Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Austin (Texas)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama d'Austin
**Austin** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital dël Texas.
A conta na popolassion ëd 964.254 abitant (2018).
Geografìa
La zòna oraria d'Austin a l'é ses ore a òvest dël meridian ëd Greenwich.
La sità a l'ha 'na surfassa ëd 669,3 km² e as treuva an sël fium Colorado. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Reporters sans frontières

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Reporters sans frontières** a l'é n'organisassion ëd difèisa dij giornalista, creà dël 1985 da Robert Ménard ansema a Jean-Claude Guillebaud e Rony Brauman.
Ël segretari general dl'organisassion a l'é Jean-François Julliard. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Pong

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Pong**, un gieugh ëd ténis assè rudimental, a l'é stàit un dij prim videogieugh.
A l'é stàit anventà dël 1972 da Nolan Bushnell, ël fondador d'Atari. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Engignerìa genética

**Engignerìa genética** a l'é l'ansem d'arzigh e técniche për modifiché ël material genétich (DNA) ëd n'organism për otnì tràit specìfich. Sta dissiplin-a a l'ha arvolussionà la medzin-a, l'agricoltura e l'andustria, ma a l'é ëdcò al sènter ëd debat étich e sossiaj.

## Stòria

L'engignerìa genética a l'ha soe rèis ant jë studi dël sécol XX. Ant j'agn 1970, ij siensià Herbert Boyer e Stanley Cohen a l'han realisà ël prim esperiment ëd DNA arcombinant, an anserend gen ëd na ran-a ant un bateri. Dël 1983, la prima pianta modificà geneticament (un tabach) a l'é stàita creà. Ant ij agn 1990, l'arzigh dla tomàtica Flavr Savr (modificà për marcà pì dëstiss) a l'ha duvertà la stra a j'aliment OGM. Dël 2012, la tecnològìa CRISPR-Cas9 a l'ha përmëttù ëd modifiché ij gen con precision sensa precedent.

## Técniche prinsipaj

* **DNA arcombinant**: Anseriment ëd gen estrani ant un organism për atribuìe 'd tràit neuv (es. resistensa a j'erbicid).
* **CRISPR-Cas9**: Sistema basà an sla difèisa dij bateri, dovrà për "tajé" e cangé sequense specìfiche ëd DNA.
* **Sernùa ëd gen**: Eliminassion ëd gen ch'a causo maladìe o ch'a ridùvo la produtività.
* **Sintesi genética**: Creassion ëd DNA artifissial për gionté funsion neuve.

## Aplicassion

* **Medzin-a**:
	+ Produssion d'insulin-a uman-a da bateri modificà.
	+ Svilup ëd terapìe genétiche për traté maladìe com la fibrosi cìstica.
	+ Creassion ëd vacin, com col contra l'Epatite B.
* **Agricoltura**:
	+ Piante resistente a j'inset (Mais Bt) o a la suitin-a.
	+ Coltivassion con pì vitamìn-e (Ris Òr).
* **Andustria**:
	+ Organism modificà për produve enzima për dësblé la carta o fé 'l formagg.
	+ Bio-combustìbij generà da micro-organism.

## Crìtiche e sfide

* **Ética**: La modìfica dël genoma uman ("designé masnà") a l'é condanà da vàire organisassion.
* **Salute**: Preocupassion su alergìe o efet a longh termo dj'OGM, bele che jë studi a në garantisso la sicurëssa.
* **Ambient**: Arzigh ëd contaminassion genética a specie sarvaje o ridussion dla biodiversità.
* **Contròl econòmich**: Brevèt su la vita e dominansa dle multinassionaj com Monsanto.

## Futur

Le neuve frontiere a ancludo:

* **Terapie genétiche personalisà**: Tratament për maladìe genétiche ràire basà sul DNA dël passient.
* **Sintesi d'organism antregh**: Creassion ëd "genòma artifissiaj" për produve combustìbij o mangé.
* **Gene drive**: Tecnìche për ëspantié gen modificà ant na popolassion d'inset (es. për eliminé la malarìa).

## Vardé ëdcò

* Organism geneticament modificà
* CRISPR-Cas9
* Biotecnologìa
* Clonassion

## Colegament estern

* Organisassion Mondial dla Sanità - Regole an sl'engignerìa genética.
* Nature - Arserche recente an sl'argoment.
# Metal

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ij **metaj** a son dij sòlid ëd granda amportansa pràtica e teòrica.
A son d'element ch'a l'han d'energìe ëd jonisassion relativaman cite e dont j'àtom a l'han mach chèich eletron gropà ëd fasson débol an soa greuja incompleta pi esterna. Costi eletron pòch lijà as lìbero con l'energìa arlassà cand ël cristal a l'é formà.
Donca un metal a l'ha na reitin-a regolar ëd jon positiv con simetrìa sférica ch'a resta cand j'eletron pi estern a son liberà.
A travers costa strutura a-i é na sòrt ëd gas eletrònich formà da j'eletron responsàbij dle liure.
Costi eletron a bogio, ëd fasson pi o men lìbera, a travers la reitin-a cristalin-a e donca a son nen localisà.
Le propietà
Ij sòlid metàlich a smon-o na condutività tèrmica e elétrica ecelenta, dont j'eletron lìber a son ij prinsipaj responsàbij, dagià che a peulo facilman surbì qualsëssìa energìa, bele che cita, da la radiassion eletromagnética o da le vibrassion dla reitin-a e donca aumenté soa energìa cinética e soa mobilità.
Për sòn, ij metaj a son ëdcò opach, përchè j'eletron lìber a peulo surbì ij foton ant la region dël visìbil.
J'eletron lìber a son ëdcò prinsipalman a l'adoss ëd n'àutra caraterìstica dij metaj: sò àut coefissient d'arflession për j'onde eletromagnétiche, dzortut ant le region dle frequense radio e dl'anfraross. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# AC/DC

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| J'AC DC a Tacoma (2009)
J'**AC/DC** a son na formassion hard rock australian-a, formasse a Sydney, dël 31 dzémber 1973.
So àlbom a j'han vendù 200 milion ëd copie ant'ël mond dont pì che 71 milion ant jë Stat Unì.
Component atual
* Angus Young – ghitara (1973-ancheuj)
* Phil Rudd – batéria (1975-1983, 1994-2014, 2018-ancheuj)
* Cliff Williams – bass (1977-2016, 2018-ancheuj)
* Brian Johnson – vos (1980-2016, 2018-ancheuj)
* Stevie Young – ghitara (2014-ancheuj; turnista 1988 e 2014)

Ex-component
* Dave Evans – vos (1973-1974)
* Larry Van Kriedt – bass (1973-1974, 1975)
* Neil Smith – bass (1974)
* Colin John Burgess – batéria (1973-1974; turnista 1975)
* Ron Carpenter – batéria (1974)
* Noel Taylor – batéria (1974)
* Peter Clack – batéria (1974-1975)
* Rob Bailey – bass (1974-1975)
* Paul Matters – bass (1975)
* Russel Coleman – batéria (1975)
* Mark Evans – bass (1975-1977)
* Bon Scott – vos (1974-1980)
* Simon Wright – batéria (1983-1989)
* Malcolm Young – ghitara (1973-2014)
* Axl Rose – vos (2016)
* Chris Slade – batéria (1989-1994, 2015-2018)

Àlbom ant jë studi
* 1975 – *High Voltage*
* 1975 – *T.N.T.*
* 1976 – *Dirty Deeds Done Dirt Cheap*
* 1977 – *Let There Be Rock*
* 1978 – *Powerage*
* 1979 – *Highway to Hell*
* 1980 – *Back in Black*
* 1981 – *For Those About to Rock We Salute You*
* 1983 – *Flick of the Switch*
* 1985 – *Fly on the Wall*
* 1988 – *Blow Up Your Video*
* 1990 – *The Razors Edge*
* 1995 – *Ballbreaker*
* 2000 – *Stiff Upper Lip*
* 2008 – *Black Ice*
* 2014 – *Rock or Bust*
* 2020 – *Power Up*

Anliure
* AC/DC, sit offisial
* AC/DC, su EnciclopediaRock.com

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# IVECO

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ël logo dla marca (2023)
La **IVECO** dont ël nòm an lenga anglèisa a veul dì *Industrial Vehicles Corporation* (Corporassion Veicoj Indùstriaj) a l'é la na sossietà italian-a për la costrussion ëd veicoj industriaj leger, mojen e pesant.
A l'é nàita dël 1975 da la fusion dla *Fiat Veicoli Industriali* (Italia), *OM* (Italia), *Lancia Veicoli Speciali* (Italia), *Unic* (Fransa) e *Magirus-Deutz* (Gërmania) për inissiativa dl'ingegnè bressian Bruno Beccaria.
Soa sede a l'é a Turin.
Dël 2011 la produssion a l'é stàita ëd 150.000 veicoj comersiaj con 'na faturassion ëd anviron 10 mijard d'euro. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Federico García Lorca

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Federico García Lorca
Poeta e dramaturgh an lenga spagneula.
**Federico García Lorca** a l'era nassù a Fuente Vaqueros ai 5 ëd giugn dël 1898 e a l'é mòrt a Viznar, fusilià daj franchista, ai 19 d'agost dël 1936.
Euvre prinsipaj
Poesìa
* *Impresiones y paisajes* (1918)
* *Libro de poemas* (1921)
* *Oda a Salvador Dalí* (1926)
* *Romancero gitano* (1928)
* *Poeta en Nueva York* (1930)
* *Poema del cante jondo* (1931)
* *Llanto por Ignacio Sánchez Mejías* (1935)
* *Diván del Tamarit* (1936)
* *Sonetos del amor oscuro* (1936)

Teatro
* *Mariana Pineda* (1927)
* *La zapatera prodigiosa* (1930)
* *Retablillo de Don Cristóbal*
* *El público* (1930)
* *Así que pasen cinco años* (1930)
* *Amor de don Perlimplín con Belisa en su jardín* (1933)
* *Bodas de sangre* (1933)
* *Yerma* (1934)
* *Doña Rosita la soltera o el lenguaje de las flores* (1936)
* *La casa de Bernarda Alba* (1936)
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Margaret Thatcher

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Margaret Thatcher
**Margaret Hilda Thatcher** baronëssa Thatcher (Baronëssa ëd Kesteven ant la Contà ëd Lincolnshire), nàita Roberts, a l'é stàita 'na dona polìtica dël Regn Unì.
A l'era nassua a Grantham ël 13 ëd otòber dël 1925 e a l'é mòrta a Londra ël 8 ëd avril dël 2013.
Dal 1975 al 1990 a l'é staita nominà cap dël Partì Conservator (*Conservative Party*).
A l'é stàita Prim Ministr dël Regn Unì dal 1979 al 1990, prim-a dona an col pòst, stranomà *The Iron Lady*, la dama ëd fer. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Rembrandt

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| La Guardia ëd Neuit, na avosà pitura ëd Rembrandt.
**Rembrandt Harmenszoon van Rijn**, nassù ël 15 ëd luj dël 1606 e mòrt ël 4 d'otóber dël 1669, a l'é stàit un avosà pitor e artista olandèis.
A l'era nassù a Leida. Ant ël 1631 a l'era andàit a sté a Amsterdam, përchè motobin ëd përson-e a l'avìo sentì parlé ëd chiel e a vorìo che aj piturèissa l'artrat. A l'era mariasse con Saskia van Uylenberg, e a l'avìo avù quatr cit, ma tre a j'ero mòrt motobin prest. D'apress che a l'era mòrt-ie Saskia, Rembrandt a l'avìa vivù con na fomna ciamà Hendrickje Stoffels che a l'era stàita serva da lor, e a l'avìo avù na fija, ciamà Cornelia. Rembrandt a l'é mòrt an Amsterdam.
Rembrandt a l'ha piturà vàire quàder motobin avosà. Cheicun a son motobin gròss, e cheicun a son sombr e dur. A l'é stàit un pitor talment an gamba, che vàire ëd soe piture a fan chërde a la gent che chiel a l'abia pijà part a lòn che a-i é piturà. Le piture ëd Rembrandt a peulo esse vëddùe an drinta a le pì avosà galerie d'art ëd tut ël mond. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Gange

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ël bassin idrogràfich dël Gange
Gange
Ël **Gange** (an Lenga Devanagari: *Ganga*, गंगा) a l'é un fium dl'Asia meridional longh 2.507 km.
Ël Gange a nass ant lë stat indian ëd l'Uttarakhand ant la region ëd l'Himalaya sentral a 4.500 méter d'autëssa, a traversa l' India dël nòrd, peui as campa ant ël Gòlf dël Bengala con un gran delta.
So bassin idrogràfich a l'é d'1.730.000 km².
A l'é considerà fium sacrà ëd l'Induism.

  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Pen-a ëd mòrt

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| An bleu a l'é abolìa, an ross a l'é dovà. Autr color a l'é dovrà, ma con ecession.
Cesare Beccaria, *Dei delitti e delle pene*
La **pen-a ëd mòrt**, ciamà ëdcò **pen-a capital**, a l'é quand ch'as massa na përson-a për órdin ëd n'autorità, conseguentement a la condan-a d'un tribunal.
A-i é ëd paìs anté la pen-a 'd mòrt a l'é prevëddùa per colpe considerà gròsse, com *omissidi* e *àut tradiment*; àutr anté la pen-a ëd mòrt a l'é prevëddùa ëdcò për àutr at violent, com la rapin-a o la *violensa*, o j'at gropà al *tràfich ëd dròga*.
An cheich paìs la pen-a ëd mòrt a-i é fin për colpe d'opinion com l'apostasìa, e për orientament sessuaj com l'omosessualità o l'incest. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Pòlio

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **pòlio** a l'é na maladìa dovùa a 'n vìrus ch'as trasmet con l'eva contaminà da escrement.
A peul ëmné a la paràlisi dle gambe o, ant ij cas pi grev, dij mùscoj respiratòri, provocand antlora la mòrt.
Për costa maladìa a esisto nen ëd tratament curativ.
L'Organisassion mondial dla salute a l'é fissasse 'me but dë scancelé la pòlio ant ël mond për ël 2018. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Poissy

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Poissy** a l'é na comun-a fransèisa localisà ant ël dipartiment ëd Yvelines, a 23,8 km dal sènter ëd Paris.
Scu ëd Poissy.
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Jasper Johns

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jasper Johns
**Jasper Johns** (nassù ël 15 magg dël 1930) a l'é un pitor e scultor american.  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Joseph Haydn

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Joseph Haydn
**Franz Joseph Haydn** a l'era nassù a Rohau ai 31 ëd marz dël 1732 e a l'é mòrt a Vien-a ai 31 ëd magg dël 1809.
A l'é stàit un dij pi grand compositor dël period clàssich.
Euvre prinsipaj
* 104 sinfonìe
* 11 consert për pianofòrt
* 3 consert për violin
* 2 consert për violonsel
* 1 consert për tromba
* 1 consert për còrn
* 68 quartèt d'arch
* 52 sonade për pianofòrt
* 13 òpere lìriche
* 14 mësse
* 3 oratòri
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Karl Popper

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Karl Popper
Filòsof dla siensa.
**Karl Raimund Popper** a l'era nassù a Vien-a ai 28 ëd luj dël 1902 e a l'é mòrt a Londra ai 17 dë stèmber dël 1994.
Considerà a l'ancamin davzin al Sìrcol ëd Vien-a, a l'é tòst dëstacass-ne.
A l'ha sostnù l'idèja dël *falibilism*, visadì che la siensa a l'é sempe n'atività crìtica, ch'as buta an discussion daspërchila: na teorìa a l'é sientìfica për tant ch'a së smon, an progredend, a 'd neuv contròj ch'a podrìo mné a soa faussificassion.
Euvre prinsipaj
Popper a l'ha scrivù d'euvre fondamentaj an sla lògica, la filosofìa dla siensa, lë storicism, la polìtica.
* *Die beiden Grundprobleme der Erkenntnistheorie* (1930)
* *Logik der Forschung* (1934)
* *The Poverty of Historicism* (1944-1945)
* *The Open Society and Its Enemies* (1945)
* *Conjectures and Refutations: The Growth of Scientific Knowledge* (1953)
* *Objective Knowledge: An Evolutionary Approach* (1972)
* *Unended Quest; An Intellectual Autobiography* (1976)
* *The Open Universe: An Argument for Indeterminism* (1982)
* *Realism and the Aim of Science* (1982)
* *The Lesson of this Century* (1992)
* *The Myth of the Framework: In Defence of Science and Rationality* (1994)
* *Knowledge and the Mind-Body Problem: In Defence of Interactionism* (1994)
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |