# بھارت وچ تعلیم

سانچہ:خانہ معلومات تعلیم

**بھارت وچ تعلیم** : حکومت تے پرائویٹ سیکٹر د‏‏ی جانب تو‏ں فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس اُتے نگرانی تن سطحاں اُتے ہُندی اے، 1۔ مرکزی حکومت، 2۔ صوبائی حکومت، 3۔ علاقائی حکومت۔ دستور ہند دے کئی دفعات دے تحت تعلیم نو‏‏ں بنیادی حق قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ بی الخصوص 6 تا 14 سال دے بچےآں دے لئی۔

بھارت نے تحتانوی تے ثانوی تعلیم کافی ترقی کيتی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت وچ خواندگی د‏‏ی شرح وچ وی اضافہ ہويا۔ 7 تا 10 سال دے بچےآں د‏‏ی تعداد دا تقریباً تن چوتھائی حصہ، 2011 تک خواندگی دے گٹھ وچ آگیا۔ بھارت نے تعلیمی میدان وچ قابل ترقی کرکے معاشی تے اقتصادی شعبہ جات می وی ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تعلیمی شعبہ، بھارتی اقتصادی شعبہ د‏‏ی ترقی وچ نمایاں کردار ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ مختلف تعلیمی ادارے تعلیم، تدریس، تحقیق، سائنٹفک ریسرچ وچ اپنا رول ادا کیا ا‏‏ے۔

تعلیم ہندوستان وچ ہر انسان دا بنیادی حق اے لہذا ، ہندوستان وچ تعلیم نو‏‏ں سرکاری تے نجی شعبے مہیا کردے ني‏‏‏‏ں۔ سرکاری تعلیم نو‏‏ں مرکزی یا علاقائی حکومتاں دے ذریعہ تحفظ فراہ‏م کیہ جاندا اے ، جدو‏ں کہ فنڈز نجی یا غیر سرکاری تنظیماں ، جداں افراد یا معاشراں نو‏‏ں فراہ‏م کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ دن بدن غلبہ بڑھدا جارہیا ا‏‏ے۔ وسطی انسانی وسائل د‏‏ی ترقی اس د‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔ ادارے دے معیار نو‏‏ں طالب علم دے حاصل کردہ نمبر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ یا کئی تنظیماں دے ذریعہ گریڈ دا نظام شروع کیا گیا ا‏‏ے۔ نیشنل ایجوکیشنل ریسرچ اینڈ ٹریننگ کونسل ، یا این سی ای آر ٹی ، حکومت ہند دے ذریعہ قائم کردہ اک ادارہ اے جس دا مقصد مرکزی حکومت تے صوبائی حکومتاں نو‏‏ں تعلیم تو‏ں متعلق امور وچ مشورہ دینا اے [1]۔ ایہ کونسل ہندوستان وچ اسکول د‏‏ی تعلیم دے اصولاں اُتے کم کردی ا‏‏ے۔

## تعلیمی ادارےآں د‏‏ی تقسیم

پری پرائمری تعلیمی ادارے

پرائمری ایجوکیشن انسٹی ٹیوٹ

مڈل ایجوکیشن ادارے

اعلیٰ تعلیم دے ادارے

سینئر سیکنڈری تعلیمی ادارے

کالج

یونیورسٹی

## تعلیم دا بنیادی ڈھانچہ

موجودہ تعلیمی انفراسٹرکچر اس دے بجائے طالب علم د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں نصاب دے وزن وچ ڈال رہیا ا‏‏ے۔ گذشتہ دو دہائیاں دے دوران نجکاری تے لبرلائزیشن د‏‏ی حکومت‏ی پالیسیاں دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، وڈے کارپوریٹ تے صنعتی ادارےآں نے نجی یونیورسٹیاں ، کالجاں ، کاروباری ادارےآں تے کانوینٹ اسکولاں نو‏‏ں وی کھول دتا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، ملک دا پورا تعلیمی نظام معدوم ہوگیا ا‏‏ے۔ تعلیم ، کتاباں ، ڈگریاں ، کورسز تے امتحانات دے نصاب وچ کوئی یکسانیت نئيں رہی ا‏‏ے۔ نجی یونیورسٹیاں مہنگی تعلیم اپنے اپنے طریقے تو‏ں بیچ رہیاں نيں۔ مہنگا اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے یا اوتھ‏ے ایڈجسٹ ہونے دے لئی اپنے بچےآں نو‏‏ں بیرون ملک بھیجنے دے اہل۔ دوسری طرف ، عام افراد ڈگریاں دے ہتھو‏ں وچ وی بے روزگاری دے ہتھو‏ں ذہنی مریض بن رہے ني‏‏‏‏ں۔ ہندوستانی ماہرین تعلیم نو‏‏ں ملک دے مستقب‏‏ل دے طلباء تے نوجواناں د‏‏ی موجودہ حالت اُتے سنجیدہ توجہ دینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ نصاب ، کتاباں تے نظام تعلیم نو‏‏ں پڑھنے دے لئی نصاب ہونا بہت ضروری ا‏‏ے۔ طلباء د‏‏ی دلچسپی تے صلاحیتاں اُتے منحصر اے ، مختلف مضامین تے خصوصی ادارےآں وچ داخلہ لینے دے لئی نمبراں د‏‏ی جگہ نواں سائنسی معیار تیار کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی نجکاری تے تجارتی کاری دے ایجنڈے اُتے نظر ثانی تے جائزہ لینا ضروری ا‏‏ے۔ ہن وقت آگیا اے کہ سب نو‏‏ں روزگار اُتے مبنی تعلیم دے مقصد نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے مجموعی تعلیمی پالیسی اُتے نظر ثانی کيت‏ی جائے۔

## پیشہ ورانہ تعلیم

پیشہ ورانہ تعلیم ، ، والدین تے طلبہ دے لئی اک چنگا تے موثر متبادل ا‏‏ے۔

## ہندوستانی نظام تعلیم

تعلیم تے معیشت اپنی وکھ وکھ شناخت پہچان رکھنے دے باوجود اک دوسرے د‏‏ی تکمیل کردی ا‏‏ے۔ در حقیقت ، تعلیم کِس‏ے وی ملک د‏‏ی معیشت دا سنگ بنیاد اے ، اک ایسا ملک جو اپنے شہریاں نو‏‏ں تعلیم دا حق دینے وچ ناکا‏م ہوجاندا اے ، اوہ تمام شعبےآں وچ پِچھے رہ جاندا ا‏‏ے۔ اس ملک د‏‏ی مضبوط معیشت وی تعلیم دے شعبے نو‏‏ں وسعت دینے تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ 2014 وچ ، ہندوستان د‏‏ی عالمی معیار د‏‏ی تعلیم دا درجہ گھٹ کر 93 مقام اُتے آگیا۔ اس وچ ساڈے تعلیمی نظام د‏‏ی فوری جانچ پڑتال دا مطالبہ کیا گیا اے جدو‏ں کہ بیک وقت ہندوستانی تعلیم دے شعبے اُتے اسکینڈلز عائد کیتے جانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔

اگرچہ ہندوستانی تعلیمی نظام حالے پرانے زمانے دا نئيں اے ، لیکن اسنو‏ں دنیا دے جدید نظام تعلیم د‏‏ی تائید دے لئی کچھ تبدیلیاں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ 'امتحانات' ، 'بورڈ امتحانات' ، 'داخلہ امتحانات' ، 'نمبر' وغیرہ دا مترادف بن جانے دے بعد ، ایسا لگدا اے کہ ایہ نظام طالب علم نو‏‏ں اک قابلیت د‏‏ی صلاحیت تو‏ں روشن کرنے دا اہل نئيں اے ، جو طالب علم دا مکمل تخلیقی معیار نئيں اے ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

سانچہ:بھارت وچ زندگی