Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fòsfor

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Fòsfor** (sìmbol *P*) a l'é col ch’a fa quìndes ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 30,973761 g/mol e soa densità a l'é ëd 1.823 Kg/m3.
Ël fòsfor a l'é stàit dëscuvert dël 1669 dal chimich alman Henning Brand. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga Indonesian

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Indonesian** ò **Indonesian** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Indonesia (Giava e Bali).

Classificassion
Në schema ëd classificassion ëd l'**Indonesian** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
	+ lenghe Malayo-Polynesian
		- lenghe Malayic
			* lenghe Malayan
				+ lenghe Local Malay
					- **lenga Indonesian**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **IND**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Beirut

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Beirut a l'é la capital dël Lìban.
A conta 1.200.000 abitant (2005).
Sità gemelà
* Los Angeles, Stat Unì d'América
* Istanbul, Turchìa
* Mosca, Russia
* Trieste, Italia
* Lione, France
* Marsiglia, France

Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Beirut**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Vòlga

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ël Vòlga
Ël **Vòlga** a l'é ël pì longh fium d'Euròpa.
An lenga russa a l'é ciamà *Волга*, an lenga tàtara a l'é ciamà *İdel*.
Motobin ëd gent a lo vëddo com ël fium nassional ëd la Russia.
Përcors
Ël Vòlga a passa ant la part ossidental dël pais e as campa ant ël Mar Caspi.
Cheicun dij pì gròss lagh artifissiaj dël mond a son formà con cost fium.
Statìstiche
A l'é longh 3.690 kilòmetr (2.293 mija) e a l'é ël cheur dël pì gross bassin fluvial d'Euròpa.
Portá media mensil
**Portá media mensil (an m3)** Stassion: Volgograd (1879-1984)

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenghe khoisan

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Distribussion, an giàun
Lenghe khoisan
Le **lenghe khoisan** a son na famija lenghìstica, parlà ant l'Àfrica meridional. Le lenghe khoisan a son la pì cita dle quatr famije lenghìstiche african-e. Le lenghe khoisan a son caraterisà da dij son, conossù com consonant click, che a esisto nen an gnun-e àutre lenghe.
Le lenghe khoisan a son coste:
* lenghe Hatsa
	+ lenga Hadza
* lenghe Sandawe
	+ lenga Sandawe
* lenghe Àfrica meridional
	+ lenghe Sentraj
		- lenghe Hainum
			* lenga Haiom
		- lenghe Kwadi
			* lenga Kwadi
		- lenghe Nama
			* lenga Korana
			* lenga Nama
			* lenga Xiri
		- lenghe Tshu-Khwe
			* lenga Shua
			* lenga Tsoa
			* lenga Kua
			* lenga Gana
			* lenga Ani
			* lenga Kxoe
			* lenga Gwi
			* lenga Naro
	+ lenghe Setentrionaj
		- lenga Kxauein
		- lenga Kung-Ekoka
		- lenga Juhoan
		- lenga Maligo
		- lenga Olung
		- lenga Vasekela Bushman
	+ lenghe Meridionaj
		- lenghe Kwi
			* lenga Seroa
			* lenga Nu
			* lenga Xam
			* lenga Xegwi
		- lenghe Hua
			* lenga Hua
			* lenga Xoo

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Kazakistan

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Kazakistan** (*Қазақстан* an kazach) a l'é un pais a caval fra l'Asia e l'Euròpa.
A confin-a con Federassion Russa, Cin-a, Uzbekistan, Kirghizistan e Turkmenistan.
La capital a l'é Nur-Sultan.
A l'ha na surfassa ëd 2.717.300 km² e a conta anviron 15.200.000 abitant.
Anté ch'as treuva

Conomìa e arsorse
Ël Kazakistan a l'é lë scond produtor mondial d'urani, apress ël Canadà.
Organisassion polìtica
Ël Kazakistan (nòm ofissial: **Қазақстан Республикасы**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Qаsym-Jomаrt Тoqаev (Қасым-Жомарт Тоқаев) (dal 2019).
Ël prim ministr a l'é Oljas Bektenov (Олжас Бектенов) (dal 2024). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Tìbet

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Artìcol prinsipal an lenga piemontèisa** |
| Version an parlà locaj: Astësan Bielèis Canavzan Langhèt Lissandrin Monfrin Noarèis Valsesian Valsusin |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Tìbet** a l'é na region ëd l'Asia sentral, ancheuj comprèisa andrinta ai confin geo-polìtich ëd la Cin-a, contut ch'a-i sìo arvendicassion ëd soa autonomìa e indipendensa polìtica. As treuva an sl'omònim autipian. A l'ha na popolassion d'apopré 3'180'000 abitant e n'autëssa media ëd 4.900 méter sël livel dël mar, a l'é ciamà Pais ëd la Fiòca. Soa capital a l'é Lhasa.
L'autipian dël Tìbet e la caden-a dl'Himalaya |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Papua Neuva Guinea

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
**Papua Neuva Guinea** (*Papua New Guinea* an anglèis; *Papua Niugini* an tok pisin) a l'é un pais ëd l'Osseania.
A confin-a a òvest con l'Indonesia.
La capital a l'é Port Moresby.
A l'ha na surfassa ëd 462.840 km² e a conta anviron 5.887.000 abitant.
Anté ch'as treuva

Papua Neuva Guinea as treuva për la pì part ant la metà oriental ëd l'ìsola dla Neuva Guinea, ma a comprend ëdcò vàire ìsole pì cite ant l'Océan Passìfich.
L'àutra metà dla Neuva Guinea a l'é ocupà da le provinse indonesian-e ëd Papua e 'd Papua Ossidental.
Ël pais a l'é nen stàit esplorà completament. A l'é probàbil che ant le zòne pì interne a-i sìo 'd popolassion, specie ëd piante e d'animaj, ch'as conòsso ancora nen.
Stòria
La part setentrional dël pais a l'é stàita un possediment dla Gërmania dal 1884 fin a la prima guèra mondial, quand a l'é stàita ocupà da l'Australia, che dal 1904 a ministrava già, për cont dj'anglèis, la part meridional.
Dël 1975 ël pais a l'ha otnù l'indipendensa.
Lenghe
Papua Neuva Guinea a l'é un dij paìs ch'a l'han al sò intern ël pì àut gré ëd diversità: a-i son pì che 850 lenghe indìgene, con autërtante partìe étniche mincadun-a con soa cultura tradissional. Mach ël 18% dla popolassion a viv ant le sità.
Le lenghe ofissiaj a son l'anglèis, ël tok pisin e l'hiri motu.
Organisassion polìtica
Papua Neuva Guinea (nòm ofissial: **Independent State of Papua New Guinea / Independen Stet bilong Papua Niugini**) a l'é un regn dël Commonwealth e l'argin-a a l'é Carl III dël Regn Unì.
Ël Prim Ministr a l'é James Marape (dal 2019). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Victoria (Australia)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mapa.
Ël **Victoria** (*VIC*) a l'é në stat dl'Australia e so capital a l'é Melbourne.
A l'ha 'na surfassa ëd 227.444 km² e a conta 6.503.491 abitant (2016). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Darwin (Australia)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  **Darwin**  |
| --- |
|     |
| Stat: |  Australia |
| Coordinà: | Latitùdin: ° ′ ′′ S Longitùdin: ° ′ ′′ E  |
| Autëssa: | 0 m s.l.m. |
| Surfassa: | 3.163,8 km² |
| Abitant: | 152.489 (2024) |
| CAP: | 0800 |
| Prefiss tel.: | 0879, 0889 |
|  |
| **Sit istitussional** |

Mapa

**Darwin** a l’é 'na sità australian-a, capital dlë stat dj Teritòri dël Nòrd.
A l'ha 'na popolassion ëd 152.489 abitant.
Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1869 'me Palmerston.

Anliure esterne
* Sit istitussional
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Carl III dël Regn Unì

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Carl III (2015)
**Carl III** (nassù **Carl Flip Artur Giòrs** an anglèis *Charles Philip Arthur George*; Londra, 14 ëd novèmber 1948) a l'é ël Re dël Regn Unì, 'cò 'd tùit ij Ream dël Commonwealth e dla Gesia Anglican-a, dl'8 dë Stèmber 2022, apress la mòrt ëd soa mare.
A l'è fieul ëd Lisabëtta II e dël Prensi Flip. A l'é stàit marià con Diana Spencer, con che ch'a l'ha catà doe masnà, Vielm e Enrì, e peui con Camilla Shand.
Arferiment
* Treccani

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Boeing

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| La sede ëd Boeing a Seattle
La **Boeing** a l’é na meison për la costrussion ëd avion militar e sivil american-a fondà a Seattle dël 1916 e soa sede al dì d'ancheuj a l'é a Chicago ant jë Stat Unì.
Stòria
La fàbrica a l’é stàita fondà ai 15 ëd luj 1916 da William Boeing e George Conrad Westervelt 'me '*B&W*. Poch apress ël nòm a ven *Pacific Aero Products* e, dël 1917, *Boeing Airplane Company*.
Dël prim d'ost 1997 la Boeing a l'a incorporà la *McDonnell Douglas*.
Ancheuj Boeing a l'ha apopré 146.921 (2016) travèt e a l'a guadagnà 4,895 miliard ëd dolar.  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# El Salvador

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
**El Salvador** a l'é un pais dl'América central.
A confin-a con Guatemala e Honduras e a l'é bagnà da l'Océan Passìfich.
La capital a l'é San Salvador.
A l'ha na surfassa ëd 21.040 km² e a conta anviron 6.900.000 abitant.
Anté ch'as treuva

Organisassion polìtica
Ël Salvador (nòm ofissial: **República de El Salvador**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Claudia Rodríguez de Guevara ( dal 2023). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga chuvash

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais andoa a l'é parlà
La **lenga Chuvash** o **Chuvash** a fa part dle lenghe altàiche e a l'é parlà specialment an Russia.

Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Chuvash** a peul esse:

* lenghe altàiche
	+ lenghe Turkic
		- lenghe Bolgar
			* **lenga Chuvash**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **CHV**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |