Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# کترے ددپلانے

**کترے ددپلانے** ایسے دد پلان والے جانوراں نوں کیندے نیں جنہاں دے اتلے دو دند تے تھلڑے دو دند اگدے ریندے نیں۔

ادھارن: گالڑ

## ٹبر

* کنڈیالی پوچھل گالڑ
* بیور
* چنچلا چوۓ
* کاوی
* بوجا چوۓ
* ٹکو-ٹکو
* گوفر
* پاکا
* کنڈیالے چوۓ
* اٹھ دندے
* سیہ دا ٹبر
* رکھ سیہ
* ٹپنے چوۓ
# حیاتیاتی درجہ بندی

**حیاتیاتی درجہ بندی**، جانداراں دیاں وکھریاں صفتاں دی بنیاد اُتے وکھریاں ٹولیاں وچ ونڈنا اَتے اوہناں دے ناں رکھنا ہے۔

* **دیس** (Kingdom) : جانور، بوٹے، بیکٹیریا، فنگس تے پروٹسٹ
	+ کنگریڑے، انکنگریڑے
* **برادری** (Phylum) : کورڈیٹ، پُھل دار بوٹے، پانی رچھ، کنڈیارے، ڈنگنے، پدھرے جنور
* **ٹولی** (Class) : ممالیا، پنچھی، کرلے، مچھی، جل تھلیے، تارا مچھی، مڑکنی مچھیاں، کونگا
* **پتی** (Order) : آگو مانس، چڑیاں، ستاوری
* **ٹبر** (Family) : بن مانس، چٹی اکھ، تھور
	+ ٹبر جیون پڑھت وچ جیون پچھاݨ لئی اک اکٹھ نوں کہندے نیں۔ ایہہ جنس توں اپر ہُندا ہے۔ آپس وچ رلدیاں جنساں مل کے اک ٹبر بݨدیاں نیں۔
* **ٹوکرا** (Genus) : مانس، گلاب، سیب، دیار
	+ ٹوکرا جیون ٹولیاں بݨان وچ ٹبر توں تھلواں اَتے ونڈ توں اتلا ناپ ہے۔
* **نوع** (Species) : انسان، سونکھی / سونگھی
	+ نوع جیوݨ ٹولیاں بݨاؤن وچ اک مڈھلا ناپ ہے۔ ایسے جنوراں دے اکٹھ جیہڑے آپس وچ نسل ودھان تے اوہناں دے بچے اگے نسل ودھان جوگے ہوݨ اک نوع یا سپیشیز کہاؤن گے۔
* **سائنسی ناں** (Binomial nomenclature) دو ناواں نال رل کے بݨیا ہویا ناں ہے، ایہہ لاطینی زبان وچ ہُندا ہے اَتے ناں دا اک حصہ ٹوکرا دسدا ہے۔

## حوالے
# جانور

**جانور** جیوندیاں شیواں دی وڈی ٹولی اے جیہڑی چوکھے تے پیچیدہ ولگناں نال رل کے بنی ہُندی اے ویلے نال ایہناں دا پنڈا ایسے روپ چ آجاندا اے جتھے اوہ فیر انج دا ای رہندا اے۔ ایہ سارے جاندار تُر پھر سکدے نیں۔

* کنگریڑے،
	+ مچھی، پنچھی، کرلے، دو پاسی جندڑی، کیڑے جنوراں دیاں ونڈاں نیں۔

* انکنگریڑے
	+ مولسکا
	+ موریانوالے
	+ کنڈیارے
	+ ارتھروپوڈ
	+ سوتر ورگے

## بارلے جوڑ
# کورڈیٹ

**کورڈیٹ** ایسے جاندار ہوندے نیں جنھاں چ ریڈھ دی ہڈی ہوندی ہے اَتے یا فر ریڈھ دی ہڈی ٹوٹیاں چ ہوندی ہے۔ جیوندے کورڈیٹ دیاں 60,000 ونڈاں نیں۔ سب توں وڈا کورڈیٹ نیلی وہیل ہے اتے سب توں تیز پیریگرائن فالکن ہے۔
# کنگریڑے

**کنگریڑے** جانوراں دی ایسی برادری کورڈیٹ دی اک نکی برادری اے جنہاں وچ کنگریڑ دی ہڈی ہوندی اے۔ کنگریڑیاں دیاں اکوں 7 پتیاں نیں۔ ایہ کورڈیٹ دا سب توں وڈا انگ اے تے ایہدے وج 64,000 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ پیڈوفرین امائنسز نیوگنی دا اک ڈڈو 7.7 ملی میٹر (0.30 انچ) نال دنیا دا سب توں نکا کنگریڑہ اے تے 33.6 میٹر یا 110.25 فٹ نال نیلی وہیل سب توں وڈی کنگریڑی اے۔ کنگریڑے جانوراں دیاں ونڈاں دا 4% بندے نیں۔ ریندے انکنگریڑے نیں۔

## ناں

ایہناں دا ناں کنگریڑ توں پیا اے کنگریڑ یا کنگروڑ اوس ہڈی نوں کیندے نیں جیہڑی ایہناں دے مگر وچ ہوندی اے۔ انسان وی کنگریڑے نیں۔ ایہ ہڈی لمی ہوندے اے تے ایہدے تے کنکرے بنے ہوندے نیں۔

## پتیاں

* پنچھی
* کرلے
* دو پاسی جندڑی
* ہڈی مچھی
* کونڈرکتھائس
* اگناتھا
# ٹبر (جیون پڑھت)

تارہ پھل ٹبر دے اک ورگے پھل
**ٹبر** جیون پڑھت وچ جیون پچھان لئی اک ٹولی نوں کہندے نیں۔ ایہہ جنس (جیون پڑھت) توں اپر ہوندا ہے۔ آپس وچ رلدیاں جنساں مل کے اک ٹبر بݨدیاں نیں۔

## ادھارن

* تارہ پھل

## ہور ویکھو

* جیون ٹولی بنانا
# جنس (جیون پڑھت)

**جنس** ٹوکرہ جیون پڑھت وچ بوٹیاں اَتے جانوراں دی اک ٹولی ہے جیہڑی ٹبر توں تھلے اَتے ونڈ توں اُتّے ہے۔

جنس اِکّو ورگے بوٹیاں دی ٹولی ہے جیہڑے اِکّو جیہے دسن یا جنھاں دے پھل یا بی بݨان والے انگ اِکّو جیہے ہوݨ۔ پپل بوڑھ انجیر تنیں اپنے ناپ شکل وچ وکھو وکھ نیں پر بی بݨان وچ تناں اِکّو جیہے نیں ایس لئی ایہناں دی اک جنس پپلی ہے۔

جوزف پٹن ڈی ٹورنفورٹ اک فرنچ بوٹا گرو نے جنس دی سوج دا موڈھی سمجھیا جاندا ہے۔

## ہور ویکھو

* جیون ٹولی بنانا
# سپیشیز

**ونڈ** یا **سپیشیز** جیون دی نیو تے سب توں تھلویں اکائی دا ناں اے۔
اینج دے جنوراں دے اکٹھ جیہڑے آپس وچ نسل ودھان تے اوہناں دے بچے اگے نسل ودھان جوگے ہون اک ونڈ یا سپیشیز اکھواݨ گے۔

## ہور ویکھو

* جیون ٹولی بنانا
# قدرت دے تحفظ لئی قومانتری اتحاد

قدرت دے تحفظ لئی قومانتری اتحاد

International Union for Conservation of Nature

 (IUCN)|  |
| قسم | قومانتری تنظیم |
| قیام | اکتوبر 1948 ، فونٹیئن بلو ، فرانس |
| مقام | ریو مؤویرنی ، گلینڈ سویٹزرلینڈ |
| کلیدی افراد | جولیا مارٹن لیفیورے (ناظمِ اعلیٰ) ژانگ شنشینگ (صدر) |
| علاقہ خدمات | عالم گیر |
| مرکوز | تحفظ قدرت ، حیاتی تنوع ، فطرت دے مطابق حل |
| مقصد | Influence, encourage and assist societies throughout the world to conserve the integrity and diversity of nature and to ensure that any use of natural resources is equitable and ecologically sustainable |
| ملازمین | Over 1,000 (worldwide) |
| ویب سائٹ | www.iucn.org |

**قدرت دے تحفظ لئی قومانتری اتحاد** جاں بین الاقوامی اتحاد برائے تحفظ قدرت (International Union for Conservation of Nature) اک بین الاقوامی تنظیم اے جو قدرت تے قدرتی وسیلےآں دے تحفّظ دی خاطر تشکیل دتی گئی اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
# صومالیا

**صومالیا** چڑھدے افریقا دا اک دیس ہے۔ صومالیا دے اُبھے وَل خليج عدن، اُبھے لہندے وَل جبوتی چڑھدے پاسے اِنڈک ساگر، لمے چڑھدے پاسے کینیا, لہندے پاسے ایتھوپیا ہے۔ صومالیا دا رقبا 637,657 مربع کلومیٹر / 246,200 مربع میل ہے۔ ایہدی لوک گنتی 10,428,043 ہیگی ہے۔ صومالیا دی دیسی بولی عربی اَتے سومالی ہے۔ صومالیا دا راجگڑھ موگادیشو ہے۔

 **افریقا دے دیس·** الجزائر **·** انگولا **·** بنین **·** بوٹسوانا **·** برکینا فاسو **·** برونڈی **·** کیمرون **·** کیپ وردی **·** وچکارلا افریقی لوک راج **·** چاڈ **·** لوکراج کانگو **·** کانگو **·** آئیوری کوسٹ **·** جبوتی **·** مصر **·** اریٹریا **·** ایتھوپیا **·** استوائی گنی **·** گیبون **·** گیمبیا **·** گھانا **·** گنی **·** گنی بساؤ **·** کینیا **·** لیسوتھو **·** لائیبیریا **·** لیبیا **·** مڈغاسکر **·** مالی **·** ملاوی **·** موریطانیا **·** ماریشس **·** موزمبیق **·** نمیبیا **·** نائجر **·** نائیجیریا **·** روانڈا **·** لہندا صحرا **·** ساو ٹومی تے برنسپی **·** سینیگال **·** سشلز **·** سیرالیون **·** صومالیا **·** جنوبی افریقا **·** سوڈان **·** اسواٹینی **·** تنزانیا **·** ٹوگو **·** تونس **·** یوگنڈا **·** زیمبیا **·** زمبابوے **·** کومورو **·** مراکش
# ایتھوپیا

**ایتھوپیا** (Ethiopia) افریقا دا اک ساحلی مُلک اے جیہڑا افریقا دے سنگ وچ اے۔ ایہدی آبادی 10 کروڑ توں وَدھ اے۔ ایتھوپیا دے شمال وچ اریٹریا، مشرق وچ جبوتی تے صومالیا، شمال مغرب وچ سوڈان تے جنوبی سوڈان، مغرب وچ کینیا اے۔ ادیس ابابا ایہدا راجگڑھ اے۔

ایتھوپیا انسان دے رہݨ دے پراݨے تھان٘واں وچ گِݨیا جان٘دا اے۔ ایہ وی خیال کیتا جان٘دا اے کہ انسان دا مڈھ ایتھے ای پیا تے ایتھوں ای او لہندے ایشیا تے دنیا دے ہور پاسیاں ول گیا۔

ایتھیوپیا لائیبیریا نال کلا افریقی مُلک سی جیہدے اُتے یورپی مُلک مَل نئیں مار سکے تے اوہناں چار افریقی مُلکاں وچ وی سی جیہڑے لیگ آف نیشنز دے مِمبر سن۔ اٹلی نے تھوڑے چِر لئی ایتھے مَل ماریا پر اوہنوں ایتھوں کڈھ دتا گیا۔

## حوالے

  **ایتھیوپیا دے نیشنل پارک**

اواش **·** اومو  **·** بیل ماؤنٹین **·افریقا دے دیس·** الجزائر **·** انگولا **·** بنین **·** بوٹسوانا **·** برکینا فاسو **·** برونڈی **·** کیمرون **·** کیپ وردی **·** وچکارلا افریقی لوک راج **·** چاڈ **·** لوکراج کانگو **·** کانگو **·** آئیوری کوسٹ **·** جبوتی **·** مصر **·** اریٹریا **·** ایتھوپیا **·** استوائی گنی **·** گیبون **·** گیمبیا **·** گھانا **·** گنی **·** گنی بساؤ **·** کینیا **·** لیسوتھو **·** لائیبیریا **·** لیبیا **·** مڈغاسکر **·** مالی **·** ملاوی **·** موریطانیا **·** ماریشس **·** موزمبیق **·** نمیبیا **·** نائجر **·** نائیجیریا **·** روانڈا **·** لہندا صحرا **·** ساو ٹومی تے برنسپی **·** سینیگال **·** سشلز **·** سیرالیون **·** صومالیا **·** جنوبی افریقا **·** سوڈان **·** اسواٹینی **·** تنزانیا **·** ٹوگو **·** تونس **·** یوگنڈا **·** زیمبیا **·** زمبابوے **·** کومورو **·** مراکش
# جبوتی

**جبوتی** چڑدے افریقہ دا اک دیس اے۔ جبوتی دے اتر وچ اریٹریا، دکھن تے لیندے وچ ایتھیوپیا تے چڑدے دکھن وچ صومالیہ اے۔ جبوتی دا تھاں 23,200 مربع کلومیٹر / 8,958 مربع میل اے۔ جبوتی دی لوک گنتی 810,179 اے۔ جبوتی دی بولی عربی تے فرانسیسی اے۔ جبوتی دا راجگڑھ جبوتی (شہر) اے۔

 **افریقا دے دیس·** الجزائر **·** انگولا **·** بنین **·** بوٹسوانا **·** برکینا فاسو **·** برونڈی **·** کیمرون **·** کیپ وردی **·** وچکارلا افریقی لوک راج **·** چاڈ **·** لوکراج کانگو **·** کانگو **·** آئیوری کوسٹ **·** جبوتی **·** مصر **·** اریٹریا **·** ایتھوپیا **·** استوائی گنی **·** گیبون **·** گیمبیا **·** گھانا **·** گنی **·** گنی بساؤ **·** کینیا **·** لیسوتھو **·** لائیبیریا **·** لیبیا **·** مڈغاسکر **·** مالی **·** ملاوی **·** موریطانیا **·** ماریشس **·** موزمبیق **·** نمیبیا **·** نائجر **·** نائیجیریا **·** روانڈا **·** لہندا صحرا **·** ساو ٹومی تے برنسپی **·** سینیگال **·** سشلز **·** سیرالیون **·** صومالیا **·** جنوبی افریقا **·** سوڈان **·** اسواٹینی **·** تنزانیا **·** ٹوگو **·** تونس **·** یوگنڈا **·** زیمبیا **·** زمبابوے **·** کومورو **·** مراکش