Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lenga portughèisa

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Pais an dova a l'é parlà
La **lenga portughèisa** o **portughèis** a l'é parlà dzortut an Portugal e an Brasil.

Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **portughèis** a peul esse:

* lenghe indoeuropenghe
	+ lenghe romanze
		- lenghe romanze ossidentaj
			* lenghe iberiche
				+ lenghe portughèise

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **PT Còdes ISO 639-2: **POR**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# São Paulo (stat federal)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Posission dlë Stat
Drapò dlë Stat
**São Paulo** a l'é në stat federal ch'as treuva ant ël sud-est dël Brasil. A l'ha na surfassa ëd 248.177 km² e na popolassion ëd bin 40.442.795 abitant.
A confin-a a nòrd con lë stat brasilian ëd Minas Gerais, a òvest con coj dël Mato Gròss dël Sud e Paranà, a est con col ëd Rio de Janeiro e a sud con l'Océan Atlàntich.
La capital a l'é São Paulo. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Siense sociaj

Le **siense sociaj** a son n'ansem ëd dissiplin-e académiche ch'a studio la società uman-a e le relassion antra le përson-e. Sò but a l'é d'analisé ij comportament, le struture sociaj, le colture, le istitussion e ij process polìtich o econòmich. A deuvro sia métod qualitativ (antërviste, osservassion) che quantitativ (statìstica, model matemàtich).

## Stòria dle siense sociaj

Le siense sociaj a l'han soe rèis ant la filosofìa e ant l'arserca stòrica dl'Antichità e dël Médi Ev, ma a son dësvlupasse com dissiplin-e separà ant ël sécol XIX. L'Iluminism a l'ha marcà n'aprossimassion pì sientìfica a j'argoment uman, con pensador coma Adam Smith (economìa), Montesquieu (polìtica) e Rousseau (sossietà).

Ant l'Eut-sent, ij cambiament socio-econòmich dla Rivolussion Industrial a l'han ësponù ël bisògn dë studié la società sistematicament. Auguste Comte a l'ha conià ël termo sociologìa, Karl Marx a l'ha analisà ij conflit ëd class, Émile Durkheim a l'ha studià le istitussion, e Max Weber ij process ëd rassionalisassion.

Ant ël sécol XX, le siense sociaj a son dventà pì interdissiplinar, con l'antrodussion ëd teorìe coma lë struturalism, ël funsionalism e ël postmodernism. Le tecnologìe digitaj e la globalisassion a l'han peui duvertà ëd neuv camp d'arserca, coma jë studi ëd genre o la psicologìa social.

## Dissiplin-e prinsipaj

Sociologìa: Studi dij grup sociaj, dle relassion e dle trasformassion dla società.

Antropologìa: Anàlisi dle culture, dij comportament e dl'evolussion uman-a.

Economìa: Arserca dël prodòt, distribussion e consum ëd bin e servissi.

Siense polìtiche: Esam dij sistema ëd govern, dël podèj e dle polìtiche pùbliche.

Psicologìa social: Studi dj'efet ëd la società ansima a la ment e ai comportament.

Stòria social: Contëstualisassion stòrica dij fenòmen sociaj.

Geografìa uman-a: Relassion antra le comunità e l'ambient.

## Métod d'arserca

Qualitativ: Antërviste ancreuse, partissipassion osservativa, studi ëd cas.

Quantitativ: Sondagi, anàlisi statìstiche, esperiment controlà.

Métod mist: Combinassion ëd técniche për na comprension pì completa.

## Aplicassion pràtiche

Le siense sociaj a giuto a:

* Progeté polìtiche pùbliche (es. lòta contra la povertà).
* Antërvnì ant ij conflit sossiaj.
* Analisé ij fenòmen demogràfich o migratòri.
* Miglioré l'organisassion dël travaj.

## Sfide e crìtiche

Sogetività: L'anfluss dij valor ëd l'arsercador a peul anfluensé j'arzultà.

Rprodocibilità: A l'é pì difìcil che ant le siense naturaj.

Ética: Arzigh ëd sfrutament dj'anformassion personaj.

Framentassion: Tròpe sot-dissiplin-e a peulo riduve la cooperassion.

## Amportansa contemporania

Ant un mond globalisà e multicultural, le siense sociaj a son essensiaj për:

* Capì le dinàmiche dij cambiament climàtich an sl'umanità.
* Gestì le crisi econòmiche o sanitarie.
* Promòve la giustissia social e ij drit uman.

## Conclusion

Le siense sociaj a contribuisso a na vision equilibrà ëd la realtà uman-a, an pontand an tra siensià e umanista. Con l'avnì dij big data e dl'inteligensa Artifissial, ës camp a l'é ciamà a evolvse për ëspieghé le complicassion ëd na società sempe pì interconëssa.