Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Elvis Presley

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Elvis Presley (a drita) e ël president Richard Nixon (a snista), Dzèmber 1970
La ca andoa a l'é nàit Elvis Presley
**Elvis Aaron Presley**, nassù a Tupelo ai 8 ëd gené dël 1935, mòrt a Memphis ai 16 d'aost dël 1977, a l'era un cantant e ator american.
A l'é stàit un dij prim e pi avosà ant la mùsica *rock and roll*. A l'avìa ëdcò recità an vàire film. Soa notorietà a continua ëdcò vaire agn d'apress ëd soa mòrt.
A l'é un-a dle përson-e dël sécol ch'a fà XX pi bin conossù ant ël mond. A l'é talment popolar che tanti a lo conòsso mach com *"Elvis"*. A l'é ëdcò ciamà *"The King of Rock and Roll"* (*Ël re dël rock and roll*), o mach *"The King"* (*Ël re*). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Hong Kong

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hong Kong
**Hong Kong** (an lenga cinèisa: **香港**, *Xiānggǎng* "Port pérfumà") a l'é na sità dla Cin-a.
A conta 7.053.189 abitant (2012).
Stòria
Hong Kong a l'é stàit fondà dël 1842 'me colònia dël Regn Unì.
Dël 1997 a l'é vnù part dla Cin-a 'me territori autònom.
Anliure esterne
* Gov.hk - Sit ofissial
* Sit torìstich ofissial
*
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Shizuoka

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama
**Shizuoka** a l'é na sità dël Giapon.
A l'ha 'na surfassa ëd 1.411,82 km² e 'na popolassion ëd 697.578 abitant (2018).
Geografìa
Shizuoka a s'treuva ant l'ìsola ëd Honshū e soa zòna oraria a l'é 9 ore a est dël meridian ëd Greenwich.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Zenkichi Kojima. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Anfibi

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| ?**Anfibi** |
| --- |
|  |
| **Classìfica sientìfica** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regn: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Subphylum: | Vertebrata  |
| Class: | Amphibia  |

 |
| Nòm binomial |
| - Laurenti, 1758 |

Chèiche spece d'anfibi
J'**anfibi** (**Amphibia**, Linnaeus 1758) a son na class ëd vertebrà da la pel seulia, ch'a fan dj'euv e ch'a vivo na part ëd soa vita ant l'eva.
Esempi d'anfibi a son le ran-e e jë slèster. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Università

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **Università** (dël latin *universitas, -atis*) a l'é në stablissement o l'ansema d'unità educassionaj dedicà a l'ansegnament superiòr e l'anvestigassion (l'arsërca). L'università a l'assegna dij gré académich e dij tìtoj professionaj.
Stòria
J'università a son nàite ant ël Medioev europengh. La prima anstitussion ëd cost tipo a l'é stàita l'Università ëd Bològna ch'a vnirà peui odel për dij sentr educativ parej ëd chila. Për estension la paròla a peul esse dovrà për arferisse a dij sentr d'ansegnament e ëd cultura superiòr d'àotre culture e temp.
Coma ent, j'università an prinsipi a son formasse conforma al model dle corporassion artisanaj e tanme squasi tut dij temp dël Medioev, a restavo motobin colegà a la Gesia Catòlica. An prinsipi a l'han travajà a spon-e le "7 art liberaj" (ël *trivium* e ël *quadrivium*):
* *Trivium*: gramàtica, lògica e retòrica.
* *Quadrivium*: aritmética e geometrìa, astronomìa e mùsica.

Da sta division originala-sì a-i ëvniran peui le division dël di d'ancheuj antra dissiplin-e literarie e sientìfiche.
Organisassion
N'università a peul divid-se an chèich *sede*, minca un-a ant un pòst diferent. An minca sede a-i son dle facoltà e scòle universitarie (për la pì part dedicà a l'ansegnament), e ëdcò dij laboratòri, dij dipartiment e dj'anstitut d'arsërca, ch'a peulo avej dj'anfrastruture (bibliòteca, sale dë studi, ginasi e via fòrt). An minca facoltà ò scòla a resta colocà un ò pì cors universitari.
L'aotorità màssima ëd n'università a l'é ël retòr, ch'a goèrna l'ent con l'agiut ëd na partìa ëd vice-retòr e d'àutri òrgo: n'ansema ëd goèrn, consij sossiaj e via fòrt. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Algerìa

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
L' **Algerìa** (*الجزائر* an àrab) a l'é un pais dl'Àfrica setentrional.
A confin-a con Maròch, Repùblica Saharawi, Mauritania, Mali, Nìger, Libia e Tunisìa e a l'é bagnà dal Mar Mediterani.
La capital a l'é Algeri.
A l'ha na surfassa ëd 2.381.741 km² e a conta anviron 33 milion d'abitant.
Anté ch'as treuva

Demografìa
Scasi un ters dj'abitant ëd l'Algerìa a l'han men che 15 agn; ël 5% a l'han pì che 65 agn.
La speransa ëd vita a la nàssita a l'é dë 72 agn.
Stòria moderna
L'Algerìa a l'é stàita un possediment fransèis dal 1830 al 1962, quand - ai 3 ëd luj - a l'ha conquistà soa indipendensa dòp na guèra ëd liberassion ancaminà dël 1954 e ch'a l'ha fàit almanch un milion ëd mòrt.
Ël prim pressident, Ben Bella, a l'é stàit taparà via con un colp dë stat ant ël 1965, ch'a l'ha mnà al podèj ël colonel Houari Boumedienne.
Chiel-sì a l'ha possà ancor ëd pì la polìtica sossialista, statalisand l'andustria dël petròli.
Dël 1978 a l'é montà al podèj Benjedidi Chadli, confirmà dël 1984 e 1988.
Dël 1989 la neuva constitussion a l'ha antroduvù vàire arforme ant na diression democràtica.
Doi agn apress, j'elession aministrative a son ëstàite vagnà dal Front islàmich ëd salvëssa; l'armada a l'ha blocà ël process eletoral e ël podèj a l'é passà a na gionta militar.
Sòn a l'ha dàit l'andi a na desen-a d'agn ëd violense për euvra dle formassion islamiste e a 'd violente reassion da la part ëd l'esèrcit.
Conomìa
Ël prodot anterior ëspòrch a l'é 'd 3400 éuro për abitant (2008).
La disocupassion a l'é a l'11% dla popolassion ativa (2008).
Organisassion polìtica
L'Algerìa (nòm ofissial: **الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Abdelmadjid Tebboune (عبد المجيد تبون) (dal 2019).
Ël prim ministr a l'é Sifi Ghrieb (سيفي غريب) (dal 2025).
Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Algerìa**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Portugal

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Portugal** (*Portugal* an portughèis) a l'é un pais dël sud-òvest dl'Euròpa, ant la penìsola ibérica. A confin-a mach con la Spagna a est e a nòrd, e a l'é bagnà da l'Océan Atlàntich a sud e a òvest . La capital a l'é Lisbon-a . A l'ha na surfassa ëd 92.391 km² e a conta anviron 10.300.000 abitant . A l'é mèmber ëd l'Union Europenga (dal 1986) e a l'é stàit un dij fondador dl'Euro .
Anté ch'as treuva

Ël Portugal a comprend ëdcò j'arsipélagh dj'Azzorre e 'd Madera (region autònome) . A l'ha un clima mediterani con istà càude e sëcche e invern doss e pieuvos .
Stòria
Ël Portugal a l'é stàit fondà dël 1128 (bataja ëd São Mamede) e arconossù com regn indipendent dël 1143 (Tratà 'd Zamora) . A l'é stàit un dij pì potent imperi marìtim dël mond (Imperi Portughèis), con colònie an América (Brasil), Àfrica (Angòla, Mosambich, Guinea-Bissau, Cap Verd, São Tomé e Príncipe), Asia (Goa, Macao, Timor Est) . Dël 1974, la Rivolussion dël Garòfo a l'ha restaurà la democrassìa dòp 48 agn ëd ditatura (Estado Novo) .
Organisassion polìtica
Ël Portugal (nòm ofissial: **República Portuguesa**) a l'é na repùblica semipressidensial . Ël president a l'é Marcelo Rebelo de Sousa (dal 2016) . Ël Prim Ministr a l'é Luís Montenegro (dal 2024) . Ël parlament a l'é l'Assembleia da República, con 230 deputà .
Moneda
2 euro: sigil regal dël 1144
Dal 1m ëd gené dël 2002 ël Portugal a deuvra l'Euro (prima a dovrava l'escudo portughèis) . Për savèjne ëd pi, guarda soa vos.
Anliure
* Spagna
* Lisbon-a
* Euro
* Union Europenga

Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Portugal**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Belgi

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Belgi** (*België* an neerlandèis, *Belgique* an fransèis, *Belgien* an alman) a l'é un pais dl'Euròpa ossidental.
A confin-a con Fransa, Pais Bass, Gërmania e Lussemborgh.
La capital a l'é Brussel.
A l'ha na surfassa ëd 30.510 km² e a conta anviron 10.300.000 abitant.
A l'é mèmber dl'Union Europenga.
Anté ch'as treuva

Stòria
Dal 1815 (Congress ëd Vien-a) al 1830 ël Belgi a l'ha fàit part dël regn dij Pais Bass.
Lë stat indipendent belgi a l'é stàit creà dël 1830.
Organisassion polìtica
Ël Belgi (nòm ofissial: **Royaume de Belgique / Koninkrijk België / Königreich Belgien**) a l'é na monarchìa constitussional.
Ël re a l'é Filip (dai 21 ëd luj 2013).
Ël Prim Ministr a l'é Bart De Wever , (dal 3 ëd fërvé dël 2025).
Moneda
2 euro: ritrat dël rè Albert II
Dal 1m ëd gené dël 2002 ël Belgi a deuvra l'Euro.
Për savèjne ëd pi, ch'a varda soa vos. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Chapelle-sur-Loire

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Chapelle-sur-Loire** |

 |
| —  **Comun-a fransèisa**   — |
|

 |
|  |
|  Chapelle-sur-LoireLocalisassion ëd Chapelle-sur-Loire an Fransa |
| 47° 15' N 0° 14' E |
| **Pais** |  Fransa |
| **Region** |  Sènter |
| **Dipartiment** |  Indre e Lòira |
| **Surfassa** |
| **- Total** | 19,25 km² |
| **Popolassion** (1999) |
| **- Total** | 1 386 |
| **- Densità** | 72/km2  |
| **Còdes Postal** | 37140 |
| **Còdes INSEE** | 37058 |

**Chapelle-sur-Loire** a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dël Sènter, ant ël dipartiment d'Indre-et-Loire. A së stend për na surfassa ëd 19,25 km², con 1.386 abitant, scond ël censiment dël 1999, con na densità ëd 72 ab/km².
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Laon

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Laon** |

 |
| —  **Comun-a fransèisa**   — |
| Rue Châtelaine.Rue Châtelaine. |
|

 |
|  |
|  LaonLocalisassion ëd Laon an Fransa |
| 49° 33' 50" N 03° 37' 28" E |
| **Pais** |  Fransa |
| **Region** |  Picardìa |
| **Dipartiment** |  Aisne |
| **Surfassa** |
| **- Total** | 42 km² |
| **Autëssa** | 83 m (272 ft) |
| **Popolassion** (1999) |
| **- Total** | 26 265 |
| **- Densità** | 625,4/km2  |
| **Còdes Postal** | 02000 |
| **Còdes INSEE** | 02408 |
| **Sit an sla Ragnà** |  |

**Laon** a l’é na sità dël dipartiment ëd l'Aisne, an Fransa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Antoine Lefèvre (UMP).
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |