Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pechin

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  **Pechin**  |
| --- |
|  |
| Stat: |  Cin-a |
| Coordinà: | Latitùdin: 39° 54′ 20′′ N Longitùdin: 116° 23′ 29′′ E  |
| Autëssa: | 43,5 m s.l.m. |
| Surfassa: | 16.801,25 km² |
| Abitant: | 21.516.000 (2014) |
| Comun dj'anviron: | Hebei, Tianjin, Langfang, Baoding, Zhangjiakou, Chengde |
| CAP: | 100000 |
| Prefiss tel.: | 10 |
|  |
| **Sit istitussional** |

Pechin
**Pechin** a l'é la capital dla Cin-a.
A conta 8.495.000 abitant, 17.200.000 s'as conta ëdcò tuta l'area metropolitan-a (2007).
Sità gemelà
Pechin a l'é gemelà con:
* Tokio, Giapon
* New York, Stat Unì d'América
* Belgrad, Serbia
* Lima, Perù
* Washington, Stat Unì d'América
* Madrid, Spagna
* Rio de Janeiro, Brasil
* Colònia, Gërmania
* Ankara, Turchìa
* Ël Càiro, Egit
* Islamabad, Pakistan
* Giacarta, Indonesia
* Bangkok, Thailandia
* Buenos Aires, Argentin-a
* Seoul, Coréa dël Sud
* Pyongyang, Coréa dël Nòrd
* Kijv, Ucrain-a
* Berlin, Gërmania
* Brussel, Belgi
* Hanoi, Vietnam
* Àmsterdam, Pais Bass
* Mosca, Russia
* Paris, Fransa
* Roma, Italia
* Ottawa, Canadà
* Canberra, Australia
* Atene, Grecia
* Bùdapest, Ungherìa

Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Pechin Sit ofissial
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Diamant

Un **diamant** a l'é na forma cristalin-a dël carbòni pur, formà sota pression e temperadura àuta ant ël mantel dla Tèra. A l'é ël material natural pì dur conossù (10 an slascala ëd Mohs) e a l'é apressià tant për la giojelerìa che për j'usagi andustriaj. Sò nòm a ven dal grech ἀδάμας (adámas), ch'a veul dì "invincìbil".

## Formassion

Ij diamant as formo ant ël mantel terestr, a na profondità ëd 140-190 km, con temperadura ëd 900-1300°C e pression d'almanch 45.000 atm. A peulo rivé a la surfassa grassie a erussion vulcàniche ch'a creo d'amblé ëd ròche ciamà kimberlite o lampròite. Ël process a peul pijé da 1 a 3,3 miliard d'agn.

## Propietà

* Durëssa: 10 an slë scala ëd Mohs, për via dij legam fòrt antra ij carbòni.
* Condussion tèrmica: La pì àuta tra ij material naturaj.
* Lustr e dispersión ëd la lus: A smija che a "s-cianco" për sò efet ciamà brillant.
* Color: La pì part a son trasparent, ma a peulo avèj tinte (bleu, ross, giàun) për ampurësse d'àutri element (es. bòro o nitrògen).

## Classificassion an giojelerìa

Ij diamant a son valutà për ij 4 C:

* Carat: Pèis (1 carat = 0,2 gram).
* *Cut* (Taj): Precision dël taj ch'a detèrmina ël brillant.
* Color: Scala da D (trasparent) a Z (giàun motobin visìbil).
* Clarity (Netëssa): Assensa d'ampurësse o dësfet antërn.

## Usagi

* Giojelerìa: Anej, colan-e, e orcin dovrà për sò prestigi.
* Andustria: Për tajé, fé d'àutri mineraj dur, o ant le lame d'utiss.
* Tecnologìa avansà: Ant ij semicondutor e sistema ëd comunicassion òtica.

## Diamant sintétich

Creà ant ij laboratòri con doi métod prinsipaj:

* HPHT (High Pressure High Temperature): ìmita le condission naturaj.
* CVD (Chemical Vapor Deposition): Deposission ëd carbòni da gas.

Ij diamant sintétich a l'han propietà sìmij a coj naturaj ma a costo meno.

## Stòria

* India: Primié sit ëd minera (almanch dal 400 a.C.).
* 1870: Scuverta dle minere an Sudàfrica, ch'a l'ha ancaminà l'era moderna dij diamant.
* 2003: Introduusion dël Process ëd Kimberley për evité ël comersi dij "diamant dël sangh".

An Piemont: Diamant naturaj rài, ma musé come ël Museo Mineralògich Piemontèis a espon cristaj formà ant le Alp.

## Diamant famos

* Cullinan: Ël pì gròss diamant trovà (3.106 carat), part ëd le coron-e anglèise.
* Hope Diamond: Bleu, con na stòria ëd maledission legendaria.
* Lesotho Promise: Trovà ant ël 2006 (603 carat), vendù për $12,4 milion.

## Efet Ambientaj e Sfide

* Minere a ciel duvert: Degradassion dël paisage e consum d'eva.
* Drit uman: Diamant dël sangh (finansiament ëd guère sivij).
* Alternative sostenìbij: Diamant sintétich o riciclà da vej giojé.

## Arferiment

* *Harlow, G.E. (1998). The Nature of Diamonds. Cambridge University Press.*
* *Even-Zohar, C. (2007). From Mine to Mistress. Mining Journal Books.*