# Bolivia

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Salar de Uyuni
La **Bolivia** a l'é un pais dl'América meridional.
A confin-a a **nòrd e a est** con ël **Brasil**, a **sud-est** con ël **Paraguay**, a **sud** con l'**Argentin-a**, a **sud-òvest** con ël **Cile** e a **nòvest** con ël **Perù**.
La capital a l'é **Sucre** (segrétari dël govern e podèj giudissiari), ma 'l **govern e 'l podèj esecutiv** a stan a **La Paz**.
A l'ha na surfassa d'**1.098.581 km²** e a conta anviron **11,5 milion d'abitant** (stima 2022).
Le popolassion andìgene (quechua, aymara, guaranì e d'àutre) a arpresento lë **75% ëd la popolassion**.
Anté ch'as treuva

Geografia
La Bolivia a l'é un pais **senza sboch al mar** (a l'ha përdù l'acess al mar durant la **Guèra dël Passìfich**, 1879–1884). A l'ha 'n teritòri motobin varià:
* **Ande bolivian-e** (àutipian dël Collao): andova as treuva ël **Lagh Titicaca** (ël pì àut lagh navigàbil dël mond) e la **montagna Nevado Sajama** (6.542 m).
* **Valade inter-andin-e**: clima temperà.
* **Llanos orientaj** (Amasonia bolivian-a): pian-e tropicaj, con foresta pluvial e savan-a.

Ël clima a l'é tropical an sle pian-e, frèid e sec an sl'àutipian.
Stòria
La region a l'era abità da civiltà andìgene coma j'**Aymara** e j'**Inca**. A l'é stàita conquistà da jë spagneuj dël sécol **XVI** e a l'ha fàit part dël **Vice-regn dël Perù**, peui dël **Vice-regn ëd Rìo dla Plata**. A l'ha proclamà soa **indipendensa** ël **6 d'agost 1825**, con **Simón Bolívar** coma leader libertador (da sì 'l nòm Bolivia).
La stòria dòp-indipendensa a l'é stàita caraterisà da **colp dë stat militar**, guère confinaj e tension social.
Dël **2006**, **Evo Morales** a l'é stàit elegiù 'me prim pressident andìgen, an ancaminand na fase ëd trasformassion polìtica e social (costitussion dël 2009 ch'a arconòss lë stat plurinassional). Dël 2019, Morales a l'ha bandonà 'l pais apress dle contestassion, ma dël **2020**, **Luis Arce**, candidà dël Movement al Socialism (MAS), a l'é stàit elegiù pressident.
Organisassion polìtica
La Bolivia (nòm ofissial: **Estado Plurinacional de Bolivia**) a l'é na **repùblica pressidensial**.
Ël pressident a l'é **Luis Arce** (dal **2020**).
Ël pais a l'é dividù an **9 dipartiment** e a l'ha doe capitaj: **Sucre** (costitussional) e **La Paz** (sede dël govern).
Economìa
L'economìa boliviana as basa dzortut ansima a:
* **Estrassion mineraria**: **argent, stagn, zinch, liti** (Bolivia a l'ha le pì grand riserve mundiaj ëd liti).
* **Gas natural**: esportassion an Brasil e Argentin-a.
* **Agricoltura**: soja, cafè, castagna (d'Amasonia).
* **Turism**: salar d'Uyuni (ël pì grand desert ëd sal dël mond), Titicaca, sità coloniaj.

La Bolivia a l'é un dij pais pì pòver d'América meridional, con ëd **disugualianse forte**.
Coltura e società
La Bolivia a l'é un **pais multicultural e multilenga**.
* **Lenghe ofissiaj**: spagneul, quechua, aymara, guaranì e 33 àutre lenghe andìgene.
* **Religion**: catolicésim (ofissial) mes-cià a religion andìgene.
* **Festività**: **Carnaval d'Oruro** (Patrimòni UNESCO), Inti Raymi, Tinku.
* **Mùsica e danse**: vàire ritm andin (sikuri, tinku, morenada).
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |