# Dante Alighieri

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Dante, fresch ëd Giotto
**Dante Aligheri** a l'é un dij pì grand e important poeta an lenga italian-a.
Nòte biogràfiche
A l'era nassù a Firense dël 1265, probabilman a la fin dël mèis ëd maj, da na veja famija dla cita noblëssa fiorentin-a ch'a sostnisìa ij guelf.
A l'é stàit ëscolé al convent fransëscan ëd Santa Cros a Firense.
Ij sò studi clàssich a ancludìo la retòrica e l'art dë scrive bin.
Peui a l'é orientasse tòst vers la literatura e la poesìa: a l'ha studià Virgili, Ovidi, le canson dij trovié provensaj, ij poeta sicilian dla cort ëd Federich II Hohenstaufen e dzortut Guido Cavalcanti, ël gran poeta fiorentin ëd soa época.
A l'é mariasse con Gemma Donati e a l'ha avù tre o quatr masnà.
A l'é anscrivusse a l'Art dij médich e dij farmacista e a l'ha studià la filosofìa.
Dël 1300 a l'é stàit elegiù prior, un dij pi àut ufissi munissipaj, e a l'ha pijà na part ativa a la vita polìtica.
A l'era mèmber dël partì dij guelf, antlora partagià an doe fassion opòste: ij Bianch, dirigiù da Vieri Cierchi, ch'a l'avìo la magioransa al parlament ëd la sità, e ij Nèir, ch'a argropavo le veje famije conservatris, con a cap Corso Donati.
Chiel a l'era Bianch e, ant ij doi agn apress, a l'ha adotà na posission antipapal radical contra Bonifass VIII (che peui a arpresentrà ant l'Infern).
Dël 1301 ël re 'd Fransa Carl ëd Valois, ciamà dal vësco ëd Roma, a l'ha ocupà Firense, përmetend l'artorn dij Nèir, ch'a j'ero stàit ëscassà.
A l'é antlora ch'a l'é stàita përnonsià la famosa sentensa contra Dante e j'amis ëd sò partì: esili a vita, condana a mòrt an sël farò an cas d'artorn.
Antlora dël 1302 Dante a l'é partì da soa sità e a l'é pì nen tornaje.
A l'ha passà sò esili an vàire cort prinsipësche.
A l'é mòrt a Ravënna ël 14 dë stèmber dël 1321.
As trovava a la cort dël prinsi Guido da Polenta, andoa durant ij doi darié agn a l'era stàit segretari e professor ëd poesìa e ëd retòrica.
A l'é stàit sotrà ant na cita capela dla cesa ëd San Fransesch a Ravënna.
Soa produssion literaria
Dante a l'é stàit n'esponent dël Dolce Stil Novo.
La Divin-a Comedia, soa ciadeuvra, a l'é considerà 'l pì important poema italian dl'Età ëd mes.
Euvre prinsipaj
*De vulgari eloquentia*, 1577
* *Fiore* (1283)
* *Detto d'Amore* (1287)
* *Vita Nuova* (1292-1294)
* *De vulgari eloquentia* (an latin; 1303-1304)
* **Divin-a Comedia** (1304-1321)

Epopea monumental an tre part. Chiel a l'avìa antitolala mach *Comedia*; l'agetiv *divin-a* a l'é stàit giontà pi tard da Boccaccio.
* *Convivio* (1304–1307)
* *De Monarchia* (1312-1313, tratà polìtich)
* *Epistole* (1315-1317)
* *Egloghe* (1319-1320)
* *Questio de aqua et terra* (1320)

Curiosità

Dante a l'é stàit sernù coma figura sij doi Euro italian. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |