# Pugnal

Esempi 'd pugnaj
Un **pugnal** a l'é n'arma bianca curta a lama curta e pontùa, fàita dzortut për pugné. A l'é pì curt che na spà e a peul avèj doi part tajant, un o gnun. A l'é n'arma da combatient ravisinà, da dësfèisa përsonal, e a l'ha avù vàire significà sìmbòlich ant la stòria e 'nt le diferente colture.

## Caraterìstiche

Un pugnal a l'é caraterisà da:

* **Lama curta**: Generalment da 15 a 30 cm.
* **Ponta motobin fissa**: Për penetré.
* **Doe lame** (*double-edged*): Për tajé an tute doe le diression (ma a-i son 'dcò pugnai con na sola lama).
* **Man-e che a l'ha na guardia** (*crossguard* o *hilt*): Për evité che la man a finssa an sla lama.

## Stòria

Ij prim pugnaj a son dël Neolìtich, fàit 'd pera o d'òss. A l'Età dël Bronz e dël Fer, a ven-o 'd produssion metàliche motobin elaborà.

* **Antichità**: An Egit, Grecia e Roma, ël pugnal (*pugio* roman) a l'era l'arma d'ofissiaj o dël soldà coma arma secondaria.
* **Medi ev**: Ël pugnal a dventa n'arma comun për tuti, an forme diverse: *baselard*, *rondel dagger*, *misericordia* (për dé 'l colp ëd grassia).
* **Rinassiment**: A ven n'oget d'art e 'd mòda, motobin decorà.
* **Modernità**: A resta n'arma da combatiment (es. për ij comand), ma 'dcò n'utiss da camp e da sovravivensa.

## Sòrt ëd pugnal

### Stòrich

* **Pugio roman**: Pugnal curt con guardia a cros.
* **Rondel dagger**: Pugnal medieval con guardia a disch.
* **Baselard**: Pugnal a H, motobin comun ant ël bass Medi ev.
* **Stilet**: Pugnal motobin fin e pontù, për trapassé le armadure.
* **Bowie knife**: Pugnal american robust, con guardia.

### Modern e speciaj

* **Pugnal da combatiment** (*combat knife*): Fàit për le fòrse armà (es. KA-BAR american).
* **Pugnal da survival**: Multifonsion, con lama robusta.
* **Pugnal da lansé**: Bilansà për ël lans.
* **Pugnal tàtich**: Për le fòrse speciaj.

## Utilissassion

* **Combatiment man a man**: Për pugné an sij pont déboj ëd l'aversari.
* **Arma da dësfèisa**: Fàcil da stërmé e da tiré fòra an pressa.
* **Utiss**: Për tajé, dësbrissé, fé 'd feu.
* **Sìmboj e ritual**: An vàire cerimònie, ant le inissiassion, coma oferta.

## Pugnal ant la coltura e la simbòlica

Ël pugnal a l'é motobin dovrà 'nt l'anmaginari:

* **Tradiment**: Ël pugnal ant ël cheur (es. l'assassini 'd Cesar).
* **Giustissia o vendeta**: Ël pugnal a l'é l'arma dl'assassin ch'a sërca 'd riparé n'afront.
* **Onor e arvira**: Present an vàire bandiere e scù d'arvolussionari.
* **Mitologìa**: A l'era l'arma 'd vàire dé e eroe.

## Pugnal ant l'aràldica

An aràldica, ël pugnal a rapresenta la prontëssa a la dësfèisa, la giustissia, o 'l sacrifissi. A l'é motobin present ant jë scù 'd vàire famije nòbij italian-e e piemontèise.

## Legalità

Ant la pì part dij pais, ël possediment e 'l port d'un pugnal a l'é regolà da lej speciaj. An general, ij pugnal a lama tajanta o a mola a son considerà arme e a peulo nen portesse an pùblich sensa autorisassion.

## Produssion piemontèisa

Ël Piemont a l'é stàit famos për la produssion 'd lame, dzortut an Val d'Ossola e ant ël Canavèis. A esistìo 'd fàbriche 'd cotèj e 'd pugnaj motobin avosà an tra 'l sécol XIX e XX.

## Vos corelà

* Spa
* Co
* Arma bianca
* Assassini
* Giuli Cesar
* Tradiment

## Arferiment