۴** \_لیکھ نیں

* وکیپیڈیا تعارف
* ترمیم کِداں کرئیے؟
* پنجابی وچ پڑھݨا لکھݨا اوکھا؟
* اصول ضابطے اَتے ہور حکمت عملیاں
* آف لائن نسخہ
* پنجابی وچ ٹائپنگ سِکھن دے لئی کلک کرو
* موبائل ویب سائٹ
 |   |

  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| سارے صفحے |  |  | ا  | ب | بھ | پ | پھ | ت | تھ | ٹ | ٹھ | ث | ج | جھ | چ | چھ | ح | خ | د | دھ | ڈ | ڈھ | ذ | ر | ڑ | ز | ژ |  |  |
|  |  | س | ش | ص | ض | ط | ظ | ع | غ | ف | ق | ک | کھ | گ | گھ | ل | ݪ | م | ن | ݨ | و | ۋ | ھ | ء | ی | ے |  |  |

 |
|  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| چونواں مضمونتاشقند دا طائرانہ منظر
تاشقند ازبکستان دا راجگھر تے سبھ توں وڈا شہر اے ۔ ایہہ صوبہ تاشقند دا صدر مقام وی اے ۔ 2006ء دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق شہر دی آبادی 31 لکھ جد کہ غیر سرکاری اعداد شمار دے مطابق 40 لکھ توں وی ودھ اے ۔ قرون وسطی وچ ایہہ شہر چچ دے ناں نال جانیا جاندا سی جہڑا بعد وچ چچ قند یا چش قند تے فیر تاشقند بن گئیا ۔ ترک زبان چ تاش دا مطلب پتھر اے قند شہر لئی استعمال ہندا اے جداں قوقند ، سمرقند وغیرہ ۔ ناں دی ایہہ تبدیلی 16ویں صدی عیسوی دے بعد عمل چ آئی ۔
تاشقند سویت دور ج سویت یونین دا وسطی ایشیا چ اہم شہر تے پورے وسطی ایشیا دا غیر اعلانیہ صدرمقام وی رہیا ۔ تاشقند شہر دے موجودہ ہجے " تاشکینت" وی روسی اثرات ظاہر کردے نیں ۔
سنہ 1219ء چ چنگیز خان نے حملہ کرکے شہر نوں تباہ کردتا ۔ تیموریاں تے شیبانیاں دے دور چ اس شہر نے خوب ترقی کیتی۔ تاہم اس عرصے چ ایہہ ازبکاں ، قازقاں ، فارسیاں تے منگولاں دے حملیاں دا نشانہ بندا رہیا ۔

1809ء چ تاشقند خانان قوقند دے قبضے چ چلا گئیا ، اس وقت تاشقند دی آبادی اک لکھ سی تے ایہہ وسطی ایشیا دا خوشحال ترین شہر سی ۔ مئی 1865ء چ جنرل میخائیل چرنیائيف نے شہر تے حملہ کرکے اسنوں فتح کرلئیا ، عددی برتری تے مضبوط حصار حاصل ہون دے باوجود خانان قوقند دی فوجاں 2 دن وی روسی سلطنت دی فوج دے ساہمنے ٹھہر نا سکیاں تے شہر روسیاں دے قبضے چ چلاگئیا ۔ چرنیائيف جہڑا کہ شیر تاشقند دے ناں نال مشہور ہوئیا نے عوام دے دل جتن لئی خانان دے لگاۓ ہوۓ سارے ناجائز محصولات اک سال ختم کردتے تے عام لوکاں دے مسائل دے خاتمے دیاں کوششاں کیتیاں ۔ اسنوں زار روس ولوں تاشقند دا گورنر بنائیا گئیا تے اسنے زار الیگزینڈر II کول ایہہ سفارش وی کیتی کہ تاشقند نوں روسی سلطنت دے زیر تحفظ اک آزاد ریاست بنا دتا جاوے ۔ زار نے چرنیائیف تے اسدے سپاہیاں نوں اعزازات تے تمغیاں نال نوازیا پر جنرل نے ایہہ حملہ زار دی اجازت توں بغیر کیتا سی اس لئی اوہ زیادہ عرصہ اپنا عہدہ برقرار رکھن چ ناکام رہیا تے چھیتی ای اسدی جگہ قسطنطین پیترووچ وان کوف مین نوں مقرر کردتا گئیا تے تاشقند نوں اک آزاد ریاست تصور کرن دی بجاۓ اسنوں روسی ترکستان دا راجگھر بنا دتا گئیا ۔ جس دا پہلا گورنر جنرل کوف مین سی ۔ پرانے شہر دے نیڑے اک چھاؤنی تے روسی آبادی بنائی گئی تے ملک دے کئی علاقیاں توں روسی لوکاں تے تاجراں نوں ایتھے آباد کیتا گئیا ۔ وسط ایشیا تے اپنا اثر و رسوخ رکھن لئی روس تے برطانیہ دے مابین ہون والے تنازعے جسنوں وڈی کھیڈ اکھیا جاندا اے دے دوران ایہہ شہر جاسوسی دا گڑھ بن گئیا ۔ 1889ء چ ٹرانس کیسپیئن ریلوے دی پٹری ایتھے پہنچی تے جنہاں کارکناں نے پٹری تعمیر کیتی اوہ ایتھے ای آباد ہوگئے تے جنہاں نے بالشویک انقلاب (انقلاب روس) دی نیہہ وی ایتھے رکھی ۔۔۔۔ سارا پڑھن لئی ایتھے کلک کرو۔۔۔

پنجابی بولی
* پنجابی پاکستان وچ بولن وچ پہلے نمبر تے ہے۔
* پنجابی برطانیہ وچ بولن وچ انگریزی مگروں دوجے نمبر تے ہے۔
* پنجابی دکھنی ایشیاء وچ بولن وچ ہندی، بنگالی مگروں تیجے نمبر تے ہے۔
* پنجابی کینیڈا وچ بولن وچ چوتھے نمبر تے ہے۔
* پنجابی بولن والیاں دا سب توں وڈا شہر لہور ہے۔
* پنجابی وچ سب توں بوہتی چھپݨ والی کتاب میلہ اکھیاں دا ہے۔
* پنجابی دا پہلا وڈا انسائیکلوپیڈیا پنجابی وکیپیڈیا ہے۔
* دنیا دی سب توں پہلی گرامر اشٹادھیایی پنجاب وچ لکھی گئی۔
* پنجابی دا سب توں پہلا اخبار **ہندو پرکاش** 1873 وچ امرتسر توں شروع ہویا ۔
* شاہ مکھی لِپی وچ سب توں پہلا اخبار **امرت پترکا** 1896 وچ جاری ہویا۔

تسیں جاندے او

میری کیوری
 •  …کہ سب تو‏ں ودھ استعمال ہوݨ والی ویب سائٹ **گوگل سرچ** اے ؟
 •  …کہ دوسرے مغل شہنشاہ **نصیر الدین محمد ہمایو‏ں** نے شیر شاہ سوری تو‏ں شکست کھانے دے بعد 15 سال جلاوطنی وچ گزارے تے 1555ء وچ اپنے سپہ سالار بیرم خان د‏‏ی مدد تو‏ں ہندوستان اُتے دوبارہ حملہ کيتا تے اقتدار حاصل کیا؟
 •  …کہ **میری کیوری** (تصویر وچ ) نوبل انعام جیتنے والی پہلی سواݨی تے دو وکھ وکھ سائنسی شعبےآں وچ دو نوبل انعام جیتنے والی واحد سواݨی نيں؟
 •  …کہ ٹیلی ویژن ریموٹ کنٹرول دے موجد **رابرٹ ایڈلر** سن ؟
 •  …کہ **چمگادڑ** واحد ممالیہ جانور اے جو اڑ سکدے نيں؟
 **ہور "کیہ تسيں جاݨدے ہو"**

 |  |

|

اج کل دیاں خبراں |
| --- |
| * اسرائیل تے ریاستہائے متحدہ دے ایران اُتے فضائی حملے وچ ایرانی سپریم لیڈر **علی خامنہ ای** (تصویر وچ ) ہلاک ہو گئے۔
* بنگلہ دیش نیشنلسٹ پارٹی نے **طارق رحمٰن**  د‏‏ی قیادت وچ **2026ء دے عام انتخابات** وچ کامیابی حاصل کرلئی-
* **میا موٹلی** بارباڈوس دے عام انتخابات وچ لگاتار تیسری مرتبہ وزیرِ اعظم منتخب ہو گئياں۔
* کوستا ریکا دے عام انتخابات وچ **لورا فرنینڈیز ڈیلگاڈو** کامیانی حاصل ک‏ر ک‏ے صدر منتخب ہو گئياں۔

**جاری**:* حماس اسرائیل جنگ
* میانمار خانہ جنگی
* یوکرین اُتے روسی حملہ
* سوڈان تنازع

 **حالیہ موتاں**:* رابرٹ ڈووال
* جیسی جیکسن
* پامرسٹن
* زعیم قادری
 |
|

اج دا شبد |
|
سانچہ:پنجابی دے لفظ/ ۰۰ |
|

اج دی گل |
|

|  |
| --- |
| پنجابی نوں قومانتری پدھر اُتے لیاوݨ لئی پنجابی وچ لِکھݨ اَتے پڑھن دی کوشش کرنی چاہیدی ہے!  |

 |
|

سہ ماہی منصوبہ |
|  **فوری توجہ لوڑیندے لیکھ (دسمبر)** ← **لہور دی تریخ، پنجاب دی تریخ، رائے احمد خان کھرل، اسلام، پاکستان دی تریخ،کیمسٹری، پنجاب دے دریاواں تے نہراں دی تریخ، ہندو مت، بوآ کرکٹ، تریخ ، لسٹاں**

---

نامزدگی: **چنویں لیکھ** (چنویں لسٹ) **·**  ودھیا لیکھ **·**

---

 |
|

اج دا دن |
|
**اج**: ہفتہ، ۴ جولائی ۲۰۲۶ عیسوی بمطابق ۱۸ محرم ۱۴۴۸ ہجری (متناسق عالمی وقت)
* 1977ء - پاکستان دے چیف آف آرمی سٹاف جنرل محمد ضیاء الحق دے حکم اُتے وزیر اعظم پاکستان ذوالفقار علی بھٹو نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔
* 1999ء – وزیر اعظم پاکستان میاں محمد نواز شریف نے امریکہ دا دورہ کيتا جتھے انہاں اُتے کارگل تو‏ں فوج نو‏‏ں ہٹانے دے لئی دباؤ ڈالیا گیا۔
* 1996ء وزیر اعظم بے نظیر بھٹو نے حبکو پاور پلانٹ دا افتتاح کيتا <
* 1995ء حکومت سندھ نے شام نو‏‏ں چھپنے والے چھ اخبارات اُتے پابندی عائد کردتی
* 1954ء جرمنی نے ہنگری کوشکست دے ک‏ے فٹ بال ورلڈ کپ جِت لیا
* 1947ء قانون آزادی ہند بل برطانوی دار العوام وچ پیش ہويا
* 1946ء فلپائن نے دوسری جنگ عظیم دے بعد امریکہ تو‏ں مکمل آزادی حاصل کيتی
* 1884ء فرانس نے ”مجسمہ آزادی“ اسٹیچو آف لبرٹی امریکہ نو‏‏ں تحفے وچ دتا
* 1187ء صلیبی جنگ :صلاح الدین ایوبی نے معرکہ ء حطین وچ شاہ یروشلم نو‏‏ں شکست دتی

جم
* - 1907ء – گورڈن گرفت، امریک‏‏ی ڈارکٹر (وفات: 1958ء)
* - 1910ء – گلوریا اسٹورٹ، امریک‏‏ی اداکارہ (وفات: 2010ء)
* - 1981ء – طاہر رحیم، فرانسیسی اداکار

موت
* - 1831ء – جیمز مونرو، پنجواں امریک‏‏ی صدر (پیدائیش: 1758ء)
* - 1934ء – میری کیوری، فرانسیسی سانئس دان تے نوبل انعام یافتہ طبعیات تے کیمیا وچ (پیدائیش: 1867ء)
* - 2000ء سندھی بولی دے لوک فنکار تے صوفیانہ کلام گانے وچ مہارت رکھنے والے الن فقیر دا یوم وفات
* 2015ء ـ عبداللہ حسین ( اردو دے شہرۂ آفاق ناول نگار) بمقام لاہور، پاکستان

تعطیلات تے تہوار
* 1776ء امریکن کمانڈر جارج واشنگٹن نے برطانیہ دے نال جنگ دے دوران ڈکلریشن آف انڈی پینڈنس اُتے دستخط کیتے چار جولائ‏ی امریکہ د‏‏ی آزادی دا دن کہلاندا اے
* فلپائن یوم جمہوریہ

→ پچھلا دن – اگلا دن ←  **جولائی** دے چُنویں واقعات – **ہور دن...'** |

 |

اج دیاں مورتاں

| **واقعہ کربلا** |
| --- |
|  |  |  |
| واقعہ کربلا دی مصوری | ایران دے شہراں تے دیہاتاں وچ محرم دا سوگ | حسین قوللر آغاشی دی سانحہ کربلا دی مصوری |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| کیہ تسیں لکھنا چاہندے او؟

**پنجابی شاہ مکھی وکیپیڈیا** 24 اکتوبر 2008ء نوں شروع ہویا تے 13 اگست 2009ء نوں انکوبیٹر وِچوں نِکݪ کے ایہنے اک مکمّل وکیپیڈیا دا درجہ حاصل کرلیا۔
پنجابی وکیپیڈیا اُتے اِس ویلے **۷۵,۵۹۴** لیکھ موجود نیں۔ کِسے وی موضوع اُتے لیکھ لِکھݨ توں پہلاں اِس صفحہ تلاش اُتے جا کے عنوان لِکھ کے لبّھݨ دی کوشش کرو، مُمکن اے مطلُوبہ لیکھ پہلاں توں موجود ہووے۔ جے لیکھ موجود نہ ہووے تاں تھلّے خانّے وچ عنوان لِکھ کے نواں لیکھ تحریر کیتا جا سَکدا اے۔

وکیپیڈیا وچ لبھو
ویکیپیڈیا ورتن والے

**ویکیپیڈیا ورتوں کار یا ورتنوالے**  اوہ لوک نیں جیہڑے ویکیپیڈیا وچ اپݨا کھاتہ بݨاندے نیں، اس وچ لکھن اَتے سنوارن دا کم کردے نیں اَتے انسائیکلوپیڈیا دی بہتری لئی اس وچ لیکھ لکھن ، کیٹاگریاں بنان اَتے ہور دوجے کم کرن چ لگے ہوئے نیں۔ ویکیپیڈیا نوں ہر لحاظ نال اک کُھلا انسائیکلوپیڈیا دی شکل دین لئی اج دوجے نوں تعاون دیندے نیں۔
پنجابی ویکیپیڈیا ورتن والیاں دی گݨتی ہُݨ تک **۴۴,۲۵۶** ہوچکی ہے۔ پر ایہناں چوں اک گھٹ گݨتی ہی مستقل پابندی نال اس منصوبہ وچ شریک ہے۔ اس توں وکھ غیر اندراج ہوئے ویکیپیڈیا ورتن والیاں دی اک وڈی گݨتی ہے جو اس منصوبہ وچ کدی کدی شریک ہوندی ہے۔

ویکیپیڈیا دا حصہ بنو!

وِکیپیڈیا اک آزاد انسائیکلوپیڈیا ہے جیہڑا وکھ وکھ بولیاں وچ ہے تے جس وچ اسیں سارے رَل مِل کے لِکھدے ہاں تے ایہنوں سواردے ہاں۔ وِکیپیڈیا منصُوبے دا آغاز جنوری 2001ء وچ ہویا۔ پنجابی وِکیپیڈیا دا مڈھ اکتوبر 2008ء نوں انکیوبیٹر وچ رکھیا گیا تے 13 اگست 2009ء نوں ایہنوں باقاعدہ وِکیپیڈیا دا درجہ حاصل ہوگیا۔ اس ویلے پنجابی وِکیپیڈیا وچ **۷۵,۵۹۴** لیکھ موجود نیں۔

ساڈے نال رلو
جے تہاڈا کھاتہ پہلے توں موجود ہے تاں **لاگ اِن** ہووو
کیہ تسیں حالے تک کھاتہ نہیں بݨایا ؟

|  |  |
| --- | --- |
|  | **مڈھلی سائنس**
فلكیات **·** بیالوجی **·** زمین دی سائنس **·** جیومیٹری **·** سٹیٹ **·** جیون پڑھت **·** فزکس **·** ریاضی **·** کیمسٹری **·** جغرافیہ |
|  | **جانکاری سائنس**
کمیونیکیشن **·** اکنامکس **·** دوائی **·** کمپیوٹر**·** قنون**·** ٹیکنالوجی **·** وائی بیجی **·** انجینرنگ |
|  | **ادب**
ساہت **·** آثار قدیمہ **·** تريخ **·** اسلام دی تریخ**·** مذاہب تے عقیدے**·** نفسیات **·** بولیاں **·** سماج **·** فلاسفی |
|  | **سوہنے کم**
معماری  **·**  ناچ**·** کھیڈ**·** پینٹنگ **·** ساہت **·** موسیقی **·**  فلم |

 |

|  |
| --- |
| **ہور پاکستانی بولیاں وچ وکیپیڈیاپاکستان بولیاں دے وکیپیڈیا**
 اردو وکیپیڈیا
 سرائیکی وکیپیڈیا •  سندھی وکیپیڈیا •  پشتو وکیپیڈیا •  کشمیری وکیپیڈیا • ‏جهلسری بلوچی وکیپیڈیا •  کھوار وکیپیڈیا •  ‏روچ کپتین بلوچی

**عربی لپی وچ ہور وکیپیڈیا**
 عربی وکیپیڈیا •  فارسی وکیپیڈیا •  گیلکی وکیپیڈیا •  کردی وکیپیڈیا •  تورک وکیپیڈیا •  لوری وکیپیڈیا •  مازندرانی وکیپیڈیا •  ایغور وکیپیڈیا •  مراکشی عربی وکیپیڈیا •  مصری عربی وکیپیڈیا
قاشقایی تورکی • خوْراسانی تورکی
 • عثمانی تورکی |
| ویکیپیڈیا ہور بولیاں چ

وکیپیڈیا دنیا دیاں وکھ وکھ بولیاں وچ اِکّو ویلے لکھیا جاندا ہے۔ اصل ویکیپیڈیا دی شروعات انگریزی چ
۲۰۰۱ء (۲۰۰۱ء) چ ہویا۔ پنجابی وکیپیڈیا اتے حالے تک ۷۵,۵۹۴ لیکھ  نیں۔
بوہت سارے ہور وکیپیڈیا وی موجود نیں؛ جنھاں چوں کُجھ وڈے وکیپیڈیا تھلویں نیں:
* بولیاں ۱,۰۰۰,۰۰۰ توں ودھ لیکھ:
	+ English
	+ svenska
	+ Deutsch
	+ Nederlands
	+ français
	+ русский
	+ italiano
	+ español
	+ polski
	+ Tiếng Việt
	+ 日本語
* بولیاں ۴۰۰,۰۰۰ توں ودھ لیکھ:
	+ português
	+ 中文
	+ українська
	+ català
	+ فارسی
	+ norsk
	+ srpskohrvatski / српскохрватски
	+ العربية
* بولیاں ۲۰۰,۰۰۰ توں ودھ لیکھ:
	+ suomi
	+ magyar
	+ Bahasa Indonesia
	+ română
	+ čeština
	+ 한국어
	+ српски / srpski
	+ Bahasa Melayu
	+ Türkçe
	+ euskara
	+ Esperanto
	+ қазақша
	+ dansk
	+ български
	+ slovenčina
* بولیاں ۱۰۰,۰۰۰ توں ودھ لیکھ:
	+ հայերեն
	+ עברית
	+ lietuvių
	+ hrvatski
	+ slovenščina
	+ eesti
	+ galego
	+ norsk nynorsk
	+ Latina
	+ Volapük
	+ нохчийн
	+ Simple English
	+ Ελληνικά
	+ беларуская
	+ 閩南語 / Bân-lâm-gí
	+ ქართული
	+ azərbaycanca
	+ हिन्दी
	+ oʻzbekcha / ўзбекча
	+ ไทย

**سارے وکیپیڈیاواں دی لسٹ**
خودکار تجدید شماریات |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **ہور وکیمیڈیا منصوبے**

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **کامنز** آزاد میڈیا  |  | **میڈیاوکی** وکی سافٹویئر ڈیویلپمنٹ |  | **میٹا-وکی** وکیمیڈیا تال-میل |
|  | **ویکی بکس** آزاد تعلیمی کتاباں |  | **ویکی ڈاٹا** آزاد علم بیس |  | **ویکی خبراں** آزاد خبراں |
|  | **ویکی محاورے** سیانے بولاں دا اکٹھ |  | **ویکی سروت** آزاد لائیبریری |  | **ویکی سپیشیز** نسب نامہ |
|  | **وکیورسٹی** آزاد تعلیمی مواد |  | **ویکی سفر** آزاد سفر گائیڈ |  | **وکشنری** پنجابی ڈکشنری |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *مدد دی لوڑ اے؟ ساڈے نال رابطہ کرو!* |

---

ساڈے نال سماجی رابطیاں دیاں ویب سائٹاں اُتّے رلو:  تے

---