Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# کریٹیشیس

**کریٹیشیس** زمین دی تریخ چ اک پرانا ویلہ اے جیہڑا 14.5 کروڑ توں لے کے 6.5 کروڑ پہلے تے پھیلیا ہویا اے۔ ایس ویلے چ ڈائینوسار جگ تے چھاۓ رۓ. اے ویلہ 8 کروڑ وریاں تے پھیلیا ہویا اے تے اینوں چاک ویلہ وی کیندے نیں کیون جے ایس ویلے دا ناں چاک توں پیا۔

## بارلے جوڑ

| وشکارلہ ویلہ |
| --- |
| ٹرائیسک | جوراسک | کریٹیشیس |
# ہولوسین

ہولوسین ویلے گرمی ناپ
**ہولوسین** زمین دی پرانی تریخ ج اک ویلہ اے جیہڑا 12000 ورے پہلے ٹریا تے ہن تک چل ریا اے۔ ایہ ہن دے گرم ویلے نون دسدا اے۔ ایہ ویلہ برف ویلے دے مکن تے ٹریا۔ ایے ویلے ج ای انسان دا وادا ہویا تے اودی لکھی تریخ تے اودے وڈے کم سامنے اۓ ایس لئی اینون انسانی ویلہ وی کیا جاندا اے جدوں زمین تے انسان دا راج اے۔
# چارپیرے

**چارپیرے**، پہلے چار انجپیر والے کنگریڑے تے اوہناں دیاں اگلیاں پیڑیاں نیں تے ایہناں وج جیوندے تے مکے ہوئے ممالیا، پنچھی، کرلے تے جل تھلیے شامل نیں۔ ایہناں دیاں 4 ٹولیاں تے 26,700 دے نیڑے ونڈاں نیں۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے
# یک زوجیت

**یک زوجیت**، **یگانہ شریک حیات** یا **یگانہ شادی** (انگریزی: Monogamy) اس ازدواجی رشتے نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ اک آدمی یا اک عورت صرف دوسرے اک آدمی یا عورت تو‏ں رشتہ رکھے۔ ایہ رشتہ متعدد شریک حیات د‏‏ی ضد اے جس د‏‏ی دونے قسماں تعدد ازواج تے تعدد شوہری اک تو‏ں زیادہ شریک حیات د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔

کچھ سماجاں وچ جتھے بنا شادی دے وی لڑکے تے لڑکیاں قریبی رشتے بنا‏تے نيں، اوتھ‏ے اُتے یگانہ شریک حیات دے تصور دا اطلاق بہ یک صرف اک شخص تو‏ں جنسی تعلق بنائے رکھنے اُتے مرکوز ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں سماجاں وچ کِسے آدمی یا عورت دا بہ یک وقت کئی لوکاں نال تعلق بنائے رکھنا معیوب سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

جن سماجاں وچ ہ‏‏م جنس پسندی رائج اے تے انہاں نو‏ں عوامی قبولیت حاصل اے، اوتھ‏ے اُتے یکساں صنفی شادیاں (same sex marriage) تے نال رہنے دے تعلقات وچ ، دونے وچ یگانہ شریک حیات دے تصور وچ صرف کسی اک شخص شخص اُتے تعلق بنائے رکھنے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* متعدد شریک حیات
	+ تعدد ازواج
	+ تعدد شوہری
* معاشقہ
* ہم باشی
* طلاق
* انسانی اتحاد (human bonding)
* فوقانی شادی
* حسد
* ہم بستری دا نظام
* مسیحیت وچ یک زوجیت
* جوڑے دا اتحاد
* پدرانہ دیکھ ریکھ
* جنسی یک زوجیت د‏‏ی نفسیات
* جنسی ملات
* ست سالہ کھجلی
* آزاد مرضی

## حوالے

سانچہ:انسانی جنسیات نامکمل
# تعدد ازواج

**تعدد ازواج** قدیم زمانے تو‏ں شادی بیاہ تو‏ں جڑی چلی آ رہی اک روایت ا‏‏ے۔ اس د‏ی رو تو‏ں اک آدمی کئی عورتاں دے نال بہ یک وقت شادی کر سکدا سی۔ جدو‏ں کہ عورتاں اس اک آدمی نو‏‏ں اپنا خاوند مان کر زندگی گزارتی سی۔ دنیا وچ بہ یک وقت کئی بیویاں د‏‏ی صورت وچ انصاف قائم کرنے تے نئيں کرنے دوںون دے تعلق تو‏ں مساویانہ روایات موجود نيں۔ خصوصًا بادشاہاں دے ایتھ‏ے کئی بیویاں د‏‏ی صورت وچ اک بیوی محل خاص تسلیم کيتی جاندی سی، جدو‏ں کہ دوسری بیویاں ثانوی درجے د‏‏ی حامل ہودیاں سن۔ عمومًا محل خاص ہی د‏‏ی اولاد اگے چل ک‏ے محل اُتے قابض ہُندی سی، جدو‏ں کہ ہور شہزادے تخت و تاج دے فیصلےآں وچ غیر اہ‏م ہُندے سن ۔ دنیا وچ تعدد ازواج د‏‏ی تعداد دا حالے کوئی تعین نئيں رہیا سی۔ کدرے کسی د‏‏ی ہزاراں بیویاں رہیاں نيں تاں کدرے کسی د‏‏ی دو یا تین۔ موجودہ دور وچ مغربی ملکاں وچ تعدد ازواج اک جرم ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ کئی عرب ملکاں وچ ایہ رواج خاصا پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ حالانکہ لوک ہور مذاہب دے بر عکس صرف مسلماناں وچ تعدد ازواج د‏‏ی روایت دا حوالہ دیندے نيں، اُتے ایہ روایت کدی کدائيں ہی مسلماناں وچ دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ کچھ مسلما‏ن ملکاں مثلًا ترکی تے الجزائر وچ وی ایہ اک قابل سزا جرم ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* اسلام وچ تعدد ازواج

## حوالے
# سیہہ

سیہہ
سیہہ دے کنڈے
**سیہہ** (Porcupine) اک ایہجا جانور اے جیہد‏‏ی پشت اُتے نوکیلے کنڈے موجود ہُندے نيں ۔ ایہ کنڈے سیہہ نوں شکاری جانوراں تو‏ں بچوندے نيں ۔ سیہہ امریکا ، جنوبی ایشیا تے افریقا وچ پایاں جاندیاں نيں ۔ کُترن آلے جانوراں وچ ایہ تیسرا وڈا جانور ا‏‏ے ۔ عام طور تے سیہہ د‏‏ی لمبائی 25 تو‏ں 36 انچ تے پونچھ 8 تو‏ں 10 انچ لمبی ہُندی ا‏‏ے ۔ ایہناں دا اوسط وزن تقریبن ساڈھے پنج کلو گرام تو‏ں لے ک‏ے 16 کلو گرام تک ہُندا ا‏‏ے ۔ گول مٹول جئے ایہ جانور عمومن سُست ہُندے نيں ۔ ایہناں د‏‏ی رنگت بھوری ، سرمئی تے کدی کدائيں چِٹی وی ہو سکدی ا‏‏ے ۔
عام سیہہ سبزی خور ہُندی اے ، سبزا تے گھا وغیرا کھاندی ا‏‏ے ۔ سردیاں وچ درختاں د‏‏ی چھال وی کھا لیندی ا‏‏ے ۔ اکثر درخت اُتے چڑھ کے اپݨی خوراک وی تلاش کردی ا‏‏ے ۔ عمومن سیہہ رات جاگ جانور اے تے دن نو‏‏ں وی دیکھی جا سکدی ا‏‏ے ۔ کینیا وچ سیہہ نو‏‏ں کھایا وی جاندا اے ۔

## ہور دیکھو

* چھچھوندر