Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Garbage

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ij Garbage a Copenhagen dël 2005
Ij **Garbage** a son na formassion alternative rock american-a, formasse a Madison dël 1994 e ativa fin al dì d’ancheuj.
La banda a l'é formà da *Shirley Manson* (cantanta), *Butch Vig*, *Steve Marker* e *Duke Erikson*.
Àlbom
* 1995 – *Garbage*
* 1998 – *Version 2.0*
* 2001 – *Beautifulgarbage*
* 2005 – *Bleed Like Me*
* 2012 – *Not Your Kind of People*
* 2016 – *Strange Little Birds*
* 2021 – *No Gods No Masters*
* 2025 – *Let All That We Imagine Be the Light*
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Realtà virtual

La **realtà virtual** (an anglèis *Virtual Reality*, **VR**) a l'é na tecnologìa ch'a crea n'ambient simulà tridimensional, anté che l'utent a peul antëragì an temp real con d'element generà dal computer. A deuvra visor, sensor ëd moviment, e àutr dispositiv për anseì l'utent ant n'esperiensa imersiva. A l'é dovrà ant ij videogieugh, formassion, terapìa, e d'àutri camp. Esempi ëd dispositiv a son Oculus Rift, HTC Vive, e PlayStation VR.

## **Stòria **Ani 1950-60**: Primi esperiment con visor stereoscòpich (es. Sensorama ëd Morton Heilig).
* **1968**: **Ivan Sutherland** a crea ël prim sistema VR con visor an sla testa (The Sword of Damocles).
* **Ani 1990**: Tentativ comerciaj falì (es. Virtual Boy ëd Nintendo).
* **2012**: **Oculus Rift** a lansa na campagna ëd crowdfunding për VR moderna.
* **Ani 2020**: Espansion dël VR për gaming (Half-Life: Alyx) e aplicassion professionaj.

## **Strutura e Component**

Un sistema VR a comprend:

* **Visor (HMD)**: Scherm HD për minca euj, con lente për la prospetiva 3D.
* **Sensor ëd moviment**: Rileva posission ëd testa e man (es. controller, leap motion).
* **Software**: Motor gràfich (es. Unity, Unreal Engine) për generé l'ambient.
* **PC/Console**: Potensa ëd càlcol për processé j'imàgin an temp real.
* **Àudio spassial**: Son 3D për completé l'imersion.

## **Tipologìe**

1. **VR imersiva**: Sistema complet con visor e sensor (es. Oculus Quest).
2. **VR nen imersiva**: Visualisassion an scherm tradissional (es. Google Cardboard).
3. **VR colaborativa**: Pì utent ant ël midem ambient virtual (es. VRChat).
4. **VR aumentà (AR)**: Combinassion ëd real e virtual (es. Microsoft HoloLens).

## **Usagi Pràtich**

La VR a l'é dovrà ant:

* **Gaming**: Esperiense imersive ant ij mond virtuaj.
* **Formassion**: Simulassion për pilot, médich, o técnich.
* **Salute**: Terapìa për fòbie o riabilitassion motòria.
* **Architetura**: Visualisassion ëd proget ëd costrussion.
* **Educassion**: Vìsite virtuaj ai museo o sit stòrich.

## **Avantagi e Svantagi **Avantagi**:
	+ **Imersion**: Esperiensa realìstica për l'utent.
	+ **Sicurëssa**: Pràtica sensa arzigh ant le simulassion.
	+ **Creatività**: Possibilità ëd creé mond nen possìbij ant la realtà.
* **Svantagi**:
	+ **Còst àut**: Pressi dij dispositiv e PC potent.
	+ **Efet secondari**: Mal ëd testa o cinetòsi.
	+ **Isolament**: Ridussion ëd l'antërassion sossial.

## **Evolussion Tecnològica **Ani 2010**: Visor sensa fil (standalone) com Oculus Quest.
* **Ani 2020**:
	+ **Haptic feedback**: Sensassion tàtij ant ij controller.
	+ **Eye tracking**: Rilevament dël moviment dj'euj për interassion pì natural.
	+ **VR social**: Pì utent an mond virtual (es. Meta Horizon Worlds).
	+ **Integrassion AI**: Personagi virtuaj controlà da algoritm.

## **Vardé ëdcò Videogieugh
* Simulassion

## **Arferiment**

1. Rheingold, H. (1991). \*Virtual Reality\*. Simon & Schuster.
2. Lanier, J. (2017). \*Dawn of the New Everything: Encounters with Reality and Virtual Reality\*. Henry Holt.

## **Ligam esterne Sit ufissial ëd Oculus
* Associassion VR ëd l'Industria
# Spagna

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **Spagna** (*España* an ëspagneul) a l'é un pais dël sud-òvest dl'Euròpa.
A confin-a con Portugal, Fransa, Andorra e Gibiltèra.
La capital a l'é Madrid.
A l'ha na surfassa ëd 504.645 km² e a conta 47 007 367 abitant (2018).
A l'é mèmber ëd l'Union Europenga.
Anté ch'as treuva

Stòria
* La guèra spagneula-merican-a dël 1898
* La guèra sivil spagneula dël 1936

Organisassion polìtica
La Spagna (nòm ofissial: **Reino de España**) a l'é na monarchìa constitussional.
Ël rè a l'é Felipe VI (dal 19 giugn 2014).
Ël Prim Ministr a l'é Pedro Sánchez (PSOE).
Conomìa
La disocupassion an Spagna a l'é a l'11,3%.
Dël 2008 ël passiv a l'é stàit dël 3,8% dël prodot anterior ëspòrch.
Moneda
2 euro: ritrat dël rè Juan Carlos I
Dal 1m ëd gené dël 2002 la Spagna a deuvra l'Euro.
Për savèjne ëd pi, varda soa vos.
Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Spagna**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Montnèigr

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Montnèigr** (*Crna Gora* o *Црна Гора* an montneigrin) a l'é un pais dl'Euròpa balcànica.
A confin-a con Serbia, Kosovo, Albanìa, Croassia e Bòsnia e Erzegòvina. A l'é bagnà a òvest dal mar Adriàtich.
La capital a l'é Podgorica.
A l'ha na surfassa ëd 13.812 km² e a conta apopré 600.000 abitant.
Anté ch'as treuva

Stòria
Ël Montnèigr a l'é sèmper stàit "de facto" indipendent. Soa indipendensa a l'é stàita ufissialment arconossùa dal Congress ëd Berlin dël 1878 ("Prinsipà" fin-a 'l 1910, peui "regn").
Dël 1918 ël Montnèigr a l'é stàit inserì ant ël *Regn dij Serb, Croat e Sloven* (peui *Regn ëd Jugoslavia*). Dël 1945, quand che Tito a l'ha fondà la *Repùblica Socialista Federal dla Jugoslavia*, ël Montnèigr a l'ha fane part coma repùblica federà.
Dòp che la Jugoslavia a l'é dësblasse, ël Montnèigr a l'é restà unì a la Serbia ant la *Repùblica ëd Serbia e Montnèigr*.
Ai 21 ëd magg dël 2006 la popolassion dël Montnèigr a l'ha votà për dësgionz-se da la Serbia.
L'indipendensa dël Montnèigr a l'é stàita proclamà a Podgorica ai 3 ëd giugn dël 2006.
Organisassion polìtica

Ël Montnèigr (nòm ofissial: **Република Црна Гора / Republika Crna Gora**) a l'é na repùblica.
Ël president a l'é Filip Vujanović (da l'indipendensa).
Ël Prim Ministr a l'é Milo Đukanović (dal 2008). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |