# Granata a man

schema 'd bomba a man
Na **granata a man** a l'é na bomba cita e portàtil, fàita për esse lansà a man a curt ragg. A l'é n'arma ëd supòrt dla fanterìa, efetiva contra le trupe nemise an pòst duert, e contra veìcoj leger. La soa detonassion a l'é controlà da 'n sistema a temp o a contat.

## Stòria

Le prime granate moderne a son comparìe an assedi durant l'Età Moderna (granatié). Soa produssion e dotrin-a 'd dovragi a son dësvlupasse ant la Prima guèra mondial për ël combatiment ant le trincee. Le granate dla Sconda Guèra Mondial a son dventà pì sicure e efetive. Ancheuj a fan part dl'equipagiament standard ëd vàire esércit.

## Part prinsipaj

* **Caria esplosiva**: Generalment TNT, RDX, o 'd composission (Comp B).
* **Invlup estern** (*casing*): An fer o plàstica, a peul esse a righe për prodùe 'd schege o lìss për l'efet dë s-ciòp.
* **Inesch** (*fuze*): Sistema a temp ch'a l'é ativà quand as gava la sicura e a lassa andé la manoja.
* **Manoja** (*spoon* o *lever*): Ch'a ten sarà l'àmola dël temporisator, a l'é tnùa dal portador fin-a a 'l moment dël lans.
* **Sicura** (*safety pin*): Na sicura 'd metal ch'a l'é da gavé prima 'd dovré la granata.

## Sòrt prinsipaj

### Granata ofensiva (a s-ciòp)

L'invlup a l'é liss e l'efet prinsipal a l'é l'onda dë s-ciòp. A l'é bon-a ant ël combatiment ant le posission sarà (edifissi, trincee) përchè a mnassa meno col ch'a la lansa, ch'a peul sté cogià.

* **Esempi**: M67 american-a.

### Granata difensiva (a schege)

L'invlup a l'é quadrëttà o a righe për slansé dë schege letaj an tute le diression quand a esplòd. A deuv esse lansà da tèra për nen colpì 'l lansator.

* **Esempi**: Mk 2 (*pineapple*) american-a, RGD-5 russa, M61.

### Granate speciaj

* **Granata antigas**: Për creé un colp ëd fum o lacrimògen për ël camofagi o l'atach.
* **Granata assordanta** (*flashbang*): Për fé përde l'orientament sensa fé 'd ferìe letaj (sovens dovrà da le fòrse speciaj).
* **Granata incendiaria**: Për causé d'incendi.
* **Granata anti-blindà**: A lansa na caria cava che a penetra ij veicoj.
* **Granata 'd signalassion**: Për comunicassion e fanal ëd socors.

## Sistema 'd funsionament (temporisator)

1. Ël soldà a gava la sicura an tenend sarà la manoja.
2. Quand a lansa, la manoja a së slarga e a lassa l'àmola.
3. L'àmola a mzura un temp curt (2-5 second).
4. A la fin dël temp, l'àmola a lansa un percussor contra l'esplosiv d'ancamin, ch'a fa esplode la caria prinsipal.

## Perìcol e precaussion

Le granate a man a son arzigose për:

* **Temporisator curt**: As deuv nen perd-se 'd temp.
* **Pèis e dimension**: A son pì pesante che na bala.
* **Colp s-ciancant**: Ël nemis a peul tiré andaré la granata (se pa esplodùa).
* **Faliment dël temporisator**: A peul esplode prima o, për maleur, nen esplode e resté armà (UXO - Unexploded Ordnance).

## Ël dovragi ant la tàtica

Le granate a son dovrä ant la bataja:

* Për dëscovré 'l nemis sota copërtura.
* Për netié 'd càmere e trincee.
* Për fé dë sgomber ant l'avansà.
* Për difende na posission.
* Për causé dë sbaruv an tra le trupe nemise.

## Produssion

Le granate a son produvùe an manera massiva da d'industrie militar. Le granate moderne a peulo avèj invlup ëd plàstica rinforsà con fibra 'd véder për manca dë schege precisa e për pèis pì bass.

## Granate e dirit ëd guèra

L'usagi ëd granate ofensive e difensive a l'é regolà da vàire tratà antërnassionaj. Le granate a schege a son considerà arme nen selessive për sò ragg letaj motobin estèis.

## Vardé ëdcò

* Bomba
* Fanterìa
* Tàtica militar
* Esplosiv
* Arme dë stermini 'd massa

## Arferiment