Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Diplomassìa

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ger van Elk, *Symmetry of Diplomacy*, 1975, Groninger Museum.
La **Diplomassìa** a l'é quand ij paìs a fan acòrd un con l'àutr, o quand a-i fan nen. La diplomassìa a l'é ël parlé tra doi o pi *cap dë stat* dij rispetiv paìs. Chèich vire, sti acòrd a son dzor comersi o afé, e chèiche vire a son a propòsit ëd guèra o pas. La diplomassìa a travaja ëdcò quand che doi o pi paìs a son an guèra.
Ij diplomàtich a son përson-e ch'a son mandà dai sò paìs, për ancontré e parlé con diplomàtich ëd paìs strangé. N'important sòrt ëd diplomàtich a l'é ciamà ambassador. N'ambassador a viv ant un paìs strangé, parèj a l'é pi còmod për ancontr con ël govern ëd col paìs. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Comunism

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Faussèt e martel, sìmbol dël comunism
Ël **Comunism** a l'é un pensé polìtich e n'ideologìa ëd com che la società a dovrìa esse organisà.
Ël comunism a l'é na sòrt ëd socialism estrem che a dis ch'a dovrìo pa ess-ie class o stat sociaj. Ël comunism a dis che le përson-e ëd qualsessìa pòst ant ël mond a dovrìo esse padron ëd j'utiss, le fàbriche e le tère ch'a son dovrà për produve dij bin materiaj o alimentar.
Sto process social a l'é conossù com propietà comun-a. Ant na società comunista, a-i é pa ëd propietà privà. Le prinsipaj diferense tra socialism e comunism a son che, ant na società comunista, lë stat a pianta lì d'esiste ansema a la moneda, parèj le përson-e a travajo an cambi dle còse ch'a-j servo për vive. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Harry S. Truman

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Harry S. Truman
**Harry S. Truman** (Lamar, 8 ëd magg 1884 - Kansas City, 26 dë dzèmber 1972) a l'é stàit col ch'a fa 33 president djë Stat Unì, dal 1945 al 1953. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Méssich

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Méssich** (an spagneul: *México*, nòm ofissial: **Stat Unì dël Méssich**, *Estados Unidos Mexicanos*) a l'é un pais dl'América Setentrional. A l'é 'l ters pì gròss dl'América Latin-a për surfassa (dòp Brasil e Argentin-a) e 'l pì popolà dël mond ëd lenga spagneula. A confin-a a nòrd con jë Stat Unì, a òvest e a sud con l'Océan Passìfich, a est con l'Océan Atlàntich (Gòlf dël Méssich e Mar dij Caràib), e a sud-est con Guatemala e Belize. La capital a l'é Sità dël Méssich (Ciudad de México), un-a dle pì grande metròpoli dël mond. A l'ha na surfassa d'1.972.550 km² e na popolassion d'apopré 130 milion d'abitant (2024).
Anté ch'as treuva

Ël Méssich a l'é caraterisà da 'n teritòri motobin varià: a nòrd a predomino ij desert e le stëppe, ant ël sénter a-i son ij volcan e l'altipian dël Méssich, a sud est le foreste pluviaj dël Chiapas e la penìsola dël Yucatán.
Stòria
Ël Méssich a l'é stàit la cun-a dle grande siviltà precolombian-e (Olmech, Maya, Toltech, Astech). Dël 1521 a l'é stàit conquistà da la Spagna e a l'é dventà la Neuva Spagna. Dël 1810 a l'é ancaminà la guèra d'indipendensa: dël 1821 (ai 24 fërvé) a l'ha diciarà l'indipendensa, peui riconossùa da la Spagna dël 1836. Dël sécol ch'a fa XIX a l'ha përdù la metà dël teritòri an favor djë Stat Unì (guèra méssican-american-a, 1846-1848). Dël 1910 a l'ha vivù la Rivolussion méssican-a. Dël 1968 a l'ha ospità ij gieugh olìmpich.
Organisassion polìtica e aministrassion
Ël Méssich a l'é në stat federal (*Estados Unidos Mexicanos*) formà da 31 stat (*estados*) e da la Sità dël Méssich (ciamà fin al 2016 "Distret Federal"). Ël president dël Méssich a l'é lë Andrés Manuel López Obrador (dal 1m dë dzèmber 2018), ch'a l'é 'l 66° president. Ël Méssich a l'ha na economìa an dësvlup, ch'a dipend motobin daj tratà 'd lìber comersi con jë Stat Unì e 'l Canadà (USMCA).

Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Méssich**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Massachusetts

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Posission dlë Stat
Ël **Massachusetts** (nòm ofissial: *Commonwealth of Massachusetts*) a l'é në stat federal djë Stat Unì. A l'ha na surfassa ëd 27.360 km² e na popolassion ëd 6.416.505 abitant.
As treuva ant la macroregion ciamà comunement **Northeast**. A confin-a a nòrd col Vermont e col New Hampshire, a òvest con lë stat ëd New York, a sud col Connecticut e col Rhode Island, a est con l'Ocean Atlàntich.
La capital a l'é Boston (589.141 abitant), ch'a l'é ëdcò la sità pì popolà dlë stat.
Àutre sità con pì che 100.000 abitant a son Worcester, Springfield, Lowell e Cambridge.
Stòria
Ël perìod colonial
Për anviron 150 agn da soa fondassion, ël Massachusetts a l'é stàit ciamà *Massachusetts Bay*.
Dël 1643 a l'han abolì ël sarament ëd fedeltà a la coron-a.
Dël 1656 a l'han ancaminà a riveje ij quàcher.
Dël 1684, Carl II a l'é riussì a fé scancelé ël papé fondador dël Massachusetts.
L'Union
Ël Massachusetts a l'é un dij tërdes ëstat originari dl'Union.
Organisassion polìtica
Ël Massachusetts a contribuiss con 12 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union.

|  |  |
| --- | --- |
| Drapò dlë Stat | Ansëgna dlë Stat |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Jean-Jacques Annaud

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jean-Jacques Annaud (2015)
**Jean-Jacques Annaud** (Juvisy-sur-Orge, 1° d'otòber 1943) – a l'é un regista ëd cine franseis.  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |