# تیلگو زبان

| تیلگو زبان |
| --- |
| తెలుగు |
|  |
| اچارن | سانچہ:IPA-te |
| مقام | بھارت |
| علاقہ | آندھرا پردیش (Coastal Andhra & رائل سیما)، تلنگانہ، & ینام(territories of پدوچیری) |
| بولن والے لوک | تیلگو لوک |
| بولن والے | ۷۴ million (2001)e19 5 million دوسری زبان in India (2001) |
| بولی ٹبر | دراوڑی
* Southern
	+ South-Central
		- Telugu languages
			* **تیلگو زبان**
 |
| لپی | Telugu alphabet Telugu Braille |
| سرکاری حثیت |
| سرکاری بولی |  بھارت
Spoken in these ریاست:
* آندھرا پردیش
* تلنگانا
* ینام
 |
| بولی کوڈ |
| ISO 639-1 | `te` |
| ISO 639-2 | `tel` |
| ISO 639-3 | `tel` |
| Glottolog | `telu1262`  (Telugu) `oldt1249`  (Old Telugu) |
| Linguasphere | `49-DBA-aa` |
| تیلگو بولی اصالتًا آندھرا پردیش تے تلنگانا وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ |
|

 **تیلُگو**  یا  **تیلو گو**  (انگریزی: Telugu language)، جنوبی ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں آندھرا پردیش تے تلنگانا د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ جنوبی ہند د‏‏یاں چار دراوڑی زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس بولی اُتے آریائی بولی سنسکرت دا غلبہ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ بھارت وچ ہندی بولی توں بعد ودھ بولی جان والی زبان  **تیلگو**  ا‏‏ے۔

## ناں وجہ

بیمیشورمسری سیلمکالیشورمclass=notpageimage| اوہ تن مندیر جنہاں دے بیچ تیلگو بولی پنپتی رہی
ماہرین لسانیات وچ اس بولی د‏‏ی ناں وجہ اُتے اختلافات نيں پ‏ر محققاں دا اک معتدبہ حصہ ایہ سمجھدا اے کہ بولی د‏‏ی ترقی تن شیو مندراں یا شیوالیاں دے بیچ ہوئی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں جو اصل ناں تری لنگا سی، اوہ اپنی مخفف شکل وچ تیلگو بن گیا۔ ایہ منادر سری سیلم، بیمیشورم تے کالیشورم دے بیچ رہے سن۔ تری لنگا نو‏‏ں وی تیلاں گا کہیا گیا۔ پ‏ر ہن ایہ بولی دا ناں بن ک‏ے تیلگو ہو گیا ا‏‏ے۔

## بولی د‏‏ی خصوصیات

تیلگو بولی نو‏‏ں کئی بار مشرق د‏‏ی اطالوی زبان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اطالوی بولی ہی د‏‏ی طرح تیلگو ہر لفظ مصوتاں اُتے ختم ہُندے نيں۔ اس دے علاوہ بولی د‏‏ی منہ تو‏ں ادائیگی تے عام بول وچ دو لفظاں دے مرکب نو‏‏ں اک لفظ د‏‏ی طرح ادا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثلًا:

| پہلا لفظ | دوسرا لفظ | مرکب شکل |
| --- | --- | --- |
| నేను (ماں) | ఉన్నాను (ہو) | (ماں ہاں) నేనున్నాను |
| ఇంట్లో (گھر وچ ) | అందరు (سبھی) | (گھر وچ سبھی) ఇంట్లందరు |
| విద్యార్ధులు (تلامذہ) | కు (کو) | (تلامذہ کو) విద్యార్ధులకు |

## لپی

تیلگو بولی تیلگو لپی وچ لکھی جاندی اے جو ہندوستان دے قدیم رسوم الخط وچو‏ں اک اے، جو ابوگیدا طرز تحریر کيتی اک قسم اے ۔اس وچ حروف تہجی تے حروف علت دونے دا استعمال بالکل ہو بہو دیوناگری طرز اُتے ہُندی اے محض حروف د‏‏ی تشکیل وکھ وکھ ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے جدو‏ں دو یا اس تو‏ں ودھ لفظاں دا مرکب بندا اے تاں اوہ مکمل طور اکھر دا شکل تبدیل ہُندا اے جداں دیوناگری وچ جدو‏ں क تے ष ملدے نيں تاں انہاں د‏‏ی شکل क्ष وچ تبدیل ہُندی اے، ايس‏ے طرح تیلگو وچ جدو‏ں క تے ష ملدے نيں تاں انہاں د‏‏ی شکل క్ష وچ تبدیل ہُندی اے، ایہ طرز تقریباً تمام ابوگیدا نظام تحریر والے رسوم الخط وچ ہُندیاں نيں۔
تیلگو حروف تہجی وچ حروف صوت جنہاں نو‏ں تیلگو وچ ہللولو (హల్లులు) کہیا جاندا اے، درج یل نيں:

| حروف مصوت – *hallulu* (హల్లులు) |
| --- |
|  |

### تیگو گونینتالو

ایہ کچھ مصوت تے حروف علت دے مرکبات نيں:

క కా కి కీ కు కూ కృ కౄ కె కే కై కొ కో కౌ క్ కం కః

ఖ ఖా ఖి ఖీ ఖు ఖూ ఖృ ఖౄ ఖె ఖే ఖై ఖొ ఖో ఖౌ ఖ్ ఖం ఖః

### اعداد

تیلگو اعداد دا نظام ہندو-عربی نظام عدد دا مقتدی اے ؛

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| ౦ | ౧ | ౨ | ౩ | ౪ | ౫ | ౬ | ౭ | ౮ | ౯ |
| *sunna* (Telugu form of Sanskrit word *śūnyam*) | *okaṭi* | *renḍu* | *mūḍu* | *nālugu* | *aidu* | *āru* | *ēḍu* | *enimidi* | *tommidi* |

## ادب

ہور دیکھو: تیلگو ادب
*تیلگو ادب* یا *تیلگو پانڈیتیم* (سانچہ:Lang-te) انہاں ادبی تحریری نمونےآں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو تیلگو بولی وچ لکھے گئے نيں۔ انہاں وچ شاعری، ناول نگاری، افسانہ نگاری، ناٹکاں دے مسودے تے پران شام‏ل نيں۔ تیلگو ادب د‏‏ی تریخ دا سب قدیم نمونہ دسويں صدی دے دور نال ملدا اے (*پربندھا رتناولی*  جو جین تیلگو ادب دا تذکرہ 850-1000ء دے بیچ کردی اے )۔ اس دے بعد گیارہويں صدی وچ مہا بھارت نو‏‏ں پہلی بار نانیا نے سنسکرت تو‏ں تیلگو بولی وچ ترجمہ کيتا سی۔ ایہ وجے نگر سلطنت دے دور وچ کافی پروان چڑھی جتھے د‏‏ی سرکاری زباناں تو‏ں اک تیلگو سی

تیلگو ابتدائی دراوڑی زباناں تو‏ں 1500-1000 ق م وکھ ہو گئی۔ تیلگو اک بالکلیہ وکھ بولی د‏‏ی شکل اختیار کر گئی سی جداں کہ تمل زمیناں وچ کوئی ادبی سرگرمی دیکھی نئيں گئی سی تیلگو بولی دے نشو و نما دے نال ہی پرجی، کولامی، نایکی تے گڈبا زباناں وی وجود وچ آ گئے۔

## حوالے