Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Gioachino Rossini

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gioachino Rossini
**Gioachino Rossini** (o **Gioacchino**) a l'era nassù a Pésaro ël 29 ëd fërvé dël 1792 e a l'é mòrt a Paris ël 13 ëd novèmber dël 1868.
A l'é stàit un grand compositor d'òpere lìriche.
Euvre prinsipaj
* *La cambiale di matrimonio* (1810)
* *L'equivoco stravagante* (1811)
* *Demetrio e Polibio* (1812)
* *L'inganno felice* (1812)
* *Ciro in Babilonia* (1812)
* *La scala di seta* (1812)
* *La pietra del paragone* (1812)
* *L'occasione fa il ladro* (1812)
* *Il Signor Bruschino* (1813)
* *Tancredi* (1813)
* *L'italiana in Algeri* (1813)
* *Aureliano in Palmira* (1813)
* *Il turco in Italia* (1814)
* *Sigismondo* (1814)
* *Elisabetta, regina d'Inghilterra* (1815)
* *Torvaldo e Dorliska* (1815)
* *Il barbiere di Siviglia* (1816)
* *La Gazzetta* (1816)
* *Otello* (1816)
* *La Cenerentola* (1817)
* *La gazza ladra* (1817)
* *Armida* (1817)
* *Adelaide di Borgogna* (1817)
* *Mosè in Egitto* (1818)
* *Adina* (1818)
* *Ricciardo e Zoraide* (1818)
* *Ermione* (1819)
* *Eduardo e Cristina* (1819)
* *La donna del lago* (1819)
* *Bianca e Falliero* (1819)
* *Maometto secondo* (1820)
* *Matilde di Shabran* (1821)
* *Zelmira* (1822)
* *Semiramide* (1823)
* *Il viaggio a Reims* (1825)
* *Le siège de Corinthe*, revision ëd *Maometto secondo* (1826)
* *Moïse et Pharaon*, revision ëd *Mosè in Egitto* (1827)
* *Le comte Ory* (1828)
* *Guillaume Tell* (1829)
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Comunicassion

La **comunicassion** a l'é ël process ëd scambi d'anformassion o 'd mëssagi tra doi o pi person-e, o antra n'òm e n'àutr esse viv. A peul esse realisà për mojen ëd paròle, gest, segnaj, o sistema técnich, e a l'é essensial ant le relassion uman-e e ant l'organisassion dla società.

## Sòrt ëd comunicassion

La comunicassion as peul classifichesse an vàire manere:

### Comunicassion verbala

Costa a comprend l'usagi dël lengagi parlà o scrit. Esempi a son le conversassion, ij lìber, j'e-mail, e ij mëssagi testuaj. La precision dle paròle a l'é fondamental për evité malintèis.

### Comunicassion pa verbala

Sensa dovré 'd paròle, as comunica con ël còrp: espression faciaj, gest, postura, o ton ëd vos. Costi element a peulo arforsé o contradì ël mëssagi verbal.

### Comunicassion visual

A l'é l'usagi ëd figure, gràfich, video, o color për trasmëtte 'd significà. L'art, le carte geogràfiche, e ij film a son esempi clàssich.

## Amportansa dla comunicassion

La comunicassion a l'é ël fondament dle relassion personaj, dël travaj an echip, e dl'educassion. Na comunicassion ciàira a preven conflit e a giuta a creé colaborassion. An contrari, dij mëssagi ambivalent o mal formulà a peulo porté a malintèis.

## Stòria dla comunicassion

Dai temp pì antich, j'uman a l'han dësvlupà sistema për comuniché:

Preistòria: Pitore 'd le caverne, segnaj ëd fum.

Antichità: L'invension ëd la scritura (4000 a.C.) ant la Mesopotamia.

Età Moderna: La stampa 'd Gutenberg (sécol XV), ch'a l'ha democratisà l'acess a la conossensa.

Sécol XIX-XX: Telégraf, teléfon, radio, television.

Di d'ancheuj: Internet e ij sossiaj media, ch'a përmëtto comunicassion globaj an temp real.

## Modej ëd comunicassion

Ij teorista a l'han proponù vàire modej për descrive ël process:

* Modej ëd Shannon e Weaver (1949): A comprend un sender, un mëssagi, un canal, un ricevent, e 'l “disturb” (distorsion).
* Modej ëd Berlo (1960): A sot-ligna ij fator coma la competensa dël sender, la strutura dël mëssagi, e ël contest.

## Ostàcoj a la comunicassion

Le dificoltà a peulo surtì da:

* Diferense lenghìstiche o culturaj.
* Problema técnich (linia telefònica tajà).
* Pregiudissi o emossion (rabia, pau).
* Ambient ëstòrich (son elevà).

## Tecnologìe moderne

Le neuve tecnologìe a l'han rivolussionà la comunicassion:

* Internet: E-mail, chat, video-càmere.
* Sossiaj media: Facebook, Twitter, Instagram.
* Dispositiv mòbij: Sviciofonin e tablet a përmëtto ëd comuniché minca moment.

Tutun, l'ecess d'anformassion e la ridussion dle relassion face-a-face a son ëd sfide moderne.

## Comunicassion ant ël regn animal

J'animal a dòvro segnaj sonor, visuaj, o chìmich për comuniché. Esempi:

* Le canson dj'osej për atiré ij partner.
* Le dansa dle avije për ëndiché andoa a-i é 'd fior.
* IJ luv a crijo për organisé la cassa.

## Conclusion

La comunicassion a l'é n'element vital ant la vita quotidian-a, ant le relassion, e ant ël progress social. Con l'evolussion tecnològica, soe forme a cambio, ma sò but primordial a resta col ëd creé d'antese e d'union.