Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ملیریا

**ملیریا** اک جنے توں دوجے نوں لگن والا روگ اے جیڑا مجھر نال پھیلدا اے۔ اے امریکہ ایشیاء تے افریقہ دیاں گرم تے گلیاں گرم تھانواں تے ہوندا اے۔ ہرسال ملیریا نال 35 توں 50 کروڑ لوک بمار ہوندے نیں۔ جناں چوں 10 توں 30 لکھ دے نیڑے لوک ہر سال مر جاندے نیں۔ مرن والیاں چوں جوکھے ایانے ہوندے نیں جناں دا جوڑ افریقہ نال اے۔ ملیریا نال غریبی پھیلدی اے۔

ملیریا لاطینی دے دو بولاں میلا = گندی ایریا = ہوا نال رل کے بنیا اے۔ پیلے لوکاں دی سوچ سی ج گندی ہوا چلدی اے جیدے نال لوک بمار ہوجا ندے نیں۔

ملیریا ہون والے دیس
ملیریا انوفلیز مچھر دی مادہ دے کٹن نال بندے نوں ہوندا اے پر پیلے اوس مادہ مچھر نیں کسے بیمار نوں کٹیا ہوے تے اوس مجھر دے خون چ اوس بمار دے جراسیم ہون تے فیر اگلا بندہ وی اسے جراسیماں والے مچھر دے کٹے جان نال بمار ہو جاندا اے۔

## بچاؤ

مچھر نوں مار کے یا مچھردانی ورت کے ملیریا توں بچیا جا سکدا اے۔

## بارلے جوڑ

* ملیریا تے ویب سائیٹ
* ملیریا تے ویب سائیٹ Archived 2010-04-11 at the وے بیک مشین
* ملیریا تے ویب سائیٹ Archived 2015-03-30 at the وے بیک مشین
# برکلے

**برکلے** سان فرانسسکو دے نال اتلے کیلیفورنیا امریکہ چ اک شہر دا ناں اے۔ ایہ المیدا کاؤنٹی چ اے۔ ایتھے دنیا اک مشہور یونیورسٹی کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے اے۔
# سونوما کاؤنٹی

**سونوما** امریکی صوبے کیلیفورنیا دی اک کاؤنٹی اے۔

## بارلے جوڑ

 **·کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں**

ال ڈوراڈو **·** المیدا **·** الپائن **·** اماڈور **·** امپیریل **·** انیو **·** بوٹے **·** سسکییو **·** سولانو **·** سونوما **·** سٹانسلاس **·** سٹر **·** سیرا **·** فریسنو **·** لیک **·** ونچورا **·** ٹرنٹی **·** ٹلارے **·** ٹولومنے **·** ٹیہاما **·** ڈل نارت **·** کالاویراس **·** کرن **·** کنگز **·** کونٹرا کوسٹا **·** گلن **·** ہمبولٹ **·** یوبا **·** یولو
# حیاتی تنوع

**حیات‏ی تنوع** (biodiversity)  تو‏ں مراد کسی مخصوص بیئی نظام (ecosystem)، حیوہ (biome) یا پوری زمین اُتے اشکالِ زندگی دا تغیر (variation) ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* بیئیات (ecology)
# پیلیاونٹالوجی

پیلیاونٹالوجی
**پیلیاونٹالوجی** (Paleontology) پرانی تریخ یا پرانے ویلے دے جیون نوں پڑھن دا ناں اے۔ ایہ زندہ جانداراں دے پتھری جاندار (Fossil) نوں پڑھن تے اوناں دے ایوولوشن نوں پڑھن دا ناں اے۔ اک پتھری جاندار (Fossil) کسے وی ونڈ دا جیون ہوسکدا اے جیہڑا دس ہزار ورے توں پرانا ہووے تے کسے وی شکل چ بچیا ہووے تاں جے اودی پڑھائی ہوسکے۔ ایس سائینس ج وجہاں ویکھیاں جاندیاں نیں ناں کے تجربے کرکے اثرات ویکھے جان۔

## بارلے جوڑ
# قدیم یونانی

| قدیم یونانی |
| --- |
| Ἑλληνική*ہیلینکی* |
| Inscription about the construction of the statue of Athena Parthenos in the پارتھینون, 440/439 BC |
| علاقہ | مشرقی بحیرہ روم |
| دور | 9th century BC to the 4th century AD |
| بولی ٹبر | ہند۔یورپی
* ہیلنی زباناں
	+ **قدیم یونانی**
 |
| لپی | یونانی حروف تہجی |
| بولی کوڈ |
| ISO 639-2 | `grc` |
| ISO 639-3 | `grc` (includes all pre-modern stages) |
| Glottolog | `anci1242` |
| قدیم یونان دا نقشہ |

**پرانی یونانی بولی** (انگریزی: Ancient Greek, یونانی: ہیلینکی) پرانے دور دے یونان دیس اتے اس دے آلے دوآلے دے علاقےآں دی مکھ بولی سی۔ اسنوں سنسکرت دی بھین بولی منیا جا سکدا اے۔ ایہہ ہند یورپی بولی پروار دی یونانی شاخاں وچ آؤندی اے۔ اسنوں اک کلاسکی بولی منیا جاندا اے، جس وچ کافی زیادہ اتے اچکوٹی دا ساہت رچیا گیا سی، جس وچ خاصکر ہومر دے دو مہانکاوی الیئڈ اتے اوڈیسی ہن۔ اس دا گرائمر، ووکیبولری، دھنی-تنتر اتے سنگیتمئی بولی اسنوں سنسکرت دے کافی قریب رکھ دندی اے۔

**قدیم یونانی** یونانی زبان د‏‏ی قدیم ترین شکل سی تے ایہ قدیم یونان وچ بولی جاندی سی۔ اسنو‏ں سنسکرت د‏‏ی ساتھی بولی منیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہند یورپی لسانی خاندان د‏‏ی یونانی شاخاں وچ آندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک کلاسیکی بولی منیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## حوالے
# آرگنزم

**آرگنزم** کسے وی جیوندی شے نوں آکھیا جا سکدا اے جیدے چ اگے ودن دی خوبی ہوۓ اپنے ورگے آرگنزم جمن دا وصف ہوے۔ جانوالیاں نوں پشان لئی وکھریاں ونڈاں وچ رکھیا گیا اے۔:

* **دیس** (Kingdom) : جنور، بوٹے، بیکٹیریا، فنگس تے پروٹسٹ
	+ کنگریڑے، انکنگریڑے
* **برادری** (Phlum) : کورڈیٹ، پھلوالے بوٹے، پانی رچھ
* **ٹولی** (Class) : ددپلانے، پنچھی، کرلے
* **پتی** (Order) : آگو مانس، چڑیاں،
* **ٹبر** (Family) : بن مانس، چٹی اکھ
* **ٹوکرہ** (Genus) : مانس، یوہینا
* **ونڈ** (Species) : انسان، پنجابی چٹی اکھ / سونکھی
# ٹیکسون

African elephants form the genus *Loxodonta*، a widely accepted taxon.
 بیالوجی وچ ، **ٹیکسون** (جمع**ٹیکسا**؛ *ٹیکسانومی*توں مول-اساری)  بیالوجیکل ونڈ کرن دے کھیتر وچ جانداراں دے اجیہے گروہ نوں کیہا جاندا اے جو کسے کیٹیگری بنان والے دے مت مطابق اک ایکائی ہندے ہن۔ یعنی اسدیاں میمبر ذاتیاں اک دوجے نال کوئی میل جاں تعلقات رکھدیاں ہن جس وجہ نال اوہناں دے اک گٹھ وچ پایا جاندا اے۔ وکھ-وکھ بیالوجسٹاں اپنے وویک مطابق ایہہ ٹیکسوناں متاثر کر سکدے ہن۔ اس لئی اوہناں وچ آپسی اختلاف وی عامَ ہندا رہندا اے۔ ایہہ گل اعام نہی اے۔ جے اک ٹیکسون نوں اک رسمی سائنسی نام دتا جاندا اے، تاں اسدا ورتوں نامکرن کوڈاں ولوں سنچالت کیتا جاندا اے، جس نال ایہہ نسچت کیتا جاندا اے خاص گروہ لئی کہڑا سائنسی نام صحیح اے
# بائیو کیمسٹری

|  |
| --- |
| **بائیو کیمسٹری** |
|  |
| اینزائم دی ایکٹو تھاں |

**بائیو کیمسٹری** جیوندے جانداراں دے اندر ہون والے کیمیائی کماں دی جانکاری دا ناں اے۔ بائیو کیمسٹری دے قنون صرف زندہ جانداراں لئی نے۔ بائیو کیمیکل کماں دی مدد توں معلومات تے توانائی دے بہاؤ باجوں ای جیون اک اوکھی بجھارت بندی اے۔

## بارلے جوڑ
# فزیالوجی

فزیالوجی جیندیاں چیزاں دے کماں دی سائنس اے۔ اے بیالوجی دی ٹعنی اے۔ فزیالوجی چ سائنسی سوچ وچار نال جیندیاں چیزاں تے اوناں دے وکھرے وکھرے انگاں تے ولگن نوں ویکھیا جاندااے۔

|  |
| --- |
| **سائنس دے انگ** |

فزکس **·** کیمسٹری **·** باٹنی **·** زوالوجی **·** جیون پڑھت **·** مائکروبیالوجی **·** نینوٹیکنالوجی **·** فزیالوجی **·**  میتھمیٹکس **·**
# میٹابولزم

**میٹابولزم** اوہ کیمیائی عمل ہُندے نیں جیہڑے جانداراں وچ تعمیری عمل نوں ودھا کے جیون نوں طاقت دیندے نیں ۔

## ہور دیکھو

* کیٹابولزم
* میٹابولزم
* اینابولزم
# مالیکیولی جیون پڑھت

|  |
| --- |
| **مالیکیولی جیون پڑھت** |
|  |
| بائیو کیمسٹری، جینیٹکس تے مالیکیولی جیون پڑھت دا جوڑ وکھا رئی مورت |

**مالیکیولی جیون پڑھت** ، جیون پڑھت دی ٹہینی اے جیدے چ جیون دے کم مالیکیولی پدھر تے پڑھے جاندے نیں۔
# ایکولوجی

ایکولوجی|  |
|   |
|   |

**ماحولیا‏تی حیاتیات** یا **ماحولیات** (انگریزی: Ecology) حیاتیات د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ جانداراں دا اک دوسرے تے ماحول دے وچکار تفاعل دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔

اصطلاحات ’’ایکولوجی‘‘ (Ecology) تے ’’ماحولیات‘‘ (Environment) دا اک ہی مطلب لیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہناں دوناں اصطلاحات نو‏‏ں کم و بیش تمام تر انگریزی اُردو لغات وچ ’’ماحول‘‘ تے ’’ماحولیات‘‘ دے ناں تو‏ں اردو وچ ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت اے کہ دونے لفظاں (ایکولوجی تے اینوائرونمنٹ) ماحول ہی د‏‏ی نمائندگی کردے نيں، لیکن فیر وی دونے وچ فرق ا‏‏ے۔ اینوائرونمنٹ تو‏ں مراد کوئی وی ماحول ہو سکدا اے : اوہ خلاء وی ہوسکدی اے، زمینی فضا وی ہوسکدی اے تے کسی ستارے دا جھلسوندا ہويا بیرونی حصا وی، یعنی اینوائرونمنٹ دے تحت بیان ہوݨ والے کسی وی ماحول وچ زندگی د‏‏ی کوئی شرط نئيں۔ اس دے برعکس، ایکولوجی اک وسیع البنیاد اصطلاح ا‏‏ے۔ پینگوئن ڈکشنری آف سائنس (2009ء) دے مطابق، ایکولوجی تو‏ں مراد جانداراں دا ایسا مطالعہ اے جو اِرد گرد دے ماحول (تے اس ماحول وچ موجود ہور جانداراں) تو‏ں اُنہاں دے تعلق نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کيتا جائے۔ ایہی وجہ اے کہ ایکولوجی وچ کئی اک موضوعات شام‏ل نيں جنہاں وچ فعلیات (فزیالوجی) تو‏ں لے ک‏ے وراثیات (genetics) تک، کئی سائنسی شعبے شام‏ل نيں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اینوائرونمنٹ تے ایکولوجی نو‏‏ں ’’ماحول‘‘ د‏‏ی یکساں اصطلاح تو‏ں نئيں بیان کيتا جاسکدا۔ چند سالاں تو‏ں سائنسی جریدے وچ Environment (اینوائرونمنٹ) دے لئی ماحول تے ماحولیات، جدو‏ں کہ Ecology (ایکولوجی) دے لئی ’’حیا‏تی ماحول‘‘ تے ’’حیا‏تی ماحولیات‘‘ دے اُردو مترادفات اختیار کيتے جا رہے نيں ۔

## ہور دیکھو

* جیون پڑھت
* فانا
* فلورا
* بائیوسفیئر
* بائیوم

## حوالے
# لزبوس

| لزبوس Lesbos Περιφερειακή ενότητα / Δήμος Λέσβου |
| --- |
| علاقائی اکائی |
| میتیلین |
|  شمال مشرقی بحیرہ ایجیئن وچ لزبوس |
| ملک | یونان |
| علاقہ | شمالی ایجیئن |
| راجگڑھ | میتیلین |
| رقبہ |
|  • کل | ۱,۶۳۲.۸ مربع کلومیٹر (۶۳۰ مربع میل) |
| آبادی (2011) |
|  • کل | ۸۶,۴۳۶ |
|  • کثافت | ۵۳/مربع  کلومیٹر (۱۴۰/مربع میل) |
| نام آبادی | لیزبین |
| رمزِ ڈاک | 81x xx |
| زموز علاقہ | 225x0 |
| کار پلیٹاں | ΜΥ |
| ویب سائٹ | www.lesvos.gr |

**لزبوس** (Lesbos) (یونانی: Λέσβος; یونانی تلفظ: [ˈle̞zvo̞s]) شمال مشرقی بحیرہ ایجیئن وچ واقع اک یونانی جزیرہ ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 1،632 مربع کلومیٹر (630 مربع میل) تے اس دا خط ساحل 320 کلومیٹر (199 میل) طویل ا‏‏ے۔ ایہ تیسرا سب تو‏ں وڈا یونانی جزیرہ ا‏‏ے۔ ایہ ترکی تو‏ں اک تنگ آبنائے میتیلینی تو‏ں جدا ا‏‏ے۔

لفظ **لیزبین** (نسوانی اسيں جنسیت) د‏‏ی اک معنی **صافو** د‏‏ی نظماں تو‏ں ماخوذ نيں جو جزیرہ لزبوس اُتے پیدا ہوئی سی۔ جس نے دوسری عورتاں دے بارے وچ انتہائی جذبات‏ی مواد لکھیا ا‏‏ے۔

اسی تعلق د‏‏ی بنا اُتے لزبوس تے خاص طور اُتے اریسوس شہر جو صافو دا مقام پیدائش اے لیزبین سیاح اکثر اس دا دورہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔
جزیرہ لزبوس دے اک گروہ نے "لیزبین" جو دے مقامی لوکاں دا نام آبادی اے بطور نسوانی اسيں جنسیت گروہاں دے استعمال اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی اک قانونی درخواست دتی سی۔ جس وچ درخواست گزار دا کہنا اے ایہ "توہین" اے تے دنیا بھر وچ انہاں دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں ذلیل کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔

*
*
*
*
*
*
*
*
*
* اوزو
* صافو موسیقی سندے ہوئے
* لزبوس دا نقشہ (1597)

## ہور ویکھو

* لسٹ یونان دے جزیرے

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
* خبراں د‏‏ی ویب سائٹ
* لزبوس پریفیکچر (یونانی وزارت سبھیاچار)
* لزبوس جزیرہ د‏‏ی گائیڈ سانچہ:El icon (انگریزی) سانچہ:Tr icon
* میتیلین تے لزبوس جزیرہ د‏‏ی خبراں سانچہ:El icon
# انکنگریڑے

**انکنگریڑے** جانوراں دی اک ونڈ اے جنہاں وچ کنگریڑ دی ہڈی نہیں ہوندی۔ ایہ کنگریڑے توں الٹ نیں۔ اگر کوئی جانور مچھی، پنچھی، ددپلانا، کرلا تے دو پاسی جندڑی نہیں تے فیر اوہ انکنگریڑے وچوں اے۔

ادھارناں :کیڑے، چوڑیاںوالے، پروٹوزوا
# وچکارلا ویلا

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | وچکارلا ویلا |  |

 |
|    |
|

---

 |
| دے مگروں | قدیم تاریخ    |
| مگروں | رینیساں ،  دریافتاں دا دور    |
| آغاز | ۰۴۷۶   |
| خاتمہ | 1500ء کی دہائی   |
| ذیلی کلاس | ثقافتی تحریک    |
| وقوع تھاں | یورپ    |
|  |
| آغاز | ۰۴۷۶   |
| خاتمہ | 1500ء کی دہائی   |
| انتظامی تقسیم
 |
| ذیلی کلاس | ثقافتی تحریک    |
| حصہ | تاریخی عہد    |
| وقوع تھاں | یورپ    |
|  |
| ترمیم  |

سانچہ:خانہ معلومات تاریخی دور

**وشکارلہ ویلہ** یورپی تریخ دا 5ویں توں 15ویں صدی دے وشکار دا ویلہ ہے۔

سٹن ہو وچ ملیا ٹوپ دا چربہ - ابتدائی قرون وسطی وچ 620ء
**قرون وسطیٰ** یا **ازمنۂ وسطیٰ** (انگریزی: medieval / middle ages) تن حصےآں وچ منقسم یورپ د‏‏ی روايتی تریخ دا درمیانی عہد ا‏‏ے۔

یورپ د‏‏ی تریخ عام طور اُتے عہد عتیق د‏‏ی قدیم رہتل، قرون وسطیٰ تے زمانہ جدید دے درمیان تقسیم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مغربی یورپ دا ازمنۂ وسطیٰ رومی سلطنت د‏‏ی تقسیم (مغربی رومی سلطنت تے مشرقی بزنطینی سلطنت دے درمیان) تے غیر مہذب اقوام دے حملےآں یعنی 5ويں صدی عیسوی تو‏ں شروع ہو ک‏ے 16ويں صدی وچ پروٹسٹنٹ اصلاحِ کلیسیا (Protestant Reformation) دے دوران مسیحیت د‏‏ی فرقہ بندی، فتح قسطنطنیہ تے سمندر پار جستجو دے لئی دنیا بھر یورپی توسیع دے آغاز اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ یعنی ایہ اک ہزار تو‏ں ودھ سال دا دور اے جسنو‏ں ازمنۂ وسطیٰ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

یہ تمام تر وکھ وکھ تبدیلیاں ابتدائی عہدِ جدید دے آغاز نو‏‏ں ظاہر کردیاں نيں جو صنعتی انقلاب دا ضامن بنیا۔

## حوالے
# نشاۃ ثانیہ

|  |
| --- |
|  |
| **رینیساں** Renaissance |

*نشاۃ ثانیہ* جاں دوجا جمن یا **رینیساں** یا رینیسانس یورپ دی اک کلچرل لہر سی جیہڑی 14ویں صدی توں 17ویں صدی تک چلدی ر‏ئی اے اٹلی دے نگر فلورنس توں ٹری۔

**آرٹ**

آرٹ نوو **·** امپریشنزم **·** نیو امپریشنزم **·** پوسٹ امپریشنزم **·** ایکسپریشنزم **·** باؤہاؤس **·** رکوکو **·** رئیلزم **·** رینیساں **·** رنگ ویڑہ **·** رومانوی **·** سریلزم **·** سمبولزم **·** فاؤزم **·** موڈرنزم **·** ڈاڈا **·** کلاسیسزم **·** کیوبزم **·** ہڈسن رور سکول **·** د سٹائل **·** عرب
# تارہ پھل

**تارہ پھل** پھلوالے بوٹیاں دا اک وڈا پھیلیا ٹبر اے۔ ایدے وج ہجے تک 23,000 بوٹے گنے جاچکے نیں تے ایہدے 1,620 ٹوکرے نیں۔ ایس ٹبر دے پھل تارے ورگا وکھالہ دیندے نیں ایس باجوں اوہناں دا ایہ ناں رکھیا گیا اے۔ پھل جڑے، گول ہوندے نیں۔ لامت نکے ناپ دیاں چاڑیاں نیں پر کئی ویلاں تے رکھ وی ہے نیں۔

## ٹوکرے

* ارنیکا
* ڈہلیا
* کوسموس
* زینیا
* کیلنڈولا
* تارہ
* سورج مکھی
* شینہ پنجہ
* گزانیا
* ردبیکیا

## بارلے جوڑ

* تارہ پھل تے اک ویب سائٹ
# سرھوں دا ٹبر

**سرھوں** پھلوالے بوٹیاں دا اک اہم ٹبر ہے۔ سرھوں، بروکلی، گوبھی ایس ٹبر دے عام سنگی نیں۔ ایہدے وچ 330 ٹوکرے تے 3،700 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس ٹبر دے پھلاں دی اچیچی گل ایہناں دیاں چار پھل پتیاں دا ہونا ہے۔

## دکھالا

ایس ٹبر دیاں ونڈاں اک یا دو سال دیاں ہوندیاں نیں۔ ایہدے وچ نِکے ناپ دیاں بوٹیاں چوکھیاں نیں۔ کچھ ہی جھاڑی بݨدیاں نیں۔ پتے اگڑ پچھڑ ہوندے نیں تے پھل وچ 4 پھل پتیاں ہوندیاں نیں۔

## پسار

## ورتݨ

ایس ٹبر دیاں کئی ونڈاں صدیاں توں کھاݨ پیݨ دے کم آوندیاں نیں۔ گوبھی، بروکلی، گونگلو، مولی، سرھوں دا ساگ ایس ٹبر دیاں عام کھادیاں جاݨ والیاں سبزیاں نیں۔

## باہرلے جوڑ
# انگلستان بادشاہت

| انگلستان بادشاہی Kingdom of England |
| --- |
| 927–1649 1649–1660 : دولت مشترکہ 1660–1707 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| جھنڈا | شاہی اسلحہ |

 |
| **شعار:Dieu et mon droit* (فرانسیسی) "خدا تے میرا حق" |
| انگلستان بادشاہت 1603. |
| حیثیت | سکاٹ لینڈ بادشاہت نال ذاتی اتحاد (1603–1649 / 1660–1707) |
| راجگڑھ | ونچیسٹر (قبل 1066) ویسٹ منسٹر (بعد 1066) |
| عمومی زباناں | قدیم انگریزی (اصل میں, تک 1066) قدیم نورس (اصل میں, تک بارھویں صدی) نارمن بولی وسطی انگریزی انگریزی زبان ویلزی بولی کورنی بولی |
| مذہب | رومن کیتھولک 1533 تک تے 1553 توں1558 تک; انگلیکازم 1533 سے 1553 تے1558 دے بعد توں |
| حکومت | مطلق بادشاہت (قبل 1215) بادشاہت نیم آئینی (1215–1649, 1660–1689) آئینی بادشاہت (1689–1707) |
| بادشاہ / ملکہ |   |
|  |
| • 927–939  | Æthelstan (اول) |
| • 1702–1707  | ملکہ این (آخر) |
|  |
| مقننہ | پارلیمنٹ |
| • ایوان بالا | ہاؤس آف لارڈز |
| • ایوان زیريں | ہاؤس آف کامنس |
| تاریخ |   |
|  |
| • اتحاد  | 12 جولائی 927 |
| • نارمن فتح  | 1066–1088 |
| • ویلز چ قوانین | 1535–1542 |
| • تاجاں دا اتحاد | 24 مارچ 1603 |
| • شاندار انقلاب  | 11 دسمبر 1688 |
| • سکاٹ لینڈ دے نال اتحاد  | 1 مئی 1707 |
|  |
| رقبہ |
| 1603 | ۱۵۱٬۱۷۴ کلومیٹر2 (۵۸٬۳۶۹ مربع میل) |
| کرنسی | پاؤنڈ سٹرلنگ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ماقبل** | **مابعد** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ویسکس بادشاہت |
|  | مرسیا بادشاہت |
|  | مشرقی انگلیا بادشاہت |
|  | شمالی امبریا بادشاہت |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| انگلستان دی دولت مشترکہ |  |
| برطانیہ عظمی بادشاہت |  |

 |

 |
| موجودہ حصہ | **برطانیہ** ( انگلستان تے ویلز) |

**انگلستان بادشاہت** (Kingdom of England) اک خود مختار ریاست سی جو 927 توں1707 تک براعظم یورپ دے شمال مغرب چ قائم رہی۔ اپنے عروج اتے**انگلستان بادشاہت** برطانیہ دے جزیرے دے جنوبی دو تہائی حصے اتےپھیلی ہوئی سی۔ اسدی شمالی سرحد سکاٹ لینڈ بادشاہت نال ملدی سی۔
# آرکیوپٹرکس

**آرکیوپٹرکس** اک مشہور پتھری جاندار اے جیہڑا 1860 نوں باویریا جرمنی وچ لبیا۔ ایہ پنچھی تے ریپٹائل ونگوں لگدا اے تے ایہنوں ای ایہنان دا سب توں پرانا پرکھ منیا جاندا اے اے۔ ایہ اتلے جوراسک ویلے دا اے تے 144 ملین ورے پرانا اے۔ ہن تک ایھدے 9 ٹانچے لبھے جاچکے نیں۔ ایہدا ناں دو یونانی شبداں جیدا مطلب پرانا تے پر اے نوں رلا کے بنیا اے۔
# یوکیریوٹ

**یوکیریوٹ** یا **حقیقی المرکز** یا **چنگی گری** ایسے جیوندیاں شیواں نیں جنہاں دی اتلی پدھر دی ولگن ہوندی نیں یا اتلی پدھر دی ولگن نوں کیندے نیں۔ ایہناں دا نسلی مادھ کروموسوم ولگن دے مرکزہ (nucleus) دے اندر ہوندا اے۔ حقیقی المرکز اج توں 1.6–2.1 ارب ورے پہلے بنے۔

یوکیریوٹ دو یونانی شبداں یو (چنگی) تے کیریوٹ (گری) توں بنیا اے۔

## ونڈاں

* پروٹسٹ
	+ یوگلینا
	+ امیباجیون

* جانور
* بوٹے
* الی
* الجی
# نیوکلیس (ولگن)

1۔ نیوکلیولس
 2۔ نیوکلیس
 3۔ رائبوسوم
 4۔ ویسیکل
 5۔ رف عنڈوپلازمک ریٹیکولم
 6۔ گولجی مادے
 7۔ سائٹوکائنیسز
 8۔ برابر عنڈوپلازمک ریٹیکولم
 9۔ مائٹوکونڈریا
 10۔ ویکیول
 11۔ سائٹوسول
 12۔ لائسوسوم
 13۔ سینٹریول
نیوکلیس ولگن وچ اک گول جی شۓ اے۔ نیوکلیس ولگن وچ کم کرن دا گھڑ اے۔ نیوکلیس اککیریاٹک ولگناں تے جھلی دے وچ ہوندا اے۔ ایدے وچ ڈی ۔این ۔اے تے پروٹین ہوندے نے جیڑے رل کے کروموسومز بناندے نے۔

### تاریخ

---

نیوکلیس سب توں پہلاں لبھیا ہویا انگ اے۔ اینوں لیونہا‍‌ؤک نے سب توں پہلاں لبہیا سی فیر رابرٹ برا‎‍‍ؤن نے 1831 وچ ایدے بارے وچ ہور بحکیک کیتی۔ ‍

### بناوٹ

---

جانوراں وچ اے سب توں وڈا ولگن دا انگ اے۔ ایدے وچ ڈی ۔این ۔اے دی صورت وچ کروموسومز ہوندے نے، جیڑے اک ولگن توں دوجا ولگن بناندے نے۔

## گیلری

*
*
*
*
# وائرس

زکام دا وائرس
بیکٹیریوفیج
وائرس اک نکا جیا بیمار کرن والا ایجنٹ اے جیڑا صرف اپنے میزبان ولگن دے اندر ای اپنے آپ نون ودا سکدا اے۔ وائرس لاطینی چ زہر نوں کیندے نیں۔ وائرس بیکٹیریا تے بوٹیاں توں لے کے جانوراں تک ہر ونڈ دے جنوراں نون روگی کردے نیں۔ وائرس اپنے آپ تے یا کلا نئین رہ سکدا۔جیڑا وائرس بیکٹیریا وچ ریندا اے اونو بیکٹیریوفیج کیندے نے۔

وائرس نوں پیلی واری ڈچ سینسدان مارٹینس بائجرنک نے 1898 چ لبیا سی۔ ہن تک 5000 دے نیڑے وائرس لبے جاچکے نیں۔ پر زیارہ ہلے وی لبے جانے نیں۔ وائرس زمین تے ہر تھاں تے ہوندے نیں تے جانداراں دی سب توں وڈی ونڈ نیں۔ وائرس دی پّڑھائی وائرالوجی اخواندی اے تے مائکروبائلوجی دا اک پاسہ اے۔

وائرس نالوں جانوراں، انساناں تے پودیاں وچ بہت بیماریاں پھیلدیاں نے۔ انساناں وچ وائرس توں عام بخار، نزلا زکام تے چیچک دیاں بیماریاں پھیلدیاں نے۔ جانوراں وچ وائرس توں منہ پیر دی روگ دی بیماریاں پھیلدی اے۔ پوریاں وچ وی وائرس توں بہت بیماریاں پھیلدیاں نے۔

پودیاں وچ وائرس دی روگ
## ناں

وائرس دا لفظ لاطینی بولی دے لفظ وائرس توں نکلیا اے جیدا مطلب اے "زہر"۔ پہلی واری آواناسکی نے 1892 وچ کھوج کیتی۔ کلے وائرس دے ذرے نو ویریان کہندے نے۔

## تریخ

1892 وچ آیواناسکی نے ٹوبیکو موزائیک وائرس تے کم کیتا۔فر 1898 وچ جرمن مائکروبیلوجسٹ مارٹینس بیجرنک نے وائرس دا لفظ استعمال کیتا۔ وینڈل سٹینلے نے ٹوبیکو موزائیک وائرس دے مائع محلول نو کسٹل دی شکل وچ حاصل کیتا۔ اسی سال فریڈرک لوفلر نے فٹ اینڈ ماؤتھ روگ دا وائرس کھوجیا۔

## وکھالہ

وائرس بیکٹیریا توں نکے ہوندے نے۔ زیادہ تر وائرس دا قطر 20 توں 300 نینومیٹر دے درمیان ہوندا اے۔ کج فیلووائرس 1400 نینومیٹر لمے ہوندے نے تے اوناندا قطر 80 نینومیٹر ہوندا اے۔

## جینوم

وائرس وچ اگر ڈی این اے ہووے تے انو ڈی این اے وائرس آکھن گے، اگر آر این اے ہووے تے آر این اے وائرس آکھن گے۔ زیادہ تر وائرس آر این اے وائرس ہوندے نے۔ بوٹیاں دے وائرس اک دھاگے آلے آر این اے وائرس ہوندے نے تے بیکٹیروفیج دو دھاگے آلے ڈی این اے وائرس ہوندے نے۔

## درجہ بندی

بالٹی مور درجہ بندی دے مطابق وائرس نو میسنجر آر این اے بنن دے ول دی بنیاد تے 7 گروپاں وچ تقسیم کیتا جاندا اے:

* I-ڈبل سٹرینڈڈ ڈی این اے وائرس
* II-سنگل سٹرینڈڈ ڈی این اے وائرس
* III-ڈبل سٹرینڈڈ آر این اے وائرس
* IV- (+)سنگل سٹرینڈڈ آر این اے وائرس
* V-(-)سنگل سٹرینڈڈ آر این اے وائرس
* VI-سنگل سٹرینڈڈ آر این اے-آر ٹی وائرس
* VII--ڈبل سٹرینڈڈ ڈی این اے-آر ٹی وائرس

## انسانی روگ وچ کردار

بہت سارے انسانی روگاں دی وجہ وائرس ہوندے نے۔ مثال دے طور تے نزلہ، زکام، چیچک، ایڈز ، برڈ فلو، سارس، ایبولا، ہرپیز یمپلیکس، طاعون جئے روگ وائرس نال پھیلدے نے۔

## وائرس توں بچاؤ

وائرس توں بچاؤ واسطے ویکسین تے اینٹیوائرل دواواں استعمال کیتیاں جاندیاں نے۔

## دوجے جانداراں وچ انفیکشن

وائرس جانوراں تے بوٹیاں نو وی روگ لاندے نے۔

بیکٹیریا نو روگ لان آلے وائرس نو بیکٹیریوفیج کہندے نے۔

کج وائرس آرکیا وچ ریپلیکیٹ کرن دی صلاحیت رکھدے نے۔

## استعمال

وائرس مالیکیولر تے سیل بیالوجی دی پڑھت وچ استعمال ہوندے نے۔ وائرس جینیٹکس وچ ڈی این اے ریپلیکیشن، ٹرانسکرپشن، ٹرانسلیشن تے پروٹین ٹرانسپورٹ نو سمجھن لئی استعمال ہوندے نے۔ جین نو سیل وچ لے کے جان لئی وی وائرس دا استعمال کیتا جاندا اے۔

### جیون سایئنساں تے طب

### نینوٹیکنالوجی

## ہور ویکھو

* ‎مائکروبیالوجی
# ارنسٹ ہیکل

|  |
| --- |
| **ارنسٹ ہیکل** |
|  |
| جیون: | فروری 16, 1834 – اگست 9, 1919 |
| جمن پو : | پوٹسڈیم پرشیا |
| کم: | نیچر |
| گن: | لکھاری |

**ارنسٹ ہیکل** اک جرمن بوٹا گرو، فلسفی تے لکھاری سی۔ اوہ پوٹسڈیم، پرشیا وج جمیا۔ اوہنے ہزاراں سائینسی ونڈاں دے ناں رکھے تے اوہنے چارلس ڈارون دے کم نوں جرمنی وچ عام کرن وچ وڈا کم کیتا۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
# پروکریوٹ

**پروکیوٹ** یا **بدائی المرکز** ایسے جیون نیں جنہاں دے ولگن وچ مرکزہ (nucleus) نہیں ہوندا۔ جنہاں وچ ہوندا اے اوہ حقیقی المرکز (eukaryote) اخواندے نیں۔ چوکھے سارے بدائی المرکز اکولگنی نیں۔ ایہ سکدے جیون نیں۔ بیکٹیریا تے ارکیا ایھدیاں ونڈاں نیں۔
# پروٹوزوا

|  |
| --- |
| **پروٹوزوا** |
|  |
| لشمانیہ ڈونووانی |

پروٹوزوا اک ولگن آلے یوکیریاٹک جاندار نے جیہڑے حرکت کر سکدے نے۔ انا نو کنگڈم پروٹسٹا وچ شامل کیتا جاندا اے۔

## ہور ویکھو

* ‎پروٹوزوالوجی
# صراحی پودا

صراحی دار پودا
**صراحی پودے** (Pitcher plant) وچ صراحی وَرگے پتے ہُندے نيں جیہناں وچ بارش دا پاݨی جمع رہندا ا‏‏ے۔ شکار پھسوݨ دا کم پتے دے سپرد ہُندا ا‏‏ے۔ صراحی دے مونھ اُتے شہد بݨاوݨ والے غدود ہُندے نيں تے مونھ تو‏ں اگے اندر وَل تِلکݨ آلا حِصا شروع ہُندا ا‏‏ے۔ صراحی دے پیندے وچ شہد تے بارش دا پاݨی جمع رہندا اے جیہنو‏ں حاصل کرن لئی حشرات تھلے اُتردے نيں تے ہمیشا لئی پَھس جاندے نيں۔ صراحی د‏‏یاں اندرلیاں کندھاں تو‏ں رطوبتاں خارج ہُندیاں نيں تے اوہنو‏ں ہضم کردیاں نيں۔
سن ڈیو وچ اُتلی سطح اُتے دائرے د‏‏ی شکل وچ پتے ہُندے نيں جیہناں اُتے بہت سارے بال ہُندے نيں۔ ہر بال دے سرے اُتے چِپچپے مائع دا اک تُبکا ہُندا ا‏‏ے۔ سورج د‏‏ی روشنی وچ ایہ تُبکا شبنم ونگوں چمکدا ا‏‏ے۔ جد کیڑے اس چِپچپے مائع اُتے بیٹھدے نیں تاں پتے تے بال اوہدے آلے دوالے کعھیرا پا دیندے نيں تے اِداں کیڑے مکوڑے پَھس جاندے نیں ۔

## تصویراں

*
*
*
*
*

## ہور دیکھو

* ماس کھانے بوٹے
# زوالوجی

**زوالوجی** یا **حیوانیات** یا **جانور پڑھت** (انگریزی: zoology)، حیوانی حیات دے عِلم نو‏‏ں کہیا جاندا اے، یعݨی اوہ علم جیہدے وچ جانوراں یا حیواناں دا مطالعہ کيتا جاوے، حیوانیات کہلاؤندا ا‏‏ے۔ ایہ حیاتیات د‏‏یاں دو بنیادی شاخاں نباتیات تے حیوانیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

زوالوجی دی اِصطلاح قدیم یونانی لفظاں "ζῷον"، زیون (جانور) تے "λόγος" لوگوس (علم، مطالعہ) تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔

زاولوجی جانوراں دا سائنسی مطالعہ ا‏‏ے۔ ایہدے مطالعے وچ سارے معدوم تے موجودہ جانوراں، دوناں قِسماں د‏‏ی ساخت، درجہ بندی، عادات تے تقسیم شام‏ل نيں تے ایہ وی کہ اوہ اپنے ماحولیا‏تی نظام دے نال کِداں تعامل کردے نيں۔

بھاويں انساناں نے اپنے آس پاس دے جانوراں د‏‏ی قُدرتی تریخ وچ ہمیشہ دلچسپی لئی اے تے اس علم دا استعمال بعض انواع نو‏‏ں پالݨ لئی کیتا، پ‏ر حیوانیات دا باقاعدہ مطالعہ ارسطو تو‏ں شروع ہويا کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس نے جانوراں د‏‏ی ساخت تے نشوونما دا مطالعہ کيتا تے اوہناں دے ماحول تے اوہناں دے حصیاں دے کم اُتے اوہناں د‏‏ی موافقت اُتے غور کيتا۔ جدید حیوانیات د‏‏ی ابتداء نشاۃ ثانیہ تے جدید دَور دے اِبتدائی دَور وچ ہوئی، جیہدے وچ کارل لنیاس، انٹونی وین لیونہوک، رابرٹ ہک، چارلس ڈارون، گریگر مینڈل تے بہت سارے دُوسرے شام‏ل نيں۔ جانوراں دا مطالعہ وڈی حَد تَک شکل تے افعال، موافقت، گروہاں دے درمیان تعلقات، رویے تے ماحولیات نال نمٹن لئی اگے ودھیا ا‏‏ے۔ حیوانیات نو‏‏ں مضامین وچ تقسیم کيتا گیا اے، جداں درجہ بندی، فزیالوجی، بائیو کیمسٹری تے ارتقاء۔ 1953ء وچ فرینسس کرک تے جیمز واٹسن دے ذِریعے ڈی این اے د‏‏ی ساخت د‏‏ی دریافت دے نال، سالماتی حیاتیات دا دائرہ وسِیع ہوگیا، جیہدے نتیجے وچ خلیائی حیاتیات، ترقیا‏تی حیاتیات تے مالیکیولر جینیات وچ ترقی ہوئی۔

## باہرلے جوڑ

* Books on Zoology at Project Gutenberg
* *Online Dictionary of Invertebrate Zoology*

## ہور دیکھو

* حیاتیات
* حیوانات

## حوالے
# فائکالوجی

فائکالوجی توں مراد الجی دی پڑھت اے۔ اے مائکروبیالوجی تے باٹنی دوواں دی نکی شاخ دے طور تے پڑھی جاندی اے۔ الجی سادے ، یوکیریاٹک تے آٹوٹرافک جانداراں دی اک وڈی ونڈ اے، ایہدے وچ اک ولگن آلے جانداراں توں لے کے بہتیرے ولگن آلے جاندار شامل نے۔ ایس شاخ وچ نیلی-ساوی الجی (سائینو بیکٹیریا) وی پڑھی جاندی اے۔ فائکالوجی دی پڑھت کرن آلے نوں فائکالوجسٹ کہندے نے۔

## ہور ویکھو

* ‎مائکروبیالوجی
# مائکالوجی

|  |
| --- |
| **مائکالوجی** |
|  |
| کھمبیاں |

مائکالوجی توں مراد فنجائی دی پڑھت اے۔۔ اے مائکروبیالوجی دی نکی شاخ اے۔ ایہدے وچ فنجائی دی جینیاتی تے بائیو کیمیائی خاصیتاں،اوناندی ٹیگزانومی ،اوناندا انسانی استعمال (دوائیاں،خوراک)، تے اوناندے زہریلے، بیماری پھیلان آلے خطرات دی پڑھت کیتی جاندی اے۔ مائکالوجی دی پڑھت کرن آلے نوں مائکالوجسٹ کہندے نے۔

## ہور ویکھو

* ‎مائکروبیالوجی