# Tràfich

Stra traficà
Ël **tràfich** a l'é 'l moviment ëd veìcoj, përson-e o bin an sle vie 'd comunicassion, com stra, ferovìe o vie d'eva. A l'é 'n concet sènter ant ël camp dël **traspòrt**, dla **logìstica** e dla **planificassion ëd sità**.

### Definission e tipologìe

Ël tràfich as peul classifichesse an vàire manere:

* **Tràfich stradal**: moviment d'automòbij, mòto, autobus e àutri veìcoj an sle stra.
* **Tràfich feroviari**: moviment ëd tren e tram an sle linie feroviarie.
* **Tràfich pedonal**: moviment ëd përson-e a pé an sle banchin-e e le passegiade.
* **Tràfich ciclìstich**: moviment ëd biciclëtte an sle piste o an sla carzà.
* **Tràfich marìtim** e **fluvial**: moviment ëd nav, barche e àutri veicoj an sj'eve.
* **Tràfich avion**: moviment d'avion ant lë spassi aéreo e ant j'aeropòrt.

### Caraterìstiche e problemàtiche

Ël tràfich a l'é l'oget dë studi da part ëd l'**angignarìa dij traspòrt** e dla **planificassion teritorial**. J'aspet prinsipaj a son:

1. **Congestion**: quand la quantità 'd veicoj a surpassa la capacità dla via, creand d'**ingorgh** e 'd ritard.
2. **Sicurëssa**: le gifre d'acident, ëspecialment an sle strade, a son na gran preocupassion pùblica.
3. **Anquinament**: ij veicoj a motor a lìbero gas dë scàrich che a danegio l'aria e a contribuisso al cangiament climàtich.
4. **Eficiensa**: l'orghenisassion dël tràfich a l'ha da garantì në spostament lest e econòmich ëd përson-e e ben.

### Contròl e gestion

Për gestì ël tràfich as deuvro vàire técniche e struture:

* **Semafor** e **signalética stradal**: a régolo ël passagi a le crosiere e an sle stra prinsipaj.
* **Rotaje**: a stabilisso le priorità antra strà e asseguro ël gir dij veicoj.
* **Sistem ëd traspòrt pùblich**: l'arforsament dij servissi com autobus, metrò e tren suburban a peul diminuì la dipendensa da l'automòbil.
* **Pedage** e **sistem ëd pagament a l'usage**: për dissuade l'usage ëd l'automòbil privà ant ij sènter sità.
* **Sistem avansà d'anformassion an sël tràfich (ATIS)**: a dan an temp real anformassion an sle condission dël tràfich.

### Tràfich e società

Ël tràfich a l'é nen mach na question técnica, ma 'dcò:

* **Sìmbol ëd mobilità e libertà**: specialment ant le società andoa l'automòbil a l'é motobin difondùa.
* **Fator dë stress**: la vita 'd minca di ant ël tràfich a peul esse motobin angossanta.
* **Oget ëd polìtica**: le decision an sël tràfich a l'han n'anfluss grand an sl'ambient, la salut e l'economìa.

### Tràfich ant le sità

Ant le sità, ël tràfich a l'é un-a dle gran sfide. Le tendense moderne a ponto vers:

* La creassion ëd **zòne a tràfich limità** (ZTL).
* La promossion dla **mobilità sostenìbil** (biciclëtta, a pé, traspòrt pùblich).
* L'**antermodalità**: l'usage combinà ëd pì mojen ëd traspòrt për un singol viage.
* La **gentrificassion dij sènter stòrich**, andoa a son butà 'd fior e d'àree pedonaj.

### An Piemont

An Piemont, dzortut ant l'àrea metropolitan-a 'd **Turin**, ël tràfich a l'é un tema sentral. La sità a l'ha na **rotonda** (ël Tòr), un sistema ëd **metropolitana** (la linìa 1) e vàire linie 'd tram e autobus. La **sintura 'd Turin** a l'é n'autostrà ch'a fa da sircolassion d'antorn a la sità. Le **valade alpin-e** a l'han ëd problema 'd tràfich dzortut an temp ëd ferie, për via dël turism.

### Galarìa

* Semàfor

### Vos corelà

* Traspòrt
* Congestion dël tràfich
* Mobilità sostenìbil
* Sicurëssa stradal
* Autostrà