Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# باٹنی

اک مُورت جیہڑی چوݪ دے بوٹے اوریزا سیٹیوا دیاں جڑاں، ڈنٹھلاں، پتیاں تے پُھلاں دی شکل نوں ظاہر کردی اے
**باٹنی** یا **بَوٹنی** یا **نباتیات** یا **بوٹا پڑھت** (Botany)، قدرتی سائنس تے جیون پڑھت دی اوہ شاخ اے جیہڑی بوٹےآں، خاص طَور تے اوہناں دی اناٹومی، درجہ بندی تے ماحولیات دا مطالعہ کردی اے۔ ماہر نباتات، نباتاتی سائنس دان یا فائیٹولوجسٹ اک سائنسدان اے جیہڑا اس شعبے وچ مہارت رکھدا اے۔ اَج کل، ماہرین نباتات زمینی بوٹیاں دیاں لَگبَھگ 410,000 انواع دا مطالعہ کردے نیں، جیہناں وچ 391,000 انواع دے بُوٹے (جیہناں وِچوں تقریبن 369,000 پُھلدار بُوٹے نیں) تے تقریبن 20,000 برائوفائیٹا شامل نیں۔

## ناں بݨتر

باٹنی یا بَوٹنی دا لفظ **بوٹے** یا **بوٹی** توں بݨیا اے۔ پنجابی وچ باٹنی نُوں **بوٹا پڑھت** کہیا جان٘دا اے۔

## تفصِیل

بُوٹا پڑھت دی اِبتداء ماقبل تریخ وچ جڑی بوٹیاں دے طَور اُتے اِبتدائی اِنساناں دیاں کوششاں توں ہوئی تے بعد وچ بوٹیاں دی شناخت کیتی گئی، جیہڑے کھاݨ دے قابل، زہریلے تے مُمکنہ طَور تے دواواں دے حامل سی، ایہ انسانی چانچ پرکھ دیاں پہلیاں کوششاں وِچوں اک سی۔ قرون وسطی دے طبیعی باغات دوا سازی لئی کارآمد بوٹیاں اُتے مُشتمل ہُندے سی۔ اوہ یونیورسٹیاں ناݪ مُنسلک نباتاتی باغات دے پیشرو سی، جیہناں دی بنیاد 1540ء دی دہائی دے مگروں رکھی گئی سی۔ قدیم ترین باغات وِچوں اک پڈوا بوٹینیکل گارڈن، اٹلی اے۔ ایہناں باغات نے بوٹیاں دے عِلمی مطالعے وچ سہولت فراہم کیتی۔ کیٹلاگ تے اوہناں دے مجمُوعےآں نوں بیان کرن دیاں کوششاں بوٹیاں دی درجہ بندی دی اِبتداء سی تے 1753ء وچ کارل لینیئس دے نام دے دو نامی نظام دی طرف لے گئیاں جو تمام حیاتیاتی انواع دے نام دے لئی ہُݨ تَک اِستعمال وچ نیں۔

اُنیہویں تے ویہویں صدی وچ بوٹیاں دے مطالعے لئی ٹکنیکاں تیار کیتیاں گئیاں، جیہناں وچ بصری خُردبینی تے زِندہ خُلیاں دی تصویر کشی دے طریقے، الیکٹران مائکیروسکوپی، کروموسوم نمبر دا تجزیہ، نباتی کیمیا تے خامریاں تے دیگر لحمیات دی ساخت تے کَم شامل نیں۔ ویہویں صدی دیاں آخری دو دہائیاں وچ نباتات تے ماہرین نے سالماتی جینیاتی تجزیے دیاں ٹکنیکاں دا چکیا، جیہناں وِچوں جینومکس اور پروٹومکس تے ڈی این اے دی ترتیب نوں بوٹیاں دی زیادہ ٹھیک طریقے ناݪ درجہ بندی کرن لئی ورتیا گیا۔ نویں بوٹا پڑھت، سائنس تے ٹیکنالوجی دے دیگر شعبیاں ناݪ شراکت تے بصیرت دے ناݪ اک وسیع، کثیر الضابطہ مضمُون اے۔ تحقیقی موضوعات وچ بوٹیاں دی ساخت، نمو تے تفریق، تولید، حیاتی کیمیا تے اِبتدائی میٹابولزم، کیمیائی مصنوعات، ترقّی، بیماریاں، اِرتقائی تعلقات، نظامیات تے بوٹیان دی درجہ بندی دا مطالعہ شامل اے۔ اکیہویں صدی دی نباتی سائنس وچ غالب موضُوعات سالماتی وراثت تے ایپی جینیٹکس نیں، جیہڑے بوٹیاں دے خُلیاں تے ٹِشوز دی تفریق دے دَوران جین دے اظہار دے طریقہ کار تے کنٹرول دا مطالعہ کردے نیں۔ نباتاتی تحقیق وچ اہم غذاواں، مواد جِداں لکڑی، تیل، ربڑ، ریشے تے ادویات، جدید باغبانی، زراعت تے جنگلات، بوٹیاں دی ودھوتری، افزائش نسل تے جینیاتی تبدیلی، کیمیائی مواد تے خام مال دی ترکیب، توانائی دی پَیداوار، ماحولیاتی انتظام تے حیاتیاتی تنوع دی دیکھ بھال سمیت متنوع اطلاقات نیں۔

## ہور دیکھو

* حیاتیات
* نباتات
* نباتاتی باغ

## حوالے
# ایشیائی ہاتھی

**ایشیائی ہاتھی** ہاتھی دی اک ونڈ اے۔ ایہہ جنوبی ایشیا توں جنوب مشرقی ایشیا وچ ہوندا اے۔ ایہہ ایشیا دا سبھ توں وڈا زمینی جانور اے۔ ایہناں دی گݨتی گھٹدی جارئی اے۔

## وکھالا

ایشیائی ہاتھی ناپ وچ افریقی ہاتھی نالوں نکے ہوندے نیں۔ ایہدی اچائی 2.7 میٹر (9 فٹ) اے۔

## باہرلے جوڑ
# سیٹ تھیوری

A Venn diagram illustrating the intersection of two sets.
**سیٹ تھیوری** میتھمیٹکس دا اک انگ اے جیدے ج سیٹاں نوں پڑھی دا اے سیٹ چیزاں دے اکٹھ نوں کیندے نیں۔
# انٹرنیشنل سٹینڈر سیریل نمبر

انٹرنیشنل سٹینڈرڈ سیریل نمبر
**انٹرنیشنل سٹینڈرڈ سیریل نمبر** یا **بین الاقوامی معیاری سلسلہ وار عدد** (International Standard Serial Number) اک منفرد اٹھ ہندسوں اُپر مشتمل عدد اےجسنوں اک مخصوص میڈیا دی قسم دی اشاعت دی شناخت لئی استعمال کیتا جاندا اے۔
اسنوں بین الاقوامی سطح تے اک بنیادی شناخت کنندہ دے طور تے قبول کیتا گیا اے، جسنوں مماثل عنواناں، چیکنگ دی سہولت، طلب طریقہ کار، انتظام مجموعہ، قانونی تحویل رقم تے بین لائبریری قرضےآں لئی استعمال کیتا جاندا اے۔

## حوالے
# بب کوڈ

بب کوڈ| Full name | ببلیوگرافک کوڈ |
| Introduced | 1990s |
| Number of digits | 19 |
| Check digit | none |
| Example | 1924MNRAS.۔84.۔308E |

**بِب کوڈ** عددی حوالے نال بہت سارے علم فلکیات دے حوالےآں نوں شناخت کرن دا اک رمز اے۔

## فارمیٹ

کوڈ وچ 19 کریکٹراں دی اک فکس لمبائی ہندی اے جو اس طرحاں ہندی اے۔

YYYYJJJJJVVVVMPPPPA
جتھے YYYY حوالے دے سال دے چار انک ہندے ہن اتے JJJJJ اجیہا کوڈ ہندا اے جو حوالے دے پرکشان دے ستھان ول اشارہ کردا اے۔ جرنل حوالے دے کسے معاملے وچ، VVVV وولیؤم آبادی ہندی اے، M پرکاشن دے ستھان دے جرنل دے حصے ول اشارہ کردا اے۔ (اداہرن دے طور اُتے، کسے لیٹر سیکشن واسطے L)، PPPP شروعاتی صفحہ آبادی دندا اے، اتے A پہلے ودوان دے نام دے اخیرلے شبد دا پہلا اکھر پرستت کردا اے۔ پیریئڈاں (۔) دی ورتوں انورتے کھیتراں نوں بھرن لئی کیتی جاندی اے اتے جیکر بہت چھوٹے ہون تاں اوہناں دی ستھر لمبائی تک کھیتر بھرن لئی کیتی جاندی اے؛

## مثالاں

کوڈ دیاں کچھ مثالاں ایہ نیں:

| Bibcode | Reference |
| --- | --- |
| 1974AJ.۔.۔.79.۔819H | Heintz, W. D. (1974). "Astrometric study of four visual binaries". *The Astronomical Journal* **79**: 819–825. doi:10.1086/111614. Bibcode: 1974AJ.۔.۔.79.۔819H.  |
| 1924MNRAS.۔84.۔308E | Eddington, A. S. (1924). "On the relation between the masses and luminosities of the stars". *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **84** (5): 308–332. doi:10.1093/mnras/84.5.308. Bibcode: 1924MNRAS.۔84.۔308E.  |
| 1970ApJ.۔.161L.۔77K | Kemp, J. C.; Swedlund, J. B.; Landstreet, J. D.; Angel, J. R. P. (1970). "Discovery of circularly polarized light from a white dwarf". *The Astrophysical Journal Letters* **161**: L77–L79. doi:10.1086/180574. Bibcode: 1970ApJ.۔.161L.۔77K.  |
| 2004PhRvL.۔93o0801M | Mukherjee, M.; Kellerbauer, A.; Beck, D.; Blaum, K.; Bollen, G.; Carrel, F.; Delahaye, P.; Dilling, J.;  *et al*. (2004). "The Mass of 22Mg". *Physical Review Letters* **93** (15): 150801. doi:10.1103/PhysRevLett.93.150801. Bibcode: 2004PhRvL.۔93o0801M.  |

## حوالے
# اپسالا یونیورسٹی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | اپسالا یونیورسٹی |  |

 |
|    |
|

---

 |
|  معلومات
 |
|  محل وقوع
 |
| شہر | اپسالا    |
| الرمز البريدي | 75105،  752 37   |
| منسوب | یونیورسٹی    |
| نعرہ | (لاطینی وچ: Gratiae veritas naturae)،  (سویڈش وچ: Nådens och naturens sanning)   |
| تاریخ تاسیس | ۱۴۷۷   |
| انتظامی تقسیم
 |
| ملک |  سویڈن    |
| تقسیم اعلیٰ | اپسالا بلدیہ    |
| متناسقات | ﻿ / ﻿    |
| صدر دفتر | اپسالا  (سویڈن )   |
| مزید معلومات
 |
| رمزِ ڈاک | 75105 752 37   |
| باضابطہ ویب سائٹ | باضابطہ ویب سائٹ (سویڈن  تے انگریزی )   |
| جیو رمز | 6951555   |
|  |
|

|  |
| --- |
|
[مکمل اسکرین پر] |

 |
|  شماریات
 |
| عضوية | یورپی ایسوسی ایشن برائے جامعات  آرکائیو  (۲۰۲۱)   |
|

|  |
| --- |
|
[مکمل اسکرین پر] |

 |
| ترمیم  |

## ہور ویکھو

* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں

 **سویڈن دیاں یونیورسٹیاں**

امیا **·** لنڈ **·** اوریبرو  **·** اپسالا **·** رائل **·** زرعی **·** لینیس **·** مڈ سویڈن **·** کارلسٹاڈ **·** گوتھنبرگ **·** لولیا
# سمتھسونین انسٹیٹیوشن

|  |
| --- |
| **سمتھسونین انسٹیٹیوشن** |
|  |
| تھاں: | واشنگٹن ڈی سی، امریکہ |
| بنن ورہ: | 10 اگست 1846 |
| ویب سائیٹ:  |

**سمتھسونین انسٹیٹیوشن** واشنگٹن ڈی سی، امریکہ وچ پڑھائی تے کھوج دا ادارہ اے۔ ایس نوں چلان لئی پیسے امریکی سرکار تے ایدے کماں ولوں اندے نیں۔ ایدے کول 19 میوزیم، چڑیا کعر تے 9 کھوج دے ادارے نیں جیہڑے واشنگٹن ڈی سی تے ہور کئی تھانواں تے چل رۓ ن‏یں۔ایدے کول 14 کروڑ دے نیڑے شیواں نیں۔ ایدا اک میگزین وی اے۔

ایس ادارے دی نیو اک انگریز سینسدان جیمز سمتھسن دے پیسیاں نال رکھی گئی۔

## بارلے جوڑ

*
*
*

 **سمتھسونین انسٹیٹیوشن**

اناکوسٹا کمیونٹی میوزیم **·** آرتھر سیکلر گیلری **·** آرٹس اینڈ انڈسٹریز بلڈنگ **·** کوپر-ہیوٹ نیشنل ڈیزائن میوزیم **·** فریر گیلری آف آرٹ **·** ہرشور میزیم اینڈ سکلپٹر گارڈن **·** نیشنل ائیر اینڈ سپیس میوزیم **·** سمتھسونین انسٹیٹیوشن بلڈنگ **·** نیشنل ائیر اینڈ سپیس میوزیم **·** سمتھسونین امریکن آرٹ میوزیم **·** رنوک گیلری **·** نیشنل پوسٹل میوزیم **·** نیشنل پورٹریٹ گیلری **·** نیشنل میوزیم آف دی امریکن انڈین **·** نیشنل میوزیم آف امریکن ہسٹری **·** نیشنل میوزیم آف افریقن آرٹ **·** نیشنل میوزیم آف افریقن امریکن ہسٹری اینڈ کلچر **·** سمتھسونین نیشنل زولوجیکل پارک

 **نیو یارک شہر : ویکھن والیاں تھانواں**

سینٹرل پارک **·** ازادی بتی **·** میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ **·** ایمپائیر سٹیٹ بلڈنگ **·** میوزیم آف موڈرن آرٹ **·** ٹائم سکوائر **·** امریکن میوزیم آف نیچرل ہسٹری
# نارتھ کیرولائنا سٹیٹ یونیورسٹی

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | نارتھ کیرولائنا سٹیٹ یونیورسٹی |  |

 |
|    |
|

---

 |
|  معلومات
 |
|  محل وقوع
 |
| الرمز البريدي | 27695-7001   |
| منسوب | عوامی تحقیقاتی جامعہ ،  لینڈ گرانٹ یونیورسٹی ،  ریاستہائے متحدہ کا عوامی تعلیمی ادارہ ،  اوپن ایکسس پبلشر    |
| تاریخ تاسیس | ۱۸۸۷   |
| انتظامی تقسیم
 |
| ملک |  امریکا    |
| تقسیم اعلیٰ | نارتھ کیرولائنا ،  رالی    |
| متناسقات | ﻿ / ﻿    |
| صدر دفتر | رالی  (امریکا )   |
| مزید معلومات
 |
| رمزِ ڈاک | 27695-7001   |
| باضابطہ ویب سائٹ | باضابطہ ویب سائٹ (انگریزی )   |
| جیو رمز | 4482340   |
|  |
|

|  |
| --- |
|
[مکمل اسکرین پر] |

 |
|  شماریات
 |
| طلبہ و طالبات | 34767 31676  (۱ ستمبر ۲۰۲۱)   |
| الموظفين | 9636  (ستمبر ۲۰۲۰)   |
| عضوية | ORCID  (اکتوبر ۲۰۲۳)   |
|

|  |
| --- |
|
[مکمل اسکرین پر] |

 |
| ترمیم  |

## ہور ویکھو

* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں
# بشریات

**بشریات** یا **انسانیات** (Anthropology) انسانی تہذیب و تمدن، انسانیت، انسانی رویاں، انسانی حیاتیات، ثقافتاں، معاشریاں تے لسانیات دا سائنسی مطالعا اے، جیہدے وچ ماضی، حال تے مانس شامل نیں۔ سماجی بشریات رویے دے نمونیاں دا مطالعا کردی اے، جد کہ ثقافتی بشریات ثقافتی معنی دا مطالعا کردی اے اَج کل عام طور تے سماجی ثقافتی بشریات دی اصطلاح استعمال کیتی جاندی اے۔ لسانی بشریات اس گَل دا مطالعا کردی اے کہ زبان کس طرحاں سماجی زندگی نوں متاثر کردی اے۔ حیاتیاتی یا طبعی بشریات انساناں دی حیاتیاتی نشوونما دا مطالعہ کردی اے۔

آثار قدیمہ بشریات، جیہنوں اکثر "ماضی دی بشریات" کہیا جاندا اے، طبعی شواہد دی چھاݨ بیݨ دے ذِریعے انسانی سرگرمیاں دا مطالعا کردی اے۔ ایہنوں شمالی امریکا تے ایشیا وچ بشریات دی اک شاخ سمجھیا جاندا اے، جد کہ یورپ وچ آثار قدیمہ نوں اپݨے طور تے اک نظم و ضبط دے طور تے دیکھیا جاندا اے یا دیگر متعلقا مضامین، جِداں کہ تریخ تے قدیمیات دے تحت گروپ کیتا جاندا اے۔

امریکا وچ تریخی طور تے ماہرین، بشریات نوں چار کھیتراں وچ وَنڈدے نیں۔ جیہدے وچ:
1۔ معاشرتی ثقافتی بشریات، 2۔ حیاتیاتی/طبعی بشریات، 3۔ آثار قدیمہ، 4۔ لسانیات، شامل نیں۔

علم بشریات نوں دو طرحاں دے تناظر وچ دیکھیا جاسکدا اے۔

عمرانی تناظر(Social Context)

سائنسی تناظر(Scientific Context)

عمرانی تناظر وچ انسانی تہذیب و تمدن دے ارتقاء نوں سمجھݨ د کوشش کیتی جاندی اے جد کہ سائنسی تناظر وچ انسان دے حیاتیاتی، معاشی تے ٹیکنالوجی دے ارتقاء نوں سمجھیا جاندا اے۔

بشریاتی علم، ماضی وچ انساناں دے مختلف پہلوآں دا مطالعا تے گزشتا تے موجودا معاشرے دے متعلق اے۔ سماجی نظریات تے ثقافتی نظریات، معاشریاں دے اصولاں تے اقدار دا مطالعا اے تے لسانیاتی مطالعا واضح کردا اے کہ کس طرحاں زبان سماجی زندگی نوں متاثر کردی اے۔ آثار قدیمہ، طبعی ثبوت دی تحقیقات دے ذریعے گزشتا انسانی ثقافتاں دے متعلق معلومات فراہم کردا اے۔

## حوالے
# بیکٹیریالوجی

**بیکٹیریالوجی** توں مراد بیکٹیریا دی پڑھت اے۔ اے مائکروبیالوجی دی نکی شاخ اے۔ ایہدے وچ بیکٹیریا دی پہچان، درجہ بندی تے اچیچیاں گلاں دا پتہ لگایا جاندا اے۔بیکٹیریالوجی دی پڑھت کرن آلے نوں بیکٹیریالوجسٹ کہندے نے۔

## ہور ویکھو

* ‎مائکروبیالوجی
* ‎بیکٹیریا
# پنچھی پڑھت

|  |
| --- |
| **پنچھی پڑھت** |
|  |

**پنچھی پڑھت** زوالوجی دی اک ونڈ اے جیدے چ پنچھیاں نوں پڑھیا جاندا اے۔ اے اک پرانی سینس اے جیدے چ پنچھیاں دا ارتقاؑ، برتاؤ، محول، ونڈاں، عادتاں، سکھنا، تھانواں تے بچاؤ بارے دسیا جاندا اے۔

* پنچھی
# پیراسٹالوجی

پیراسائٹالوجی توں مراد پیراسائٹاں، اوناندے میزبان جاندار تے اناں دوواں دے آپس وچ تعلق دی پڑھت اے۔ اے وسیع شاخ اے، ایہدا تعلق بیالوجی دی دوسری شاخاں نال اے جناں وچ سیل بیالوجی، بائیو انفارمیٹکس، بائیو کیمسٹری، مالیکیولر بیالوجی، امیونولوجی، جینیٹکس،ارتقاؑ تے ایکالوجی شامل نے۔

## ہور ویکھو

* ‎مائکروبیالوجی
# تولیدی حیاتیات

تولیدی حیاتیات

تولیدی حیاتیات وچ ، ہیرمفروڈائٹ اک حیاتیات اے جو مکمل یا جزوی تولیدی اعضاء رکھدا اے تے عام طور اُتے مرد تے سوانیاں دونے جنساں دے نال وابستہ جرسومے تیار کردا اے . جانوراں دے بوہت سارے ٹیکنومک گروپ، وکھ وکھ جنس نئيں رکھدے نيں.

ان گروہاں وچ ، ہیرمفروڈیٹزم اک عام حالت اے ، جس تو‏ں جنسی تولید د‏‏ی اک شکل نو‏‏ں قابل بنایا جاسکدا اے جس وچ یا تاں ساتھی "سوانیاں" یا "مرد" دے طور اُتے کم کرسکدا اے، مثال دے طور اُتے ، ٹونیکیٹیٹس ، پلمونٹ اسنیلز ، اوپسٹوبرینچ اسلنیگز ، کیںچوا ، تے سلگسیر ہیرمافروڈائٹس د‏‏ی وڈی اکثریت.

ہیرم فروڈیٹزم کچھ مچھلی د‏‏ی جاتاں وچ وی پایا جاندا اے تے دوسرے زمرے وچ اس تو‏ں وی کم حد تک پایا جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر پودے ہیرمفروڈائٹس وی نيں۔

تاریخی طور اُتے ، اصطلاح ہیرمفروڈائٹ وی گنوکرسٹک پرجاتیاں دے افراد ، خاص طور اُتے انساناں وچ مبہم جننیت تے گونڈال موزیکزم د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہوئی ا‏‏ے۔

چونکہ لفظ انٹرسیکس انساناں دے لئی مستعمل اے ، کیو‏ں کہ لفظ ہیرمفروڈائٹ نو‏‏ں گمراہ کن تے بدنما سمجھیا جاندا اے ، ہور "سائنسی لحاظ تو‏ں مخصوص تے طبی اعتبار تو‏ں تکلیف دہ ا‏‏ے۔

ہیرمفروڈائٹ جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں کی

### حوالہ تعداد دا اک عمدہ اندازہ 65،000 ا‏‏ے۔

جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں د‏‏ی فی صد جو کہ ہرمفروفائڈک نيں 5٪ دے بارے وچ ا‏‏ے۔ (بھانويں حالیہ اندازہ دے مطابق جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں د‏‏ی کل تعداد تقریبا 7. 7.7 ملین اے ، اس مطالعے وچ ، [8] جس نے اندازہ لگایا اے کہ 65،000 نے جانوراں د‏‏ی پرجاتیاں د‏‏ی تخمینی تعداد استعمال کیت‏‏ی اے ، 1,211,577 from "Classification phylogénétique du vivant (Vol. 2)" – Lecointre and Le Guyader (2001)).

زیادہ تر ہیرمفروڈائٹ نوع وچ کچھ حد تک خود فرٹلائجیشن د‏‏ی نمائش ہُندی ا‏‏ے۔

جانوراں وچ خود فرٹلائجیشن د‏‏ی شرحاں د‏‏ی تقسیم پودےآں د‏‏ی طرح ہی اے ، جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جانوراں تے پودےآں وچ نفس خوانی دے ارتقاء دے لئی ايس‏ے طرح دے عمل چل رہے نيں۔

## حوالے
# وائرولوجی

وائرولوجی توں مراد وائرس دی پڑھت اے۔ ایہدے وچ وائرس،وائرس جئے وکھالے، وائرس دی درجہ بندی، ارتقاؑ، وائرس دی سیل وچ بیماری کرن دی صلاحیت (وائرس دی تولید)، وائرس دا اپنے میزبان نال تعلق، وائرس توں پھیلن آلی بیماریاں، وائرس تے تحقیق کرن آلی تکنیکاں تے وائرس دی پیماریاں دے علاج دے بارے پڑھیا جاندا اے۔ وائرولوجی ، میڈیکل سائنس تے مائکروبیالوجی دی نکی شاخ اے۔

## ہور ویکھو

* ‎مائکروبیالوجی
# نباتیاتی باغ

نباتیا‏تی باغ
**نباتیا‏تی باغ** (انگریزی: Botanical garden) ایس طرحاں دا باغ اے جیہدے وچ سائنسی تحقیق، تحفظ، نمائش تے تعلیم دے مقصد لئی زِندہ پودیاں دا دستاویزی مجموعہ ہُندا اے۔

حیاتیاتی باغ پودیاں د‏‏ی اک وسیع رینج نو‏‏ں جمع کرن، کاشت کرن، محفوظ کرن تے نمائش کرن لئی وقف نیں، جینہاں اُتے عام طور اُتے اوہناں دے نباتات‏ی ناواں دے نال لیبل لایا جان٘دا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو

* نباتات

## حوالے
# چڑیا گھر

**چڑیا گھر** اوہ تھاں ہُندا اے جتھے جانوراں نوں باڑاں تے پِنجریاں دے اندر رکھیا جاندا اے تے اوتھے جانوراں دی نسل دے وادھے دا پربندھ وی کیتا جاندا اے۔ عام طور تے چڑیا گھر لوکاں دے جانور دیکھݨ تے سیر سپاٹے لئی اک تھاں ہُندا اے۔

## ہور دیکھو

* چڑیا گھر، لہور
# کھنگرے

**کھنگرے** بوٹیاں دے دیس دے 10 انگاں وچوں اک ہے۔ ایہہ ننگے بی نیں۔ ایہناں دے بی والے انگ کھنگارے یا کھنگرے اکھواندے نیں۔ سارے کھنگرے لکڑ والے بوٹے نیں۔ جیہڑے لامت رکھ نیں اتے کجھ ہی جھاڑیاں نیں۔ ایس ٹولی دے سارے رکھاں دے بی بݨان والے انگ نوں پنجابی وچ کھنگارا یا کھنگرا کہندے نیں اَتے ایس لئی ایس ٹولی دا ناں کھنگرے پیا۔ ایہدے وچ 8 ٹبر، 68 ٹوکرے اَتے 630 ونڈاں نیں۔

## باہرلے جوڑ
# تلسی ٹبر

**تلسی ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ تلسی تے پودینہ ایس ٹبر دے مشہور بوٹے نیں۔

* تلسی
* نیازبو
* پودینہ
* کولس
* بلی دیاں مچھاں
* ساتل

## بارلے جوڑ
# جؤ

*Hordeum vulgare*
**جؤ**، گھاہ ٹبر دا اک بوٹا تے اک اہم فصل اے۔ ایہ انسان دیاں پہلیاں اگائیاں گئیاں فصلاں وچوں اک اے۔ ایہ انسانی خوارک دے نال جانوراں دے چارے تے بیئر تے ہور الکوحل والے شربتاں وچ ورتے جاندے نیں۔

## حوالے
# انڈیز

|  |
| --- |
| **انڈیز** |
| **پربت دھار** |
|  |
| **انڈیز** |
| **دیس**

---

 | چلی پیرو

---

 |
| **اچی چوٹی** | اکنکاگوا |
| **اچائی** | 6962 میٹر |

**انڈیز** دنیا دا سب توں لما پربت دھارا اے۔ ایہ اچے پہاڑاں دا اک پربت دھارا اے جیہڑا دکھنی امریکہ دے لیندے پاسے دے کنڈے تے اتر تون دکھن ول پھیلیا ہویا اے۔ ایہ 7,000 کلومیٹر (4,300 میل) لما تے 200 توں 700 کلومیٹر (120 توں 430 میل) تک چوڑا اے۔ ایہدی مدری اچائی 4,000 میٹر (13,000 فٹ) اے۔ اکنکاگوا 6962 میٹر / 22841 فٹ اچائی نال انڈیز دی سب توں اچی چوٹی اے۔

## بارلے جوڑ

 **دنیا دے پربت دھارے**▼

ہمالیا **·** ہندو کش **·** کوہستان نمک **·** قراقرم **·** پیرینیز **·** قفقاز **·** الپس **·** انڈیز **·** راکی **·** پامیر **·** البرز **·** کارپیتھئن