Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Berna

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
**Berna** (*Bern* an alman, *Bärn* an bernèis) a l’é la capital dla Svìssera. A l'é ëdcò la capital dl'omònim canton.
A conta 128 345 abitant (2007).
Anliure esterne
La tor dl'orlògi (*Zytglogg*)
* Sit istitussional
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Còngo

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Còngo** (*Congo* an fransèis), ufissialment **Repùblica dël Còngo**, a l'é un pais dl'Àfrica central. A confin-a a nòrd con Cameron e la Repùblica Centrafrican-a, a est e sud con la Repùblica Democràtica dël Còngo (RDC), a sud con l'Angòla (an travers l'exclave ëd Cabinda), e a òvest con ël Gabòn. A l'é bagnà da l'Océan Atlàntich (Golf ëd Guinea) për un curt trat ëd còsta. La capital a l'é Brazzaville, ch'as treuva an sla riva nòrd dël grand fium Còngo, pròpi dnans a Kinshasa, la capital dla RDC. A l'ha na surfassa ëd 342.000 km² e a conta anviron 6,5 milion d'abitant .
Anté ch'as treuva

Stòria moderna
Ël Còngo a l'é stàit na colònia dla Fransa, conossùa prima com "Còngo Fransèis" e peui com "Moyen-Congo" (Còngo Mesan), a parte dal 1882. Dël 1910 a l'é dventà part ëd l'Àfrica Equatorial Fransèisa. A l'ha otnù l'indipendensa ai 15 d'agost dël 1960 . Dòp l'indipendensa, ël pais a l'ha vivù 'd perìod d'instabilità polìtica, con ël regim marxista (1969-1991) e na guèra sivil ant ij prim agn '90. La situassion a l'é stabilisasse vers la fin dj'agn '90.
Organisassion polìtica
Ël Còngo (nòm ofissial: **République du Congo**) a l'é na repùblica semipressidensial. Ël pressident a l'é Denis Sassou Nguesso, ch'a l'ha governà ël pais për la pì part dël temp dal 1979 (gavà un perìod ant j'agn '90) e ch'a l'é tornà al podèj dòp la guèra sivil dël 1997. Ël prim ministr a l'é Anatole Collinet Makosso (dal 2021).
Economìa
L'economìa dël Còngo a l'é basà dzortut an sl'estrassion dël petròli, ch'a costituiss la pì part dj'esportassion e dle intrade dël govern. Ël pais a l'ha 'dcò d'àutre risorse naturaj com bòsch, gas natural, potassa e mineraj. L'agricoltura a l'é praticà ma a provëdd dzortut al consum local. Malgré soe risorse, na gran part ëd la popolassion a viv an condission ëd povretà.
Geografìa
Ël teritòri a l'é quatà për la pì part da foresta pluvial, con na cita fassa costiera e na zòna pian-a a sud-est (valada dël Niari). A l'é travërsà da vàire fium, dont ël Còngo e sò afluent (l'Ubangui). La zòna setentrional a l'é motobin pà da man.
Demografìa
La popolassion a l'é formà da vàire grup ètnich, an prevalensa dël grup bantu (Kongo, Teke, Mboshi). La lenga ofissial a l'é 'l fransèis, ma a son ëdcò parlà dle lenghe nassionaj com ël kituba (créol a base kongo) e 'l lingala. La religion pì spantià a l'é 'l cristianésim (dzortut catòlich e protestant). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Arforma Protestanta

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
L'**Arforma** a l'é stàit un movment religios inissià dël secol ch'a fa 16° dal fra agostinian Martin Luter an Gërmania e da Gioan Calvin e Ulrich Zwingli an Svìssera che a l'ha portà a la division dël Cristianism an doe part, ël Catolicésim e ël Protestantésim (o arformà).
An Anghiltèra, Enrich VIII a l'ha fondà l'Anglicanésim për motiv polìtich, creand na Cesa autònoma lijà al Protestantésim.
Ël prinsipi dl'arforma a l'é considerà l'agn 1517, quand Martin Luter a l'ha tacà soe 95 Tesi an sël portòn dla Gesia ëd Wittenberg. La fin dl'Arforma a l'é considerà la Pas ëd Westfalia dël 1648. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Pais Basch

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ij **Pais Basch** (an ëspagneul: *País Vasco*; an basch: *Euskadi*) a son un-a dle 17 Comunità autònome ch'a formo ël Regn dë Spagna.
A l'han na surfassa ëd 7234 km2 e a conto anviron 2.133.000 abitant.
La capital a l'é Vitoria-Gasteiz.
Geografìa
Ij Pais Basch as treuvo ant ël nòrd dël pais e a confin-o a nòrd con la Fransa e l'Océan Atlàntich, a sud con le comunità autònome 'd La Rioja e 'd Castija e León, a òvest con la Cantabria e a est con la Navarra.

Ij Basch
Ël drapò basch
Ël pòpol basch a l'é na nassion ch'a së slontan-a motobin për etnìa, lenga e coltura da cola spagneula; contut che ij Pais Basch a gòdo 'd larga autonomìa andrinta a lë stat ëspagneul, a arvéndico da sempre l'indipendensa formal.
Euskal Herria

L'espression **Euskal Herria** a marca la popolassion che a parla la lenga basca.
Euskal Herria a mostra tant col ch'a l'é 'l teritòri abità dai basch che l'ansem dij basch coma përson-e (coma se për indiché 'l Piemont e ij piemontèis as dovrèissa la midema paròla). Sòn përchè ij basch a son sempre restà unì pì da soa coltura (dzortut da soa lenga) che da l'unità dël teritòri. Donca un *basch* a l'é dzoratut un che a parla la lenga basca (ciamà an basch Euskaldun, *chi a parla basch*) anans d'esse na përson-a che a viv an Euskal Herria.
*Euskadi* a l'é na paròla anventà da Sabino Arena (pare dël nassionalism basch modern), che a veul indiché nomach ël teritòri basch a diferensa d'*Euskal Herria*.
Lenga
La lenga nassional a l'é 'l basch; le lenghe ufissiaj a son ël basch e lë spagneul.
Anliure esterne
* Sit istitussional an basch
* Sit istitussional an espagneul
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Angòla

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
L' **Angòla** (*Angola* an portughèis) a l'é un pais dl'Àfrica central.
A confin-a con Repùblica Democràtica dël Còngo, Zambia e Namibia; l'exclave ëd Cabinda a confin-a con Repùblica Democràtica dël Còngo e Còngo. L'Angòla a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich.
La capital a l'é Luanda.
A l'ha na surfassa ëd 1.246.700 km² e a conta anviron 25 milion d'abitant (2014).
Anté ch'as treuva

Stòria moderna
L'Angòla a l'é stàita un possediment dël Portugal fin al 1975, quand ch'a l'ha conquistà soa indipendensa dòp na longa guèra ëd liberassion.
Conomìa
L'Angòla a l'é lë scond produtor ëd petròli d'Àfrica.
Organisassion polìtica
L'Angòla (nòm ofissial: **República de Angola**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é José Eduardo dos Santos (dal 1979).
Ël prim ministr a l'é Fernando da Piedade Dias dos Santos (dal 2002). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Leon XIII

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Leon XIII
**Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci** a l'era nassù a Carpineto Romano ël 2 ëd mars dël 1810.
Ai 3 ëd mars dël 1878 a l'é stàit elegiù vësco ëd Roma ch'a fa 256 e a l'ha sernù ël nòm ëd **Leon XIII**.
A l'é mòrt a Roma ël 20 luj 1903. A l'é avosà për esse stàit ël prim Papa a esse filmà (1896) da 'na cineprèisa. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Papiamento

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **papiamento** a l’é na lenga parlà ant j’ìsole ëd Curaçao (forma local: papiamentu) e Bonaire (papiamen) - ant j’Antile Olandèise – e Aruba (papiamento), tute davzin a la còsta dël Venessuela, ancora al dì d’ancheuj dipendense dij Pais Bass.
As agiss ëd na lenga créola dont ël léssich a ven dzortut da lë spagneul e portughèis (soens a l’é pa belfé stabilì da cola dle doe lenghe) mës-cià con paròle d’orìgin nederlandèisa, inglèisa, fransèisa, dla lenga indìgena arahuaco e vàire lenghe african-e.
Second quàich lenghista ël papiamento a armontarìa al créol afro-portughèis portà da jë s-ciav african ch’a sarìa peui dësvlupasse an manera peculiar an càusa a le condission ëstòriche e geogràfiche.
La paròla papiamento a ven dal verb papia, evolussion local ëd lë spagneul e portughèis antich papear (parlé).
La lenga a l’ha doe forme dë scritura: cola fonética, dovrà a Curaçao e Bonaire, e cola basà an sla lenga spagneula, adotà a Aruba.  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Baruch Spinoza

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Baruch Spinoza
Filòsof.
**Baruch Spinoza** a l'era nassù a Àmsterdam ai 24 ëd novèmber dël 1632 e a l'é mòrt a L'Aja ai 21 ëd fërvé dël 1677.
A l'ha arpijà e dësvlupà la filosofìa ëd Descartes.
Ai 27 ëd luj 1656 a l'é stàit ëscomunicà dal consèj dj'ansian dla comunità ebrea d'Àmsterdam.
Euvre prinsipaj
* *Korte Verhandeling van God, de mensch en deszelvs welstand* (anviron 1660)
* *Tractatus de Intellectus Emendatione* (1662)
* *Principia philosophiae cartesianae* (1663)
* *Tractatus Theologico-Politicus* (1670)
* *Ethica Ordine Geometrico Demonstrata* (surtì dël 1677, apress soa mòrt)
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Canal dla Mania

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vista dël Canal dla Mania da satélit
Ël **Canal dla Mania** (Anglèis: *English Channel* o *Channel*, Breton: *Mor Breiz*, Fransèis: *la Manche*) a l'é un canal natural ch'a fa part dl'Océan Atlàntich e separa la Fransa e la Gran Brëtagna. Ël canal a l'é longh 500 km e, ant ël pòst pì stréit, a l'é largh 33,1 km.
Tuti ij di a passo dal canal anviron 400 nav.
Nòte
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Cannes

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Cannes** a l'é na comun-a dë 70.400 abitant ant j'Alp Marìtime.
A parte da la colin-a dël Cannet, la sità as dëstend a trasse fin-a al mar.
Stòria
Vej sit ligurin, peui pòst ëd comersi roman, ant ël sécol ch'a fa XI Cannes a l'era un cit pòrt a l'arpar ëd na rochera, ël mont Chevalier, o *Suquet*.
J'abà ëd Lérins, ch'a ocupavo le doe ìsole a parte dal V sécol, a son ëdventane jë sgnor e a l'han fabricaje an sël cò na tor, un castel e na sinta për protege ij pëscador dai sarasin.
La diression ëd costa difèisa a l'é stàita pijà dai templar e peui dai sivalié ëd Malta.
Leu d'anteresse
* La cesa ëd Nòstra Sgnora dla Speransa
* La cesa ëd San Michel Arcàngel

Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bertrand Brochand (UMP, dal 2001). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Àuta Fransa

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ël lògo dla region
L'**Àuta Fransa** (*Hauts-de-France* an fransèis) a l'é un-a dle 13 Region ch'a formo la Fransa metropolitan-a.
A l'é partagià an 5 dipartiment:
* 02 Aisne
* 59 Nòrd
* 60 Oise
* 62 Pass ëd Calais
* 80 Somme

La capital a l'é Lille.

Geografìa
L'Àuta Fransa a confin-a a òvest con ël Canal ëd la Mània e con la Normandìa, a sud con l'Ìsola ëd Fransa, a est con ël Grand Est, a nòrd con ël Belgi e con ël Mar dël Nòrd.
Stòria
La region a nass an séguit a la riorganisassion aministrativa dël 2016, da l'union ëd le doi region dël Nòrd-Pass ëd Calais e dla Picardìa.

|  |
| --- |
| **Region fransèise** |
| Region ëd la Fransa Metropolitan-a (2016) |
| Alvernia-Ròno-Alp • Àuta Fransa • Borgògna-Franca Contà • Brëtagna • Còrsica • Grand Est • Ìsola ëd Fransa • Neuva Aquitania • Normandìa • Ocitània • Pais ëd la Lòira • Provensa-Alp-Còsta Asura • Sènter-Val ëd la Lòira |
| Region ëd la Fransa Metropolitan-a (1982-2015) |
| Alsassia • Alvernia • Aquitania • Àuta Normandìa • Bassa Normandìa • Borgògna • Brëtagna • Champagne-Ardënne • Còrsica • Franca Contà • Ìsola ëd Fransa • Lengadòca-Rossijon • Limosin • Loren-a • Mesdì-Pirené • Nòrd-Pass ëd Calais • Pais ëd la Lòira • Picardìa • Poitou-Charentes • Provensa-Alp-Còsta Asura • Ròno-Alp • Sènter |
| Region d'Oltramar |
| Guadalupa • Gujan-a Fransèisa • Martinica • Mayotte • Réunion |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Ruanda

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Ruanda** (*Rwanda* an lenga kinyarwanda) a l'é un pais dl'Àfrica oriental.
A confin-a con Burundi, Uganda, Repùblica Democràtica dël Còngo e Tanzania.
La capital a l'é Kigali.
A l'ha na surfassa ëd 26.798 km² e a conta anviron 7.600.000 abitant.
Anté ch'as treuva

Stòria moderna
Ël Ruanda a l'é stàit un possediment dla Gërmania dal 1903 al 1919 e dël Belgi (ansema con ël Burundi, con ël nòm ëd *Ruanda-Urundi*) fin al 1962, quand a l'ha otnù l'indipendensa.
Le doi prinsipaj etnìe dël pais, j'Hutu e ij Tutsi, a son sempèr combatù-se. Fra avril e luj dël 1994 a-i é stàit un dij pì grand genocidi dla stòria, con pì d' 800.000 mòrt fra i Tutsi.
Organisassion polìtica
Ël Ruanda (nòm ofissial: **Repubulika y'u Rwanda / République du Rwanda / Republic of Rwanda**) a l'é una repùblica.
Ël president a l'é Paul Kagame (dal 2000).
Ël prim ministr a l'é Édouard Ngirente (dal 2017). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Aleksandr Puškin

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ritrat d'Aleksandr Puškin
La firma ëd Puškin
**Aleksandr Sergeevič Puškin**, an lenga russa *Александр Сергеевич Пушкин*, nassù ai 6 ëd giugn (26 magg dël calendari Giulian) dël 1799 a Mosca, mòrt ai 10 ëd fërvé (27 gené dël calendari Giulian) dël 1837 a San Peroborgh, a l'é stàit un poeta, dramaturgh e scritor russi dë stòrie curte.
A l'é ritenù ël pi grand poeta russi. A l'ha ancaminà la gran tradission dla litratura russa. Puškin a l'ha scrivù ant na manera che gnun àutr autor Russi a l'avìa mai fàit: a l'ha dovrà la lenga russa parlà al temp nopà ëd dovré ël vèj stil dël russi litùrgich. Soa anfluensa dzor j'àutr scritor russi a l'é stàita enòrm e vàire composidor russi a l'han butà an mùsica soe conte e sò poem. Pòche përson-e fòra dla Russia a l'han lesù ij sò poem. Sòn a l'é përchè soa poesìa a l'é motobin mal ëd volté an àutre lenghe përchè le paròle a son pien-e dë speciaj significà ant la cultura russa.
Puškin a l'é mòrt ant un duel dël 1837 a l'età ëd 37 agn. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Amnesty International

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Session ant ël mond
**Amnesty International** a l'é n'associassion fondà dël 1961 ch'a lòta contra le violassion dij drit uman. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Roncade

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Roncade** a l’é na comun-a ëd la provinsa ëd Trevis.
Region aministrativa
Véneto.
Sit istitussional |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Pé liprand

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **pé liprand** a l'é n'amzura ëd longhëssa dovrà an Piemont fin dal Medioev, corispondent truch e branca a 514 milin.
A corispond a 12 onse e a l'é na sot-amzura dël trabuch.
Costa amzura a pija 'l nòm dal re longobard Liutprand, che dël sécol ch'a fa VIII dGC a l'avìa unificà 'l sistema 'd misurassion ant sò regn. Miraco l'esempi pì vej dë st'amzura a ven da 'n contrat astësan dël 755.
Për chi ch'a veul fé arserche pì ancreuse
* Vergano, Lodovico (1990). *Storia di Asti*. Cavlimor: Gribàud editor.
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |