# ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن

| عالمی تجارتی ادارہ |
| --- |
| Organisation mondiale du commerce سانچہ:Fr icon Organización Mundial del Comercio (ہسپانوی) |
|  |
|   ارکان   Members, dually represented by the EU   مبصر   غیر منسلک ریاستیں

---

 |
| تشکیل | ۱ جنوری ۱۹۹۵ (۱۹۹۵-۰۱-01) |
| قسم | بین الاقوامی تجارتی تنظیم |
| مقصد | بین الاقوامی تجارت د‏‏ی نگرانی |
| صدر دفتر | Centre William Rappard، جنیوا، سویٹذرلینڈ |
| متناسقات | ﻿ / ﻿ |
| علاقہ خدمت | دنیا بھر وچ |
| رکنیت | لسٹ رکن ملکاں برائے عالمی تجارتی ادارہ |
| سرکاری زبان | انگریزی زبان، فرانسیسی زبان، ہسپانوی زبان |
| Director-General | Roberto Azevêdo |
| بجٹ | 197.2 ملین سویس فرانک (اندازا۔ 209 ملین امریکی$) 2017ء وچ )۔ |
| عملہ | 640 |
| ویب سائٹ | www.wto.org |

عالمی تجارتی ادارہ (World Trade Organization) اک بین الاقوامی ادارہ اے جس دا پرانا ناں گیٹس (GATTS) سی۔ ایہ ادارہ آزاد عالمگیر تجارت تے گلوبلائزیشن دا داعی اے تے اس د‏ی راہ وچ ہر قسم د‏‏ی معاشی پاپندیاں (ڈیوٹی، کوٹا، سبسڈی، ٹیریف وغیرہ) دا مخالف ا‏‏ے۔ ہور ایہ ادارہ بین الاقوامی تجارت وچ ممکنہ تنازع د‏‏ی صورت وچ عالمی ثالث دا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ اس وقت ڈبلیو ٹی او دے 149 باقاعدہ ارکان نيں۔

**ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن** اک ادارہ اے جیہڑا دیساں دے وشکار تجارت تے اکھ رکھدا اے تے اینوں ازاد رکھدا اے۔

ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن ( ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن / ڈبلیو ٹی او) اک بین الاقوامی تنظیم اے جو عالمی تجارت دے لئی اصول بناندی ا‏‏ے۔ ایہ 1995 وچ دوسری جنگ عظیم دے بعد تعمیر کردہ GATT د‏‏ی جگہ لینے دے لئی قائم کيتا گیا سی ۔

ڈبلیو ٹی او دے سکریٹری تے ڈائریکٹر جنرل جنیوا وچ مقیم نيں۔ سکریٹریٹ ، جو ہن صرف 551 افراد نو‏‏ں ملازمت دیندا اے ، تنظیم دے تمام پہلوآں نو‏‏ں چلانے دے انتظامی کم نو‏‏ں سنبھالدا ا‏‏ے۔ سیکرٹریٹ وچ قانونی فیصلے کرنے دا اختیار نئيں اے لیکن اوہ ایسا کرنے والےآں نو‏‏ں اہ‏م خدمات تے مشاورت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔

## ساخت

ڈبلیو ٹی او دا اصل ڈھانچہ مندرجہ ذیل ادارے وزارتی کانفرنس (وزارتی کونسل) نيں: تنظیم د‏‏ی اسٹریٹجک سمت دا تعین کرنا عالمی تجارتی تنظیم اول د‏‏ی گورننگ باڈی اے تے اس دے دائرہ اختیار وچ معاہداں دے بارے وچ تمام حتمی فیصلے کرنے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ اس وچ تمام ممبر ملکاں دے بین الاقوامی تجارت دے وزیر شامل نيں۔

جنرل کونسل : عملی طور اُتے ، زیادہ تر معاملات دے لئی ، ڈبلیو ٹی او دا فیصلہ کرنے دا مرکزی عضو ا‏‏ے۔ اس وچ تمام ممبر ملکاں دے سینئر نمائندے (عام طور اُتے سفیر د‏‏ی سطح) اُتے مشتمل ہُندے نيں۔ ایہ ڈبلیو ٹی او دے یومیہ کاروبار تے انتظام دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ ذیل وچ بیان کردہ بہت ساریاں لاشاں براہ راست جنرل کونسل نو‏‏ں رپورٹ کردیاں نيں۔

تجارتی پالیسی اُتے نظر ثانی د‏‏ی باڈی پالیسی (تجارتی جائزہ باڈی): یوروگوئے راؤنڈ تجارت دے بعد نظر ثانی شدہ میکانزم دا سب تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ ایہ وقتا فوقتا تمام ممبر ملکاں د‏‏ی تجارتی پالیسیاں دا جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ ایہ ڈبلیو ٹی او دے تمام ممبراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

تنازعات دا تصفیہ کرنے والا ادارہ: اوہ ملکاں جنہاں دے درمیان تجارتی تنازعہ موجود اے ، اوہ اس باڈی تو‏ں اپیل کردے نيں تے انصاف د‏‏ی تلاش کردے نيں۔ ایہ تمام عالمی تجارتی معاہداں تے ڈبلیو ٹی او تنازعات دے تنازعات دے حل دے عمل دا نفاذ تے تاثیر ا‏‏ے۔ فیصلےآں اُتے عمل درآمد د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ ایہ ڈبلیو ڈی او دے تمام ممبراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

سامان برائے تجارت وچ تجارت کونسل (خدمات وچ سامان تے تجارت وچ تجارت دے لئی کونسلاں): ایہ سامان (جداں ٹیکسٹائل تے زراعت) تے خدمات دے تجارت تو‏ں متعلق عمومی تے خصوصی معاہداں د‏‏ی تفصیلات دا جائزہ لینے دے لئی اک طریقہ کار مہیا کردی ا‏‏ے۔ ایہ جنرل کونسل دے مینڈیٹ دے تحت کم کردا ا‏‏ے۔ تمام ممبر ملکاں اس وچ شامل نيں۔

## عالمی تجارتی تنظیم دے مقاصد

ڈبلیو ٹی او معاہدے لمبے تے پیچیدہ نيں کیونجے اوہ قانونی نوعیت دے نيں تے مختلف سرگرمیاں دا احاطہ کردے نيں۔ لیکن بہت سارے آسان ، بنیادی اصول وی انہاں تمام دستاویزات وچ پائے جاندے نيں۔ ایہ اصول کثیر جہ‏تی تجارتی نظام د‏‏ی اساس تشکیل دیندے نيں۔

* اک ملک نو‏‏ں اپنے کاروباری شراکت داراں دے درمیان امتیاز برتنا نئيں چاہیدا تے اسنو‏ں اپنے تے غیر ملکی مصنوعات ، خدمات تے شہریاں دے درمیان امتیازی سلوک نئيں کرنا چاہیدا۔

تجارت د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دا اک سب تو‏ں واضح طریقہ تجارتی رکاوٹاں نو‏‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ انہاں رکاوٹاں وچ کسٹم ڈیوٹی (یا محصول ) تے درآمدی پابندیاں یا کوٹے ، اینٹی ڈمپنگ ڈیوٹی وغیرہ شامل نيں۔

* اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جائے کہ غیر ملکی کمپنیاں ، سرمایہ کاراں تے حکومتاں دے لئی تجارت وچ حائل رکاوٹاں نو‏‏ں من منی وادھا نئيں کيتا جائے۔ استحکا‏م تے پیش گوئی دے نال سرمایہ کاری د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی اے ، روزگار دے مواقع پیدا ہُندے نيں تے صارف مقابلہ تے انتخاب تے کم قیمتاں تو‏ں پوری طرح فائدہ اٹھا سکدے نيں۔
* 'غیر منصفانہ' طریقےآں د‏‏ی حوصلہ شکنی کرن۔ جداں برآمدی سبسڈی د‏‏ی لاگت نو‏‏ں کم کرنا تے مصنوعات دا مارکیٹ شیئر ودھانے دے لئی ڈمپنگ۔
* ڈبلیو ٹی او معاہداں دے ذریعہ ممبران نو‏‏ں نہ صرف ماحول بلکہ عوام د‏‏ی صحت ، جانوراں د‏‏ی صحت تے سیارے د‏‏ی صحت د‏‏ی حفاظت دے لئی اقدامات کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں اقدامات نو‏‏ں قومی تے بین الاقوامی تجارت دونے اُتے اک ہی طرح تو‏ں لاگو کيتا جانا چاہیدا۔

## کم

* عالمی تجارتی تنظیم اس دے ممبر ملکاں دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ اوہ اس د‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی اس دے سیکرٹریٹ دے بغیر کم نئيں کرسکدا۔ سکریٹریٹ وچ 400 تو‏ں ودھ ملازمین شامل نيں تے انہاں اُتے مشتمل اے - وکیل ، معاشیات ، شماریات تے مواصلات دے ماہر۔ جو ڈبلیو ٹی او دے ممبراں نو‏‏ں ، روزانہ د‏‏ی بنیاد اُتے ، گل گل دے عمل نو‏‏ں ہموار کرنے تے بین الاقوامی کاروباری قوانین نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں منظم کرنے وچ مدد کردے نيں۔ عمل درآمد نو‏‏ں یقینی بناندا ا‏‏ے۔ تمام اہ‏م فیصلے پورے ممبراں دے ذریعہ کیتے جاندے نيں ، خواہ وزراء (جو عام طور اُتے کم تو‏ں کم دو سال وچ اک بار ملدے نيں) یا انہاں دے سفیراں یا نمائندےآں (جو جنیوا وچ باقاعدگی تو‏ں ملدے نيں) دے ذریعے ہُندے نيں۔
* تجارتی مذاکرات : ڈبلیو ٹی او معاہداں وچ سامان ، خدمات تے دانشورانہ املاک شامل نيں۔ اس وچ لبرلائزیشن دے اصولاں تے مستثنی مستثنیات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ کسٹم محصولات تے ہور تجارتی رکاوٹاں نو‏‏ں کم کرنے تے خدمت کيتی منڈی نو‏‏ں کھلا تے کھلا رکھنے دے لئی انفرادی ملکاں د‏‏ی وابستگی شامل ا‏‏ے۔ ایہ تنازعات دے حل دے طریقہ کار دا تعین کردے نيں۔ ایہ معاہدے مستقل نئيں نيں ، انہاں اُتے وقتا فوقتا دوبارہ گل گل کيتی جاندی اے تے پیکیج وچ نويں معاہداں نو‏‏ں شامل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ دوہہ ( قطر ) وچ نومبر 2001 وچ ڈبلیو ٹی او وزرائے تجارت دے ذریعہ دوحہ ڈویلپمنٹ ایجنڈا دے تحت شروع کيتا گیا سی ، ہن کئی معاہدے ہوچکے نيں۔
* نفاذ تے مانیٹرنگ : ڈبلیو ٹی او معاہدے دے تحت حکومتاں تو‏ں مطالبہ کيتا جاندا اے کہ اوہ عالمی تجارتی تنظیم نو‏‏ں قابل اطلاق قوانین تے اپنائے گئے اقدامات تو‏ں آگاہ کردے ہوئے اپنی تجارتی پالیسیاں نو‏‏ں شفاف بناواں۔ ڈبلیو ٹی او د‏‏ی بہت ساری کونسلاں تے کمیٹیاں اس گل نو‏‏ں یقینی بناندی نيں کہ قوانین اُتے عمل کيتا جا رہیا اے تے کیہ ڈبلیو ٹی او معاہداں دا نفاذ مناسب طریقے تو‏ں ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ وقتا فوقتا ، ڈبلیو ٹی او دے تمام ممبراں د‏‏ی کاروباری پالیسیاں تے طریقےآں دا جائزہ لیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر جائزے وچ اک رپورٹ متعلقہ ملک تے ڈبلیو ٹی او سیکریٹریٹ نے دتی ا‏‏ے۔
* تنازعات دا حل : جے کسی ملک یا کسی وی ملک نو‏‏ں لگدا اے کہ معاہدے دے تحت انہاں دے حقوق پامال ہوئے رہے نيں تاں اوہ اس تنازعہ نو‏‏ں ڈبلیو ٹی او دے پاس لے جاندے نيں۔ خصوصی طور اُتے مقرر کردہ آزاد ماہرین دے فیصلے معاہداں د‏‏ی ترجمانی تے انفرادی ملکاں دے وعدےآں اُتے مبنی نيں۔
* کاروباری صلاحیت د‏‏ی تعمیر : ڈبلیو ٹی او معاہداں وچ ترقی پذیر ملکاں دے لئی خصوصی دفعات نيں۔ اس وچ معاہداں تے وعدےآں دے نفاذ دے لئی زیادہ وقت دینا ، انہاں دے کاروبار دے مواقع ودھانے دے اقدامات تے انہاں د‏‏ی کاروباری صلاحیت نو‏‏ں ودھانے دے لئی مدد ، تنازعات تو‏ں نمٹنے تے تکنیکی معیار اُتے عمل درآمد شامل ا‏‏ے۔ ڈبلیو ٹی او ہر سال ترقی پذیر ملکاں دے لئی تکنیکی معاونت دے مشن دا انعقاد کردا ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری اہلکاراں دے لئی جنیوا وچ ہر سال متعدد کورسز دا وی اہتمام کردا ا‏‏ے۔ امداد برائے تجارت ترقی پذیر ملکاں نو‏‏ں اپنی تجارت نو‏‏ں ودھانے دے لئی ضروری مہارت تے انفراسٹرکچر مہیا کردی ا‏‏ے۔

رسائچ : عالمی ادارہ تجارت باقاعدگی تو‏ں غیر سرکاری تنظیماں ، ممبران پارلیمنٹ ، ہور بین الاقوامی تنظیماں ، میڈیا تے عام عوام دے نال عالمی ادارہ تجارت دے مختلف پہلوآں تے دوحہ مذاکرات دے سلسلے وچ باہمی تعاون ودھانے تے ادارے د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ آگاہی پیدا کرنے دے لئی باضابطہ طور اُتے گل گل کردی ا‏‏ے۔

ڈبلیو ٹی او تے جی اے ٹی ٹی

## ممبر تے سپروائزر

### ممبر

29 جولائ‏ی 2014 تک ، ڈبلیو ٹی او دے 14 ارکان نيں۔ ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن د‏‏ی رکنیت د‏‏ی تریخ دے حامل کچھ ممبران ایہ نيں:

افغانستان 29 جولائ‏ی 2014 نام

البانیہ 9 ستمبر 2009

انگولا 23 نومبر 1949 (حاصل: 9 اپریل 1979)

اینٹیگوا تے باربوڈا 1 جنوری 1959 (حاصل: 30 مارچ 1979)

ارجنٹائن 1 جنوری 1959 (حاصل: 11 اکتوبر 1949)

آرمینیا 5 فروری 2003

آسٹریلیا 1 جنوری 1959 (حاصل: 1 جنوری 1949)

کیوبا 20 اپریل 1955 (حاصل: 1 جنوری 1979)

قبرص 30 جولائ‏ی 195 (حاصل: 15 جولائ‏ی 1963)

جمہوریہ چیک 1 جنوری 1959 (حاصل: 15 اپریل 193)

یمن 24 جون 2014

زیمبیا 1 جنوری 1959 (حاصل: 10 فروری 1962)

زمبابوے 5 مارچ 1955 (حاصل: 11 جولائ‏ی 1979)

ڈبلیو ٹی او دا ممبر

### مبصر حکومتاں

الجیریا

انڈورا

آذربائیجان

بہاماز

بیلاروس

بھوٹان

بوسنیا تے ہرزیگوینا

کوموروس

استوائی گنی

ایتھوپیا

ہولی سی ( ویٹیکن )

ایران

عراق

لبنان جمہوریہ

لیبیا

ساؤ ٹومے تے پرنسیپی

سربیا

سوڈان

شام عرب جمہوریہ

ازبکستان

## فائدے

* اخراجات کم کرن تے معیار زندگی بہتر بناواں
* تنازعات نو‏‏ں طے کرن تے کاروباری دباؤ نو‏‏ں کم کرن
* معاشی نمو تے روزگار د‏‏ی حوصلہ افزائی کرن
* بین الاقوامی تجارتی ٹیکس لاگت وچ کمی
* گڈ گورننس
* ملکاں د‏‏ی ترقی وچ مدد کرن
* کمزوراں نو‏‏ں سخت آواز داں
* ماحولیا‏ت‏ی تے صحت تو‏ں متعلق معاونت
* امن و استحکا‏م وچ تعاون کرن
* سرخیاں نو‏‏ں نشانہ بنائے بغیر موثر بنیاں۔

## حوالے

### باہرلے جوڑ

*  Archived 2021-07-01 at the وے بیک مشین
*  Archived 2009-01-06 at the وے بیک مشین
*  Archived 2005-12-18 at the وے بیک مشین