Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Uttar Pradesh

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
L'**Uttar Pradesh** (an hindi: उत्तर प्रदेश, a veul dì "Provinsa dël Nòrd") a l'é lë stat pì popolà dl'India. A conta 199 milion d'abitant (censiment dël 2011) , e se a fussa na nassion a sarìa 'l quint pais pì popolà dël mond. Soa capital a l'é Lucknow. A l'é traversà dal fium Gange e da sò afluent Yamuna.
Geografìa
L'Uttar Pradesh as treuva ant la pian-a gangètica setentrional. A confin-a a nòrd con Nepal e jë stat d'Uttarakhand e Himachal Pradesh; a òvest con Haryana, Delhi e Rajasthan; a sud con Madhya Pradesh; a est con Bihar e Jharkhand. La surfassa a l'é 243.286 km², pì o meno com ël Regn Unì. Ël paisage a l'é piat con dij bòsch a sud e dle colin-e a nòrd.
Stòria
La region a l'é la cun-a dla siviltà indian-a e andoa a son nàite doe dle pì importante religion: l'Induism e 'l Budism. Dël 1526 a l'é stàit conquistà da Babur, ch'a l'ha fondà l'Imperi Moghul. Dël 1857 a l'é stàit l'episènter dla Rivolta dij Sepoy (la prima guèra d'indipendensa indian-a). Dël 1902, j'anglèis a l'han creà le Provinse Unì d'Agra e Oudh, peui ciamà Uttar Pradesh dël 1950.
Demografìa
L'Uttar Pradesh a fa 'l 16,5% dla popolassion indian-a. La lenga ufissial a l'é l'hindi (parlà dal 92% dla popolassion), e l'urdu a l'é la sconda lenga ufissial. La religion pì praticà a l'é l'Induism (80%) e l'Islam (18%). La speransa ëd vita a l'é 64 agn.
Economìa
L'Uttar Pradesh a l'é 'l second stat indian për PIL (dòp Maharashtra), con 250 miliard ëd dòlar (2019). L'agricoltura a l'é 'l setor pì amportant (cana da sùcher, gran, ris). J'andustrie prinsipaj a son: la cana da sùcher (lë stat a l'é 'l pì grand produtor d'India), l'artigianà, e 'l turism.
Organisassion polìtica
Ël governador atual a l'é Anandiben Patel (dal 2019). La prima ministra (*Chief Minister*) a l'é Yogi Adityanath (dal 2017). La legisladura a l'é bicameral: l'Assemblea Legislativa (403 segi) e ël Consèj Legislativ (100 segi).
Leu d'anteresse
* **Taj Mahal** (Agra) – un-a dle set maravije dël mond.
* **Varanasi** (Benares) – la sità sacra për j'induista.
* **Lucknow** – la capital, con architetura moghul e britànica.
* **Ayodhya** – leu ëd nàssita dël dé Rama.
* **Mathura** – leu ëd nàssita dël dé Krishna.

Anliure
* India
* Gange
* Taj Mahal
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Anformàtica

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| L'ordinator Olivetti M-20
L'**anformàtica** a l'é na siensa dont l'utiss prinsipal a l'é l'ordinator.
A studia algoritm e struture ëd dàit; sò but a l'é ël tratament rassional, dzortut për mojen d'angign automàtich, ëd l'anformassion, considerà tanme la pilia fondamental ëd la conossensa e dla comunicassion ant ij camp técnich, conòmich e sossiaj.
Problema prinsipaj ant l'anformàtica a son:
* coj ch'a son j'oget, le struture, le procedure, ant un camp d'anteresse fissà, ch'a përmëtto l'automatisassion;
* coma descrive an manera formal ij procediment për traté dàit, anformassion, conossense an vàire sistema;
* coma progeté e fabriché dij sistema compless fidà për traté ëd fasson rassional dàit, anformassion, conossense;
* coma dovré për da bin ij sistema anformàtich;
* coma a marcia la comunicassion, coma formalisela, coma realisela an na manera ch'a sia belfé dovrela;
* ëd che educassion a-i é damanca për na conossensa ëd base e për un bon usage dij sistema anformàtich.

An vàire setor j'aplicassion dl'anformàtica a son ëdventà essensiaj, për esempi ant la gestion dj'asiende. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Mumbai

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama ëd Mumbai
**Mumbai** a l'é na sità ëd l'India.
A conta 13.662.885 abitant (2008). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga Malayalam

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| lenga Malayalam
Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Malayalam** o **Malayalam** a fa part dle lenghe dravìdiche e a l'é parlà specialment an India.

Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Malayalam** a peul esse:

* lenghe dravìdiche
	+ lenghe meridionaj
		- lenghe Tamil-Kannada
			* lenghe Tamil-Kodagu
				+ lenghe Tamil-Malayalam
					- lenghe Malayalam
						* **lenga Malayalam**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **MAL**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga hindi

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga hindi** ò **Hindi** a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dl'**Hindi** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
	+ lenghe indoarian-e
		- lenghe indoarian-e sentraj
			* lenghe hindi ossidentaj
				+ **lenga hindi**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **HI Còdes ISO 639-2: **HIN**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |