# ایم 23 مہم (2022–موجودہ)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ایم 23 مہم |  |

 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **آغاز** | ۲۷ مارچ ۲۰۲۲   |
| ملک |  لوکراج کانگو    |
| مقام | شمالی کیوو ،  جنوبی کیوو    |

 |
|  نقصانات
  |
| آغاز | ۲۷ مارچ ۲۰۲۲   |
|    نقشہ |
|

---

 |
| انتظامی تقسیم
 |
| ملک |  لوکراج کانگو    |
| وقوع تھاں | شمالی کیوو ،  جنوبی کیوو    |
| ترمیم  |

**ایم 23 مہم** 23 مارچ موومنٹ (ایم 23) ولوں مارچ 2022 توں شروع کیتی گئی فوجی حملیاں دا اک جاری سلسلہ اے، جہڑا جمہوری جمہوریہ کانگو چ روانڈا دی حمایت یافتہ باغی نیم فوجی گروپ اے۔ نومبر 2021 وچ، ایم 23 نے پہلی وار کانگو دی فوج (ایف اے آر ڈی سی) تے مونوسکو دے خلاف حملے کیتے، شمالی کیوو صوبے وچ نڈیزا، سیانزو تے رونیونی وچ فوجی عہدیاں تے قبضہ کر لیا۔ ایہ یوگنڈا دے پیپلز ڈیفنس فورس (یو پی ڈی ایف) دی تعیناتی دے نال ای خطے چ الائیڈ ڈیموکریٹک فورسز (اے ڈی ایف) دا مقابلہ کرن لئی ہویا، جہڑا کانگو دے شمالی کیوو تے ایٹوری صوبیاں چ کم کرن آلا اک یوگنڈا دا باغی گروپ اے۔

مارچ تے جون 2022 دے درمیان تنازعہ ودھ گیا، کیونجے ایم 23 نے رٹشورو ٹیریٹری دے کلیدی علاقیاں تے قبضہ کر لیا، جس چ اسٹریٹجک سرحدی شہر بوناگانا وی شامل سی، جس نے کانگو دے فوجیاں نو یوگنڈا چ فرار ہون تے مجبور کیتا۔ یوگنڈا نے الزام لایا کہ روانڈا نے اے ڈی ایف دے خلاف یو پی ڈی ایف آپریشنز نو کمزور کرن دے لی جارحیت دا اہتمام کیتا، جد کہ روانڈا نے جوابی دعوی کیتا کہ یوگنڈا اپنڑی قومی سلامتی نو خطرہ بنان دے لیی ایم 23 عناصر نو استعمال کر رہیا اے۔ ڈی آر سی نے روانڈا تے ہتھیاراں دی فراہمی تے بغاوت نو دوبارہ منظم کرن دا الزام لایا، ایہ دعویٰ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل (یو این ایس سی) دے ماہرین دے گروپ دی رپورٹ توں ثابت ہویا۔ روانڈا تے ایم 23 نے، بدلے چ، ڈی آر سی تے ڈیموکریٹک فورسز فار دی لبریشن آف روانڈا (ایف ڈی ایل آر) دے نال تعاون کرن دا الزام لایا تے دعوی کیتا کہ اوہناں دی مہم دا مقصد ایف ڈی ایل آر دی جارحیت توں بنیامولینگ دی حفاظت کرنا اے۔ یو این ایس سی دی اک رپورٹ وچ نوٹ کیتا گیا اے کہ کانگو دے علاقے وچ روانڈا دی فوجی حملے مبینہ طور تے ایف اے آر ڈی سی-ایف ڈی ایل آر تعاون توں پہلے شروع ہو چکے سن، تجزیہ کاراں دا کہنا اے کہ ایم 23 دا بحالی بنیادی طور تے نسلی سیاسی یا حفاظتی خدشات دی بجائے معاشی تے تجارتی مفادات دی وجہ توں سی۔

تنازعہ نے علاقائی شمولیت نو اپنی طرف متوجہ کیتا، جس دی وجہ توں مشرقی افریقی کمیونٹی (ای اے سی) نے صورتحال نو مستحکم کرن دے لیی مشرقی افریقی کمیونٹی ریجنل فورس (ای اے سی آر ایف) نو تعینات کیتا۔ جنوری 2023 نوں، ایم 23 نے کچنگا تے قبضہ کر لیا۔ ای اے سی آر ایف دی سمجھی جان آلی بے عملی توں ناراض ہو کے، کانگو دی حکومت نے جنوبی افریقی ترقیاتی کمیونٹی (ایس اے ڈی سی) توں فوجی مدد منگی تے اک ریزرو کور قائم کیتا، جس نے ایم 23 دے کنٹرول آلے علاقیاں دے نیڑے وازالینڈو تحریک دے تحت ملیشیا دی تشکیل دی حوصلہ افزائی کیتی۔ جون 2023 وچ، ہیومن رائٹس واچ نے ایم 23 دے ذریعہ وسیع پیمانے تے انسانی حقوق دی خلاف ورزی نو دستاویزی کیتا، جس وچ غیر عدالتی پھانسیاں ، جنسی تشدد ، تے دوجے جنگی جرائم شامل سن، جس وچ روانڈا دی شراکت دے الزامات شامل سن۔ یو این ایس سی نے بعد چ ایم 23 دے رہنماواں دے خلاف پابندیاں دا مطالبہ کیتا تے تشدد چ روانڈا دے اعلیٰ عہدیداراں نو ملوث کیتا۔ مارچ 2024 تک، ایم 23 نے ہور جارحیتاں شروع کر دتیاں سن، جس چ رٹشورو ٹیریٹری چ شمالی دھکا شامل سی، جس چ روانڈی تے جھیل ایڈورڈ دے نال وٹشومبی ماہی گیری تے قبضہ کیتا گیا سی۔ یو این ایس سی دے اپریل دی اک رپورٹ وچ اندازہ لایا گیا اے کہ مشرقی ڈی آر سی وچ 3,000 توں 4,000 روانڈا ڈیفنس فورس (آر ڈی ایف) دے فوجی موجود سن، جو اندازے دے مطابق 3,000 ایم 23 جنگجوواں توں ودھ گئے۔ جون 2024 وچ، ایم 23 تے آر ڈی ایف فورسز نے کنیابایونگا تے کیرومبا تے قبضہ کر لیا تے پہلی وار لوبرو ٹیریٹری وچ داخل ہو گئے۔ انگولا دے صدر جواؤ لورنسو دی اگوائی چ سفارتی کوششاں 15 دسمبر نوں لوانڈا چ اک سہ فریقی سربراہ اجلاس چ رلت کرن چ ناکام رہن دے بعد سفارتی کوششاں ناکام ہو گئیاں، جہدا مقصد صدر فیلکس چیسیکیڈی تے صدر لورنسو دے نال ایف ڈی ایل آر دے مسئلے نال نمٹن لئی سی۔ روانڈا دی غیر موجودگی نے شکوک و شبہات نو جنم دتا کہ مشرقی ڈی آر سی اچ اس دی شمولیت بنیادی طور تے معاشی مفادات دی وجہ توں سی، خاص طور تے کیوو دے معدنی وسائل تک رسائی، حفاظتی خدشات دی بجائے۔

جنوری 2025 توں شروع ہو کے، ایم 23 نے مبینہ روانڈا دی حمایت دے نال، شمالی کیوو تے جنوبی کیوو دے صوبائی دارالحکومت گوما تے بوکاوو دی طرف وڈی پیش رفت کرنا شروع کیتی، جس نال دوناں ملکاں دے وچکار ودھدے ہوئے کشیدگی ودھ گئی۔ 30 جنوری تک ، ایم 23 نے تمام گوما اُتے قبضہ کرلیا تے بوکاو د‏‏ی طرف پیش قدمی شروع کيتی ، جس نے 16 فروری تک قصبے اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ گوما تے قبضہ کرن دے بعد، ایم 23 نے کنشاسا تے مارچ کرن دے اپنے ارادے دا اعلان کیتا۔

## پچھوکڑ

 گوما چ ایم 23 باغی، نومبر 2012
23 مارچ تحریک نے شمال مشرقی جمہوری جمہوریہ کانگو (ڈی آر سی) وچ 2012ء تو‏ں 2013ء تک بغاوت کيتی۔ ایم 23 نیشنل کانگریس فار دی ڈیفنس آف دی پیپلز (سی این ڈی پی) دے ڈیزرٹرز نے تشکیل دتا سی، جو 2009 دے امن معاہدے دے بعد کانگو دے جمہوری جمہوریہ (ایف اے آر ڈی سی) د ی مسلح افواج وچ ضم ہوئے گئے سن ۔ معاہدے، جہدے تے سی این ڈی پی دے رہنما جنرل لارنٹ نکونڈا دی گرفتاری دے بعد گل بات کیتی گئی سی، اس چ قیدیاں دی رہائی، سی این ڈی پی دی سیاسی جماعت چ تبدیلی، پناہ گزیناں دا دوبارہ ضم کرنا، تے سی این ڈی پی دے ارکان نو سرکاری اداریاں تے قومی فوج چ شامل کرنا شامل سی۔ تاہم، مقامی کمیونٹیز دی مزاحمت - جنہاں نے سی این ڈی پی دے رہنماواں نو جرائم دے مجرماں دے طور تے ویکھیا - نے انہاں اقدامات دے مکمل نفاذ اچ رکاوٹ پیدا کیتی۔ فوج دے اندر سابق سی این ڈی پی جنگجوواں تے غیر قانونی معدنیات دی تجارت لئی اپنڑے عہدیاں دا استحصال کرن دا الزام لایا گیا۔ بغاوت باضابطہ طور اُتے 6 مئی 2012 نو‏‏ں شروع ہوئی ، جس دا اختتام کانگو د‏‏ی فوج تے جمہوری جمہوریہ کانگو وچ اقوام متحدہ دے تنظیم استحکا‏م مشن (مونوسکو) دے نال جھڑپاں اُتے ہويا۔ سی این ڈی پی دے نال نال 23 مارچ دی تحریک دی پہلی بغاوت دوناں نوں روانڈا تے یوگنڈا نے حمایت دتی۔ ہیومن رائٹس واچ نے ایم 23 تے جنگی جرائم دا الزام لایا، جس چ سمری پھانسیاں ، جنسی تشدد تے جبری بھرتی شامل اے، تے تجویز کیتا کہ کجھ روانڈا دے حکام ایم 23 دے آپریشنز دی مسلسل حمایت دی وجہ توں ملوث سن۔ اس بغاوت نو‏‏ں ڈی آر سی تے مونوسکو فورس د‏‏ی مشترکہ مہم تو‏ں شکست ہوئی۔ امن معاہدے تے اتفاق کرن دے بعد، ایم 23 نو وڈی حد تک ختم کر دتا گیا، اس دے جنگجوواں نو بے ہتھیار کر دتا گیا تے یوگنڈا چ پناہ گزیناں دے کیمپ چ منتقل کر دتا گیا۔

معاہدے دے باوجود، ایم 23 تے ڈی آر کانگو دے وچکار دشمنی جاری رہی۔ 2017 وچ ، ایم 23 دے کمانڈر سلطانی مکینگا تے اس دے تقریبا 100 تو‏ں 200 پیروکار اپنی بغاوت نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دے لئی یوگنڈا تو‏ں فرار ہوئے گئے ، روانڈا ، یوگنڈا تے ڈی آر کانگو دے وچکار سرحدی علاقے وچ ماؤنٹ مائیکنو اُتے کیمپ لگایا۔ 7 نومبر 2021 نو‏‏ں ، ماکینگا دے فوجیاں نے نڈیزا ، سیانزو تے رونیونی وچ ایف اے آر ڈی سی د‏‏ی پوزیشناں اُتے اک چھوٹے پیمانے اُتے حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ چار ہلاکتاں ہوئیاں۔ اُتے ، اس جارحیت دا بہت کم اثر ہويا ، کیونجے ایم 23 نو‏‏ں ہن نمایاں بین الاقوامی حمایت نئيں ملی۔ اسی مہینے، یوگنڈا تے ڈی آر سی نے آپریشن شجاع دے دوران اک مشترکہ دشمن، الائیڈ ڈیموکریٹک فورسز ، دے خلاف تعاون کردے ہوئے، اپنے تعلقات نو بہت بہتر بنایا سی۔ 2022 دے اوائل وچ، ایم 23 جنگجوواں دی ودھدی ہوئی تعداد نے اپنے کیمپاں نو چھڈنا شروع کر دتا تے ڈی آر سی واپس جانا شروع کر دتا; باغی تحریک نے فروری 2022 وچ ہور حملے کیتے، لیکن ایہناں نوں دفع کر دتا گیا۔ ایم 23 دی قیادت نے استدلال کیتا کہ اوہناں دی تحریک دے کجھ حصیاں نے بغاوت دوبارہ شروع کر دتی اے کیونکہ 2013 دے امن معاہدے دیاں شرائط ڈی آر سی حکومت ولوں احترام نئیں کیتی جا رئی سی۔ باغیاں نے ایہ وی دلیل دتی کہ اوہ ڈیموکریٹک فورسز فار دی لبریشن آف روانڈا (ایف ڈی ایل آر) دے حملیاں توں کیوو دی توتسی اقلیت دا دفاع کرن دی کوشش کر رئے سی، حالانکہ ناقدین نے اشارہ کیتا کہ ایف ڈی ایل آر ہن کوئی خاص خطرہ نئیں اے تے ایف اے آر ڈی سی-ایف ڈی ایل آر دے تعاون دے تیز ہون توں پہلے ایم 23 آپریشنز شروع ہو چکے سن۔ ایس دوران، یوگنڈا دے حکام نے روانڈا تے ڈی آر سی وچ اس دے معاشی مفادات وچ رکاوٹ دے بعد ایم 23 دی بغاوت نو دوبارہ بھڑکان دا الزام لایا۔ اس توں پہلاں، جون 2021 وچ، صدر پال کاگامے تے فیلکس چیسیکیڈی نے اک معاہدے تے دستخط کیتے جس وچ ڈتھر لمیٹڈ نوں اجازت دتی گئی - جو مبینہ طور تے روانڈا دی فوج نال جڑی ہوئی سی - سکیما ولوں کڈھے گئے سونے نوں صاف کرن دی اجازت دتی گئی۔ اس معاہدے نو معدنیات دی اسمگلنگ توں فائدہ اٹھان آلے مسلح گروہاں لئی فنڈز نو کٹن دی کوشش دے طور تے ویکھیا گیا۔ تاہم، جداں ایم 23 لئی روانڈا دی حمایت دے الزامات ودھدے گئے، ڈی آر سی نے جون 2022 دے اوائل چ معاہدے نو معطل کر دتا۔

ایم 23 دے اندر دھڑے بندی دی وجہ توں صورتحال ہور پیچیدہ ہو گئی، کیونکہ تحریک نوں حریف گروپاں وچ تقسیم کیتا گیا سی، یعنی جین ماری رونیگا دی سربراہی وچ "لوکاں دی نجات لئی اتحاد"، تے برٹرینڈ بسیموا دی "کانگو دی انقلابی فوج"۔ اس دے علاوہ، میکنگا دا گروپ *ڈی فیکٹو* دوجیاں ایم 23 فورسز توں وکھ سی جہڑیاں ہلے وی بنیادی طور تے یوگنڈا چ قائم سن۔ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل ولوں منعقدہ بعد دی تحقیق توں پتہ چلدا اے کہ میکنگا دی بغاوت وچ واپسی نے ایم 23 دی بتدریج دوبارہ ہتھیاراں تے بحالی دا آغاز کیتا سی، بسیموا دی "کانگو دی انقلابی فوج" نے 2021 دے آخر وچ اپنے باقی جنگجوواں نو دوبارہ منظم کرکے تے میکنگا دے نال تعاون نال نویں بھرتی کرکے انہاں کوششاں وچ شمولیت اختیار کیتی۔ خیال کیتا جاندا اے کہ بحال شدہ ایم 23 دا ہیڈ کوارٹر ماؤنٹ سبینیو تے واقع اے۔

2022 تک، ایم 23 مشرقی ڈی آر کانگو چ کم کرن آلے 120 مسلح گروپاں چوں صرف اک سی۔ مارچ 2022 تو‏ں پہلے ، کانگو د‏‏ی حکومت نے ہور فوجی بھیج ک‏ے بحال ہونے والے ایم 23 دے خلاف اپنی پوزیشن نو‏‏ں تقویت دینے د‏‏ی کوششاں کيتیاں۔ تاہم، اس طرح دے اقدامات نے دوجے علاقیاں چ اس دی موجودگی نو کمزور کر دتا، جوں کہ اتحادی جمہوری افواج دی بغاوت توں متاثرہ۔

## جارحانہ

### باغیاں دے ابتدائی حملے

مارچ 2022 دی رات نوں، ایم 23 باغیاں نے شمالی کیوو وچ اک نواں جارحیت شروع کیتی، سب توں پہلاں رٹشورو دے علاقے دے ٹشانزو تے رونیونی دے پنڈاں تے اپنے آلے دوالے دے پہاڑیاں تے اپنے گڑھاں توں حملہ کیتا۔ ایہ دونے پنڈ 2012–13 د‏‏ی بغاوت دے دوران ایم 23 تحریک دے اہ‏م گڑھ رہے سن ۔ مبینہ طور اُتے باغی حملے د‏‏ی قیادت سلطانی مکنگا نے د‏‏ی سی۔ ڈی آر سی حکومت نے دعوی کیتا کہ روانڈا نے باغی آپریشن د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اک ایسا دعوی جسنو‏ں روانڈا د‏‏ی حکومت تے باغیاں نے مسترد کردتا۔ انٹرنیشنل کرائسس گروپ دے محقق اونسفور سیماتومبا نے دلیل دتی کہ روانڈا دی امداد دے بارے چ دعوے قابل اعتماد سن۔ انہاں نے تجویز پیش کيتی کہ ایم 23 د‏‏ی بحالی شاید روانڈا د‏‏ی خواہش تو‏ں متاثر ہوئی سی کہ اوہ اک بنیادی ڈھانچے دے منصوبے نو‏‏ں روکے جو ڈی آر کانگو تے یوگنڈا نو‏‏ں جوڑے گا۔

مارچ نوں، ایف اے آر ڈی سی سرحدی شہر بوناگانا دے خلاف باغیاں دے حملے نو دفع کرن چ کامیاب رہیا، لیکن ایم 23 نے کئی پنڈاں تے قبضہ کر لیا، جنہاں چ موگینگو، گیسیزا، چنگریرو، روگامبا، کیبوتے، بیسکے تے کابندی شامل ہن۔ اس دے علاوہ، اقوام متحدہ دا اک ہیلی کاپٹر شانزو وچ حادثے دا شکار ہو گیا ، جس وچ اٹھ مونوسکو امن فوجی (چھ پاکستانی، اک روسی، تے اک سربیا) مارے گئے۔ ایف اے آر ڈی سی نے جہاز نو مار گران دا الزام ایم 23 باغیاں تے لایا۔ بوناگانا چ، ایف اے آر ڈی سی نے یوگنڈا پیپلز ڈیفنس فورس (یو پی ڈی ایف) دی حمایت حاصل کیتی۔ یو پی ڈی ایف دی زمینی افواج نے سرحد پار کر لئی، جد کہ یوگنڈا دے جہازاں نے باغیاں تے بمباری کیتی۔ یو این ایچ سی آر دے مطابق، یکم اپریل تک، رٹشورو چ جھڑپاں نے 46,000 مقامی لوکاں نو بے گھر کر دتا سی۔ اس دوران ، ایم 23 جنگجو عارضی طور اُتے اپنے پہاڑی اڈاں اُتے پِچھے ہٹ گئے ، انہاں دے پہلے حملےآں نو‏‏ں ناکام سمجھیا گیا۔ اوہناں نے اک طرفہ جنگ بندی دا اعلان کیتا۔ اک سابقہ ایم 23 افسر نے اخبار *ٹیز نوں* دسیا کہ ایہ بالکل واضح نئیں سی کہ باغی جارحیت کی حاصل کرن دی کوشش کر رئی سی، اس نے قیاس کیتا کہ میکنگا ممکنہ طور تے اپنے وطن وچ مرن آلی اک آخری جنگ دی امید کر رئے سی۔

### امن مذاکرات دی ناکامی تے دوبارہ لڑائی شروع

6 اپریل نو‏‏ں ، ایف اے آر ڈی سی نے ڈی آر کانگو وچ قائم ایم 23 افواج دے نال کسی وی مذاکرات نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے جوابی حملہ شروع کيتا۔ چار دن بعد، ایم 23 نے اعلان کیتا کہ اوہ پہلے جھڑپاں دے دوران قبضہ کیتے گئے کسی وی پنڈ توں اپنی فوج واپس لے لوے گا۔ تاہم، جدوں لڑائی جاری رہی، ایف اے آر ڈی سی نے تیزی نال باغیاں توں زمین کھو دتی۔ اپریل دے آخر وچ ، ڈی آر سی حکومت تے کئی باغی گروہاں نے نیروبی وچ امن مذاکرات کیتے ، لیکن ایم 23 دے بسیموا دھڑے نے رضاکارانہ طور اُتے چھڈ دتا یا شمالی کیوو وچ جاری جھڑپاں د ی وجہ تو ں مذاکرات تو ں کڈ دتا گیا۔

مبینہ طور تے مکینگا دی اگوائی چ ایم 23 فورسز تے بسیموا دھڑے سمیت، مئی چ اپنی جارحیت دوبارہ شروع کیتی۔ مبینہ طور تے اس آپریشن نو گھٹ توں گھٹ 1,000 روانڈا دے فوجیاں نے حمایت دتی۔ اک مقامی دے مطابق، ایم 23 نے 18 مئی نوں کیبومبا تے حملہ کیتا۔ 19 مئی نو، ایم 23 باغیاں نے شانگی ، روشورو ٹیریٹری چ مونوسکو دے امن کارکناں تے حملہ کیتا، کیونجے بعد چ انسداد بغاوت دی کارروائیاں چ ایف اے آر ڈی سی چ شمولیت اختیار کیتی۔ باغی قیادت نے اعلان کیتا کہ ایہ حملہ پچھلے سانجھے ایف اے آر ڈی سی-ایف ڈی ایل آر آپریشن دے جواب وچ سی۔ 22 مئی توں، باغیاں نے شمالی کیوو دے صوبائی دارالحکومت، گوما تے پیش قدمی کرن دی کوشش کیتی، 70,000 لوکاں نو بے گھر کر دتا۔ مئی 22 تو‏ں 23 تک ، کیبومبا وچ اک جنگ جاری رہی ، جدو‏ں کہ باغیاں نے عارضی طور اُتے رومانگابو نو ‏‏ں ایف اے آر ڈی سی دے ذریعہ دوبارہ قبضہ کرنے تو‏ں پہلے قبضہ ک‏ر ليا۔ آزاد محققین دے مطابق رومانگابو د‏‏ی جنگ دے دوران باغیاں نو‏‏ں روانڈا دے فوجیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔

25 مئی نو‏‏ں ، ایم 23 گوما دے مضافات تک پہنچیا لیکن بھاری لڑائی دے بعد مونوسکو ، ایف اے آر ڈی سی ، تے ایف ڈی ایل آر نے انہاں نو‏‏ں پسپا کردتا۔ باغی بعد چ پچھے ہٹ گئے، تے باقی دے مہینے لئی لڑائی چ رکاوٹ پئی۔ اس مقام اُتے ، ایف اے آر ڈی سی نے روانڈا دفاعی فورس (آر ڈی ایف) اُتے باغیاں دے نال براہ راست لڑنے دا الزام عائد کيتا ، تے دعوی کيتا کہ مقامی وجیلنٹ نے روانڈا دے دو فوجیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی۔ دوسری طرف ، روانڈا نے دعوی کيتا کہ ڈی آر کانگو نے اس دے علاقے وچ راکٹ فائر کیتے سن ، ایف ڈی ایل آر ، د‏‏ی مدد کيت‏ی سی تے اس نے دو آر ڈی ایف فوجیاں نو‏‏ں "اغوا" کيت‏‏ا سی۔ لڑائی نے مقامی نسلی کشیدگی نو وی جنم دتا; شمالی کیوو دے ڈپٹی پولیس کمانڈر، فرانسوا-زیویر ابا وان انگ نے اک ویڈیو جاری کیتی جہدے وچ شہریاں نوں "عوامی جنگ" وچ ایم 23 دا مقابلہ کرن لئی ملیشیا دے طور تے منظم ہون دی اپیل کیتی گئی۔ ایف اے آر ڈی سی نے موجودہ مقامی ملیشیا نو وی مسلح کیتا تاکہ اوہ ایم 23 دے خلاف مہم اچ مدد کر سکن۔

### بوناگانا دا زوال، باغیاں دی ہور پیش رفت، تے حکومت دے حامی جوابی حملے

 ابتدائی M23 جارحیت دا نقشہ
جون دے شروع تک، بوناگانا چ فیر جھڑپاں ہوئیاں۔ مبینہ طور تے ایم 23 عسکریت پسنداں نے 8 جون نوں مہاٹی ، رٹشورو ٹیریٹری چ مونوسکو فورس تے حملہ کیتا۔ 12 جون نو‏‏ں ، ایف اے آر ڈی سی نے بوناگانا اُتے اک ہور ایم 23 حملے نو‏‏ں پسپا کردتا ، جو بیلجیم دے بادشاہ فلپ دے جنوب وچ بوکاوو دے دورے دے نال میل کھاندا سی۔ تاہم، بوناگانا تے پچھلے حملے دے برعکس، سرحد دے پار یوگنڈا دی سکیورٹی فورسز نے مداخلت نئیں کیتی تے اس دے بجائے شہر نو ویکھن آلے پہاڑیاں توں پچھے ہٹ گئے۔ ایم 23 نے اگلے دن بوناگانا تے قبضہ کر لیا، مبینہ طور تے اس نو گھیر لین دے بعد تے اس طرح 137 فوجیاں تے 37 پولیس افسراں دے مقامی گیریژن یوگنڈا دے کیسورو ول پِچھے ہٹن تے مجبور کیتا۔ اوتھ‏ے ، انہاں نے مقامی یوگنڈا د‏‏ی سکیورٹی فورسز دے سامنے ہتھیار ڈال دتے سن ۔ بہت سارے شہری وی سرحد دے پار بھج گئے۔ بعد چ، بوناگانا گیریژن دے کمانڈراں، کرنل نڈیاڈیا تے لوبو، تے علاقائی شعبے دے کمانڈر، پیٹر سیروامی نکوبا نے اک دوجے تے الزام لایا کہ اوہناں نے پچھے ہٹن دا حکم دتا اے۔

شمالی کیوو دے فوجی گورنر کانسٹنٹ نڈیما کونگبا نے ابتدائی طور تے اس گل توں انکار کیتا کہ ایف اے آر ڈی سی نے شہر کھو دتا اے، لیکن ایف اے آر ڈی سی دے ترجمان سلوین ایکنگ نے بعد چ اعلان کیتا کہ بوناگانا دا زوال روانڈا ولوں "حملے توں گھٹ نئیں" اے۔ روانڈا تے ڈی آر کانگو دے وچکار کشیدگی دے نتیجے وچ ودھدا رہیا، کیونجے بعد وچ پہلے دے نال "تمام معاہدے" معطل کر دتے گئے۔ اس مقام اُتے ، کانگو دے دو سینئر سیکیورٹی ذرائع تے کانگو د‏‏ی پارلیمنٹ دے ارکان نے وی یوگنڈا اُتے باغی جارحیت د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کيتا۔ کانگو دے پارلیمنٹرین نے دعوی کیتا کہ باغی حملے توں پہلے یوگنڈا دے پسپائی نے قبضے دی سہولت دتی سی، تے خاص طور تے آپریشن شجاع چ ملوث یوگنڈا دے فوجیاں دے سربراہ موہوزی کینیروگابا نوں ایم 23 دی حمایت کرن لئی اکلا کیتا۔ ڈی آر کانگو نے یوگنڈا دے نال فوجی تعاون نو ختم کرن دا کم کیتا۔ اس دے بعد یوگنڈا د‏‏ی حکومت نے آپریشن شجاع نو‏‏ں روک دتا ، جدو‏ں کہ یوگنڈا د‏‏ی فوج نے دعوی کيتا کہ ایم 23 دے تازہ ترین حملےآں تو‏ں یوگنڈا دے شہریاں تے آلات دے لئی کوئی خطرہ نئيں اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں مداخلت غیر ضروری ہوگئی۔ مقامی مونوسکو دی قیادت نے آکھیا کہ ایم 23 لئی یوگنڈا دی حمایت دے بارے چ دعوے "بکواس" سن تے پرسکون تے تعاون دا مطالبہ کیتا۔

 ہندوستان توں مونوسکو دے امن فوجی رٹشورو ٹیریٹری چ اک علاقے دے تسلط دے گشت دے ذریعے اک فورس پروجیکشن کر رئے نیں۔
کینیا دے صدر اوہورو کینیاٹا نے بوناگانا دے زوال تے ودھدے ہوئے علاقائی کشیدگیاں تے رد عمل ظاہر کردے ہوئے مشرقی افریقی کمیونٹی (ای اے سی) نو "فوری طور تے" "مشرقی افریقی علاقائی فورس" دے ناں توں اک نواں امن مشن منظم کرن دا مطالبہ کیتا تاکہ مشرقی ڈی آر کانگو چ سلامتی بحال کیتی جا سکے۔ دراں اثنا ، مونوسکو نے شہر اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی کانگو د‏‏ی حفاظتی افواج د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت دے لئی اپنے مقامی فوجاں نو‏‏ں تیار کرنا شروع کيتا۔ آپریشنز سیکٹر "سوکولا 2" تو‏ں تعلق رکھنے والے ایف اے آر ڈی سی دے فوجیاں نے 16 جون نو‏‏ں کابندی تو‏ں حملہ کيتا ، تے بعد وچ دعوی کيتا کہ انہاں نے بوناگانا اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ اُتے ، مبینہ طور اُتے اگلے دن وی شہر باغیاں دے ہتھو‏ں وچ سی ، اس دے مغرب وچ بھاری لڑائی ہو رہی سی۔ مبینہ طور تے ایم 23 نے جوابی حملہ کیتا، جس نے شنگررو دے قصبے تے بوگوسا، کابندی تے رنگیرا دے پنڈاں تے قبضہ کر لیا۔ باغی رٹشورو تے اگے ودھ رئے سی، تے اک ایف اے آر ڈی سی ہیلی کاپٹر نو مار گرا دتا۔ لڑائی ویرونگا نیشنل پارک وچ وی پھیل گئی سی۔ ماحولیاتی ماہرین نے اشارہ کیتا کہ اس نال مقامی پہاڑی گوریلا دی بقا نوں خطرہ اے۔

ایم 23 دی تجدید پیش رفت مبینہ طور تے سلطانی مکنگا دے منصوبے دا حصہ سی جس چ گوما نو کٹ دتا گیا سی تے بالآخر اس تے قبضہ کیتا گیا سی، اس امید دے نال کہ اس طرح کانگو دی حکومت توں سیاسی مراعات حاصل کیتیاں جان گیاں۔ 18–19 جون تک ، فرنٹ لائن رٹشورو-بوناگانا محور دے نال مستحکم ہوگئی سی۔ مشترکہ ایف اے آر ڈی سی-مونوسکو افواج نے ہُن وی ٹشنگررو دے براہ راست آسے پاسے بستیاں رکھیاں سن جویں کہ نٹاموگینگا تے روانگوبا، جس چ مؤخر الذکر دا اہم پل وی شامل اے۔ لڑائی رونیونی-رومانگابو محور ول منتقل ہو گئی، جتھے کاوومو تے بائیکنگے دے پنڈاں چ جھڑپاں دی اطلاع ملی۔ ایس دوران، نیروبی وچ اک ای اے سی اجلاس دا انعقاد کیتا گیا سی جہدے وچ ڈی آر کانگو، روانڈا تے یوگنڈا دے وچکار سفارتی کشیدگی دے نال نال ایم 23 حملیاں دے رد عمل وچ اک نویں امن فوج دی تعیناتی تے تبادلہ خیال کیتا گیا۔ ڈی آر سی حکومت نے اعلان کیتا کہ اوہ ای اے سی دے امن مشن دا استقبال کرے گی ، لیکن صرف اس شرط دے تحت کہ روانڈا نو ں آپریشن تو ں خارج کردتا جائے۔ ای اے سی نے بعد چ ایم 23 نو جنگ بندی دی پیشگی شرط دے طور تے بوناگانا توں پِچھے ہٹن دا مطالبہ کیتا، لیکن باغیاں نے اس حکم نو مسترد کر دتا۔ اس دے بجائے، ایم 23 نے اپنی انتظامیہ دے تحت بوناگانا سرحدی چوکی نو دوبارہ کھولیا، جس دے بعد شمالی کیوو دی حکومت نے باغیاں دے زیر قبضہ علاقے دے ذریعے سامان دی درآمد تے برآمد تے پابندی عائد کر دتی۔

### حکومت نواز افواج نے علاقہ دوبارہ حاصل کر لیا تے تعطل

 مراکشی مونوسکو دے امن فوجی رٹشورو ٹیریٹری چ شہریاں نو ایم 23 باغیاں توں بچان لئی لمے پینڈے دے گشت تے نیں
توں 22 جون تک، جھڑپاں جاری رہیاں کیونکہ ایم 23 نے ایف اے آر ڈی سی دفاعی پوزیشناں نو توڑن دی کوشش کیتی۔ پہلے ، باغیاں نے جنوبی محور دے نال دے پنڈاں اُتے حملہ کيتا ، لیکن کرمبی ، کیتاگوما تے کیتووو ، بیزا تے بوسانزا وچ انہاں نو‏ں پسپا کردتا گیا۔ بعد چ انہاں نے بائیکنگے، روومو، شانگی تے بوکیما تے توجہ مرکوز کیتی، ایف اے آر ڈی سی دے جوابی حملے دا اہتمام کرن توں پہلے پنڈاں تے قبضہ کر لیا۔ فوج انہاں بستیاں چوں بوہتیاں نوں دوبارہ حاصل کرن چ کامیاب رہی، حالانکہ مبینہ طور تے روومو، بوہارو تے روٹوکارا باغیاں دے قبضے چ رہے۔ مجموعی طور اُتے ، حکومت دے حامی افواج نے عام طور اُتے اپنے عہدےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا ، لیکن باغی حملےآں نے تیزی تو‏ں میٹیبی-روانگوبا محور نو‏‏ں خطرہ پیدا کيتا۔ ہیومن رائٹس واچ نے رپورٹ دتی کہ دو بچیاں سمیت 17 شہریاں نو 21 جون نو ایم 23 نے ایف اے آر ڈی سی دے نال مشتبہ تعاون دے الزام چ خلاصہ طور تے پھانسی دے دتی سی۔ اخبار *ایکو نیوز* دے مطابق، ایف اے آر ڈی سی نے مبینہ طور تے اس ویلے دے آسے پاسے رونیونی فرنٹ لائن تے ایم 23 نوں شکست دتی، جس نال سلطانی مکنگا زخمی ہو گئے تے اک ہور باغی کمانڈر، کرنل یوسف مبونیزہ مارے گئے۔ مبونیزہ دی موت نو بعد چ ایم 23 دے حامی ذرائع نے متنازعہ کیتا۔ 24 توں 27 جون تک لڑائیاں وچ اک شانتی رہی۔ لڑائی 28 جون نوں دوبارہ شروع ہوئی، جدوں باغیاں نے بوشندابا، روسیکے تے بکونا دے اسٹریٹجک پہاڑی تے ایف اے آر ڈی سی دے عہدیاں تے حملہ کیتا۔ فوج تے پولیس تے مشتمل حکومت دے حامی افواج نے جوابی حملہ کیتا، تے نکوکوی، روومو، روگاراما، روٹاکارا، نٹاموگینگا تے روتسیرو دے پنڈاں تے دوبارہ قبضہ کیتا۔ جون نو‏‏ں ، ایف اے آر ڈی سی نے اپنی پیش قدمی جاری رکھی ، کابندی تے چنگریرو اُتے قبضہ ک ر ليا ، حالانکہ ایم 23 عسکریت پسنداں نے رتسیرو اُتے حملہ کرکے جواب دتا۔

 رٹشورو ٹیریٹری چ بویشا چیفڈم دا جومبا *گروپ* ، جتھے ایم 23 باغیاں نے جولائی 2022 چ متعدد حملے کیتے۔
یکم جولائ‏ی نو‏‏ں ، ایف اے آر ڈی سی نے دعوی کيتا کہ اس نے ایم 23 تے اتحادی روانڈا دے فوجیاں اُتے روٹسیرو ، نٹاموگینگا تے نیابیکونا وچ بھاری لڑائی دے بعد اک وڈی فتح حاصل کيتی اے ، باغیاں نو‏‏ں بویزا گروپنگ تو‏ں مکمل طور اُتے بے دخل کردتا ( French ) رٹشورو چ۔ جولائی نو‏‏ں بائیکنگ تے روسیکے وچ جھڑپاں جاری رہیاں ، کیونجے ایف اے آر ڈی سی نے ایم 23 حملےآں نو‏‏ں پسپا کردتا۔ جولائی نو‏‏ں ، ایف اے آر ڈی سی نے ایم 23 د‏‏ی مخالفت کرنے والی افواج د‏‏ی قیادت نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی دوبارہ منظم کيتا؛ اس دے علاوہ، روانڈا دے صدر پال کاگامے تے کانگو دے صدر فیلکس تشسیکیڈی نے اسی دن اک اجلاس منعقد کیتا۔ کانگو دی دھر دے مطابق، جنگ بندی تے کانگو دی سرزمین توں ایم 23 دی انخلاء تے اتفاق کیتا گیا سی۔ اس معاہدے اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے ، باغیاں نے اگلے دن کنیابوسورو تے روانگوبا اُتے حملہ کيتا۔ اگلے دناں چ، بیوزہ تے جومبا گروپس مختلف پنڈاں چ جھڑپاں جاری رہیاں, کیونکہ M23 نے علاقے نو دوبارہ حاصل کرن دی کوشش کیتی۔ تاہم، نال ای، فرنٹ لائن دے دوجے حصیاں چ لڑائی ختم ہو گئی۔

اگلے دناں چ، بویزا تے جومبا گروپس چ لڑائی وڈی حد تک بند ہو گئی ، لیکن کسیگری گروپس وچ لڑائی شروع ہو گئی تے رومانگابو دے نیڑے دو اہم پہاڑیاں تے۔ بشالی-مکوٹو گروپس وچ بھاری لڑائی وی ہوئی بشالی چیفڈم دے، جدوں دو " نیاتورا " دھڑے ٹکر گئے۔ انہاں وچو‏ں اک "مخالف" گروہ سی جس د‏‏ی سربراہی جین ماری نیاتورا کررہی سی جو ایم 23 دے نیڑے سمجھیا جاندا سی ؛ جین ماری نیاتورا دی فوج نے کئی پنڈاں تے قبضہ کرن دی کوشش کیتی، اس توں پہلاں کہ اس نوں اپنے مقامی حریفاں ولوں اوہناں چوں بوہتیاں توں بے دخل کر دتا گیا۔ اس نقطے دے بعد، لڑائی چ فیر اک ٹھہراؤ آیا۔ روانڈا تے ڈی آر کانگو دے درمیان بین الاقوامی ثالثی دے تحت مذاکرات جاری رہے ، حالانکہ بہت کم پیش رفت ہوئی۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، یوگنڈا دے صدر یووری موسیوینی نے ایم 23 تے کانگو د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جنگ بندی دا اہتمام کرنے اُتے قائل کرنے د‏‏ی اک ہور کوشش کيتی۔ ایس دوران، مونوسکو تے ایف اے آر ڈی سی نے اعلان کیتا کہ اوہ ایم 23 نو مکمل طور تے پچھے دھکن دے آپریشن دی تیاری لئی دوجے علاقیاں توں افواج منتقل کر رئے نے۔ 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، کانگو د‏‏ی حکومت دے ترجمان پیٹرک مویا کٹیمبے نے اس گل د‏‏ی تصدیق د‏‏ی کہ باغیاں دے نال کسی وی مذاکرات دا انحصار ایم 23 دے پہلے تو‏ں اپنے مقبوضہ علاقے تو‏ں پِچھے ہٹنے اُتے ا‏‏ے۔

 گوما چ اینٹی مونوسکو احتجاج ، جولائی 2022
جولائ‏ی دے آخر تک ، ایم 23 مقبوضہ علاقےآں وچ اپنے عہدیداراں نو‏‏ں نصب کررہیا سی تے ٹیکس ودھایا سی۔ گوما تے دوجے مشرقی کانگو دے شہراں وچ وی پرتشدد احتجاج شروع ہویا، شہریاں نے مونوسکو دے ارکان تے عمارتاں تے حملہ کیتا، تے تنظیم تے جاری علاقائی بغاوتاں دے باوجود بے عملی دا الزام لایا۔ جھڑپاں دے دوران مظاہرین، مونوسکو دے امن فوجی تے تماشائی مارے گئے۔ *نارتھ افریقہ پوسٹ نے* الزام لایا کہ باغیاں نے احتجاج نو حملیاں دے ڈھکن دے طور تے استعمال کیتا، تے نیامیلیما چ مراکشی امن فوجیاں تے حملے چ ملوث سن۔ اک مونوسکو فوجی بوناگانا چ ایم 23 دے نال براہ راست جھڑپ چ ماریا گیا۔ 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ایم 23 تے ایف اے آر ڈی سی دے وچکار لڑائی کابینگو ، روشورو وچ دوبارہ شروع ہوئی ، کیونجے باغیاں نے مقامی لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں لگائی گئی فصلاں نو‏‏ں کٹنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن سرکاری فوجیاں تو‏ں انہاں دا سامنا کرنا پيا۔ 2 اگست نو‏‏ں ، باغیاں تے ایف اے آر ڈی سی نے روشورو دے پنج پنڈاں وچ لڑائی لڑی۔ اگلے ہفتیاں چ، تاہم، فرنٹ لائن دے نال اک جنگ بندی منعقد کیتی گئی۔ بہت سارے مقامی شہریاں نے اس دی مذمت کیتی جنہاں نے دلیل دتی کہ اس نال باغیاں نوں اپنے علاقائی فوائد نوں مستحکم کرن دی اجازت ملدی اے۔

 امریکی وزیر خارجہ انٹونی بلینکن 9 اگست 2022 نوں کنشاسا وچ صدر فیلکس چیسیکیڈی نال ملاقات کردے ہن۔
### تجدید شدہ جارحانہ

ایف اے آر ڈی سی دے مطابق، ایم 23 نے اک فوجی چوکی تے حملہ کرن دے بعد 20 اکتوبر نو لڑائی شروع ہوئی۔ اکتوبر نوں ایم 23 گروپ نے نٹاموگینگا دے قصبے تے قبضہ کر لیا جس چ پنج فوجی مارے گئے، لڑائی جلدی ای اسٹریٹجک آر این ٹو تک پھیل گئی، لڑائی چ چار شہری مارے گئے تے 40 زخمی ہوئے۔ اکتوبر تک لڑائی دی وجہ توں 23,000 توں ودھ لوک اپنے گھراں توں نس گئے۔ جارحیت آر این 2 شاہراہ دے نال جاری رہی جہڑی ایم 23 دی طرف جاندی اے جس نے روبارے، کالینگرا تے کاکو دے شہراں تے قبضہ کیتا۔ اکتوبر نوں ایم 23 باغیاں نے رٹشورو تے کیوانجا دا کنٹرول سنبھال لیا۔ اس ویلے دے آسے پاسے، مبینہ طور تے روانڈا نال لیس نیاتورا باغیاں نے روگاری چ ایف ڈی ایل آر دے عسکریت پسنداں نال جھڑپ کیتی۔ اس جارحیت دے جواب وچ ، ڈی آر سی د‏‏ی حکومت نے ملک وچ روانڈا دے سفیر ، ونسنٹ کاریگا نو‏‏ں اگلے 48 گھنٹےآں دے اندر روانہ ہونے دا حکم دتا۔

روانڈا دے خلاف احتجاج 31 اکتوبر نو‏‏ں گوما وچ شروع ہويا ، جس وچ مطالبہ کيتا گیا کہ ڈی آر سی مشرقی افریقی برادری تو‏ں نکل جائے تے روس تنازعہ وچ مداخلت کرے۔ سرکاری ترجمان پیٹرک مویا نے آکھیا کہ ڈی آر سی ایم 23 نال گل بات نئیں کرے گا۔ 2 نومبر نو‏‏ں ، کینیا نے اعلان کيتا کہ اوہ ایم 23 دے خلاف لڑنے دے لئی 900 فوجی بھیجے گا۔ اقوام متحدہ دے ایم 23 نو‏‏ں نقل و حمل کرنے د‏‏ی افواہاں دے بعد گوما وچ فسادات شروع ہوئے گئے ، تے اقوام متحدہ د‏‏ی کئی گڈیاں نو‏‏ں فساد کرنے والے شہریاں نے ساڑ دتا۔ اقوام متحدہ نے رومانگابو فوجی اڈے توں "اسٹریٹجک تے تاکتیکی انخلاء" دا حساب دتا۔ نومبر نو‏‏ں ، کانگو د‏‏ی فوج نے بیان کيتا کہ اوہ 3،000 نويں بھرتی ہونے والےآں نو‏‏ں ایم 23 تو‏ں لڑنے د‏‏ی تربیت دے رہے سن ، تے اس دے فورا بعد ہی دو لڑاکا طیارےآں تو‏ں باغیاں نو‏‏ں بمباری کرنا شروع کردتی۔ روانڈا نے احتجاج کیتا کہ کانگو دی فضائیہ دے اک سکھوئی سو-25 نے اس دی فضائی حدود دی خلاف ورزی کیتی اے۔

## تجزیہ

### روانڈا دا کردار

2022 وچ ایم 23 دی پیش رفت دے نتیجے وچ، ڈی آر سی دے اعلیٰ اقوام متحدہ دے عہدیدار بنٹو کیٹا نے اس گروپ نو "اک مسلح گروپ دی بجائے، اپنے آپ نو اک روایتی فوج دے طور تے پیش کیتا" دے طور تے بیان کیتا، تے خبردار کیتا کہ گروپ دی صلاحیتاں مونوسکو توں ودھ ہن۔ اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دے محققین دے مطابق، باغیاں وچ روانڈا دی وردی وچ افراد دی موجودگی تصویراں تے ڈرون فوٹیج دے ذریعے ثابت ہوئی اے، جو جزوی طور تے ایم 23 فورسز دی ودھدی ہوئی پیشہ ورانہ صلاحیت دی وضاحت کردی اے۔ کانگو دے محقق جوسفات موسامبا نے اس گل نال اتفاق کیتا، تے دلیل دتی کہ ایہ "واضح اے کہ ایم 23 دے دوبارہ ابھرن دے پچھے حمایت اے۔" *کانگو ریسرچ گروپ دے* ڈائریکٹر جیسن سٹیئرنز نے آکھیا کہ، اگرچہ روانڈا دے ایم 23 جارحیت دی حمایت کرن دے بارے چ "کوئی یقین نئیں" سی، باغیاں دی فائر پاور تے مختلف فرنٹ لائن رپورٹاں نے روانڈا دی شمولیت نو "بہت ممکن" بنا دتا۔ جارحیت وچ روانڈا دے ممکنہ کردار توں قطع نظر، تجزیہ کاراں نے خبردار کیتا کہ ایم 23 کدی وی صرف روانڈا دا پیادہ نئیں رہیا، تے ہمیشہ اپنا ایجنڈا برقرار رکھیا۔

اگست 2022 دے اوائل وچ، آزاد محققین دی اقوام متحدہ لئی اک رپورٹ نے M23 لئی روانڈا دی حمایت دے بارے وچ ہور ثبوت فراہم کیتے، جس وچ کانگو دے علاقے وچ روانڈا دے فوجیاں دی منتقلی تے روانڈا دے ہتھیاراں نال مسلح M23 فوجیاں نوں وکھان آلیاں تصویراں تے ویڈیوز شامل سن۔ اکتوبر وچ ، روانڈا دے اک فوجی نے کیوانجا وچ مونوسکو دے سامنے ہتھیار ڈال دتے ؛ کانگو دی حکومت نے اس نوں باغی حملے لئی روانڈا دی حمایت دا اک ہور ثبوت سمجھیا۔ جنوری 2023 تک ، ریاستہائے متحدہ ، کئی یورپی ملکاں تے اقوام متحدہ دے ماہرین دا خیال سی کہ روانڈا ایم 23 د‏‏ی حمایت کر رہیا ا‏‏ے۔

2025 تک اندازہ لگایا گیا سی کہ 4000 تو‏ں 7000 آر ڈی ایف فوجی کانگو وچ لڑ رہے سن تے انہاں نو‏ں نمایاں جانی نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ سیٹلائٹ تصاویر نے کگالی دے کانومبے فوجی قبرستان وچ وی نمایاں توسیع ظاہر کيتی ، جتھ ے جارحیت دے آغاز تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 600 قبراں کھودی گئیاں ني‏‏‏‏ں۔

#### معاشی تے تجارتی مفادات

M23 troops in the mining town of Bunagana
ناقدین دا استدلال اے کہ ایم 23 تے روانڈا دوناں نے موقع پرست طور تے ایف ڈی ایل آر دی موجودگی نو مشرقی ڈی آر سی چ وسیع تر سیاسی تے معاشی عزائم دے بہانے دے طور تے استحصال کیتا اے، خاص طور تے کیونکہ ایف ڈی ایل آر ہن روانڈا لئی کوئی خاص فوجی خطرہ نئیں اے۔ دسمبر 2023 دی یو این ایس سی ولوں کمیشن کیتی گئی اک رپورٹ توں پتہ چلدا اے کہ اکتوبر 2023 توں، آر ڈی ایف دے فوجی نیراگونگو ، رٹشورو تے ماسیسی دے علاقیاں وچ تعینات کیتے گئے سن، جس وچ آر ڈی ایف تے ایم 23 نوں روانڈا دے دفاعی انٹیلی جنس ڈائریکٹری دے تحت 250 سابقہ ایف ڈی ایل آر جنگجوواں دی مدد ملی سی۔ ایس گل دے کافی ثبوت موجود نیں کہ روانڈا تے یوگنڈا دی حمایت یافتہ باغی دھڑے - بشمول ایم 23 - اسٹریٹجک لیکن غیر رسمی سپلائی چیناں نو کنٹرول کردے نیں جہڑے کیوو دے علاقے توں قیمتی معدنیات نو دوناں ملکاں تک پہنچاندے ہن۔ یوگنڈا دی سرحد تے بوناگانا توں لے کے روانڈا دی سرحد تے گوما تک کنیابایونگا توں ہو کے راہداری، اک منافع بخش کان کنی دی پٹی تے مشتمل اے جہدے وچ دنیا دے کجھ وڈے کولٹن دے ذخائر شامل نیں، جو الیکٹرانک آلات دی تیاری لئی ضروری معدنیات اے۔ ڈی آر سی کوبالٹ دا دنیا دا سب توں وڈا پروڈیوسر وی اے، جہڑا الیکٹرک گڈیاں دیاں بیٹریاں دا اک کلیدی جزو اے، جہدی عالمی سطح تے بہت منگ اے۔

 افریقی عظیم جھیلاں دے علاقے چ سب توں وڈی کولٹن کان تے ملک دی کان کنی دی معیشت چ اک وڈا حصہ پان آلی، بی باٹاما مائننگ کنسیشن ، اپریل 2024 توں M23 دے کنٹرول چ اے۔
2021 وچ، امریکی اعداد و شمار توں پتہ چلدا اے کہ روانڈا نے دنیا دی ٹینٹلم دی فراہمی دا 15 فیصد حصہ لیا، جو کہ کولٹن خام مال توں مشتق اے، صرف معمولی مقدار وچ ملکی سطح تے پیداوار دے باوجود۔ مارچ 2023 وچ، کانگو دے وزیر خزانہ نکولس کازادی نے رپورٹ دتی کہ روانڈا وچ غیر قانونی طور تے معدنیات دی اسمگلنگ دی وجہ توں ملک نوں سالانہ تقریباً اک ارب ڈالر دا نقصان ہو رہیا اے۔ اس نے نوٹ کیتا کہ روانڈا دی 2022 دی معدنیات دی برآمدات - بشمول سونا ، ٹن ، ٹینٹلم تے ٹنگسٹن - دی قیمت تقریباً 1 ارب ڈالر سی، حالانکہ ملک دے محدود ذخائر سن۔ امریکہ نے اپنی ٹینٹلم دی درآمدات دا 36 فیصد روانڈا توں وی خریدیا - کسی وی دوجے ملک توں زیادہ - جد کہ صرف 7 فیصد ڈی آر سی توں آیا، جہڑا ٹینٹلم دا اک وڈا پروڈیوسر اے۔ روانڈا نے فوجی تجارتی راستےآں دے ذریعے ڈی آر سی معدنیات د ی اسمگلنگ، فروخت تے منیٹائزیشن د ی سہولت دے لئی اشرافیہ دے اک بین الاقوامی نیٹ ورک دا استعمال کيتا ا ے۔ کگالی نے صنعت دی اگوائی آلے تعمیل دے فریم ورک تے اے وی ایکس کارپوریشن ، کیمیٹ کارپوریشن ، تے گلوبل ایڈوانسڈ میٹلز ورگی کمپنیاں دے ذریعے انہاں معدنیات نو تجارتی بنان لئی ادارہ جاتی حمایت حاصل کیتی اے، جہڑیاں الیکٹرانک اجزاء تیار کردیاں ہن۔ ایہناں فرماں تے الزام لایا گیا اے کہ اوہ جان بجھ کے ناجائز اصل دے معدنیات خرید رئے نیں۔ ایپل ، انٹیل ، سونی ، موٹرولا تے لاکہیڈ مارٹن سمیت وڈی ٹیکنالوجی کمپنیاں دی ڈیو ڈلیجنس ٹیماں نو ایہ وی دسیا گیا اے کہ روانڈا توں حاصل کردہ معدنیات ممکنہ طور تے ڈی آر سی توں اسمگل کیتے گئے سن، اکثر پرتشدد استحصال دے حالات دے تحت۔ اس دے باوجود، ایہ معدنیات لیپ ٹاپ توں لے کے ہوائی جہاز تک دی مصنوعات لئی عالمی سپلائی چین وچ ضم ہوندے رہندے ہن۔ روانڈا نے، بدلے چ، معدنی شعبے دے اندر اک مستحکم تے موثر تجارتی مرکز دے طور تے اک تصویر بنائی اے۔

اک وکھرے لیکن متعلقہ کیس وچ، بین الاقوامی عدالت انصاف (آئی سی جے) نے فروری 2022 وچ فیصلہ دتا کہ یوگنڈا نو 1998 تے 2003 دے درمیان تنازعات وچ اپنے کردار دے معاوضے دے طور تے ڈی آر سی نو 325 ملین ڈالر ادا کرنے چاہیدے نیں، جس وچ اتوری صوبے وچ ہزاراں شہریاں دی موت، باغی گروپاں دی فنڈنگ، قدرتی وسائل تے اخراج شامل سن۔ سونا، ہیرے ، تے لکڑی ۔ اس دے بعد تو‏ں ، سونا یوگنڈا د‏‏ی معروف برآمدات بن گیا اے ، مبینہ طور اُتے اس وچو‏ں زیادہ تر سونا ڈی آر سی د‏‏ی کاناں تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ اسی طرح، جد کہ ڈی آر سی نے 2019 وچ دنیا دی کولٹن دی پیداوار دا 40 فیصد حصہ لیا، مبینہ طور تے کافی مقدار روانڈا، یوگنڈا تے برونڈی وچ ناجائز طور تے گھلی جاندی اے۔ اقوام متحدہ دی تحقیقات توں پتہ چلیا اے کہ جد کہ ڈی آر سی دا زیادہ تر ناجائز کولٹن روانڈا دے ذریعے روٹ کیتا جاندا اے، اک قابل ذکر حصہ بوناگانا تے رٹشور دے ذریعے یوگنڈا تے یوویرا دے ذریعے برونڈی تک وی پہنچایا جاندا اے۔

### ایم 23 دے محرکات

سٹیئرنز نے دلیل دتی کہ نویں ایم 23 جارحیت دا مقصد ممکنہ طور تے اک تخفیف اسلحہ، ڈیموبیلائزیشن، تے ری انضمام (ڈی ڈی آر) پروگرام وچ گروپ دی شمولیت نو نافذ کرنا سی۔ اس عمل دا حصہ بنن لئی ایم 23 دیاں پچھلیاں کوششاں، بشمول 2013 دے معاہدے دے بعد، کانگو دے عوام دی کافی مخالفت دی وجہ توں ناکام رہیاں۔ ایم 23 دی مکمل ڈیموبیلائزیشن دے حصول دی کسی وی کوشش نو روکن آلے مسئلیاں چوں اک ایہ حقیقت اے کہ باغی گروپ دے کئی ارکان نے بغاوتاں چ ملوث ہون دے کئی سالاں دے دوران مختلف جنگی جرائم دا ارتکاب کیتا اے، ایتھوں تیکر کہ ایم 23 دے ابھرن توں پہلاں وی۔ اس نال کانگو دی سکیورٹی فورسز وچ انہاں دا انضمام یا انہاں نو معافی دے نال انعام دینا ڈی آر کانگو وچ جواز پیش کرنا مشکل ہو جاندا اے۔

## نوٹ

## حوالے

### حوالہ دتے گئے کم

* *Easing the Turmoil in the Eastern DR Congo and Great Lakes*. 25 May 2022.  Retrieved on ۱۳ جون ۲۰۲۲.  Archived 25 May 2022 at the وے بیک مشین

## ہور پڑھو

* Dahir (17 June 2022). "Congo Closes Border With Rwanda After Soldier Is Killed in Gunfight". *The New York Times*.

* Vogel (22 May 2022). "What M23's on-and-off insurgency tells us about DRC's precarious search for peace". *The Conversation*.

* Walsh (17 December 2023). "The Overlooked Crisis in Congo: 'We Live in War'". *The New York Times*.