# Elaborator ëd test

Un **elaborator ëd test** (an anglèis *word processor*) a l'é n'aplicassion o strument për creé, modifiché, e formaté document testuaj. A përmet d'anserì test, corege eror, apliché stij ëd formatassion, e gionté element com figure, tàule, o colegament. A l'ha sostituì le màchine da scrive tradissionaj, ofrend flessibilità e possibilità ëd revision. Esempi famos a son Microsoft Word, LibreOffice Writer, e Google Docs.

## **Stòria **Ani 1960**: Sistema primitiv për elaborassion ëd test ant ij mainframe, sensa antërfacia visual.
* **1978**: **WordStar** a dventa ël prim elaborator ëd test popolar për PC.
* **Ani 1980**: **WordPerfect** e **Microsoft Word** a dòmin-o ël mërcà, con funsion avansà com ël **WYSIWYG** ("lòn ch'it vëdde a l'é lòn ch'it oten-e").
* **Ani 1990**: Integrassion dël coretor ortogràfich e dij template.
* **Ani 2000**: Nàssita dj'elaborator an ligna (es. Google Docs) con colaborassion an temp real.
* **Al di d'ancheuj**: Integrassion con AI për coression automàtica e generassion ëd test.

## **Strutura e Component**

Un elaborator ëd test modern a comprend:

* **Editor ëd test**: Àrea për anserì e modifiché ël contnù.
* **FormataSSion**: Stij ëd caràter (grassèt, corsiv), paràgraf, lista, e aliniament.
* **Coretor ortogràfich e gramatical**: Identìfica e coregg j'eror.
* **Template**: Model predefinì për document (es. curriculum, litre).
* **Colegament e rimandi**: Creassion ëd link ipertestuaj e ìndes.
* **Tàule e figure**: Anseriment d'element gràfich e organisassion dij dat.

## **Tipologìe**

1. **Elaborator locaj**: Programa instalà (es. Microsoft Word, LibreOffice Writer).
2. **Elaborator an ligna**: Acessìbil via navigator (es. Google Docs, Zoho Writer).
3. **Elaborator minimalista**: Sensa distrassion, për scrivùa sempia (es. FocusWriter).
4. **Elaborator técnich**: Për document con fòrmole matemàtiche (es. LaTeX).

## **Usagi Pràtich**

j'elaborator ëd test a servo për:

* **Scrivùa creativa**: Romanse, poesìa, senari.
* **Travaj d'ufissi**: litre, report, presentassion.
* **Academia**: Tesi, artìcoj sientìfich, nòte.
* **Legi e contrAtt**: Redassion ëd document legaj.
* **Colaborassion**: Modìfiche condivise an temp real antra pì utent.

## **Avantagi e Svantagi **Avantagi**:
	+ **Flessibilità**: Modìfiche faciaj sensa dovré na goma.
	+ **Organisassion**: Strutura dël document con ìndes e capìtoj.
	+ **Archivi digitaj**: Risparmi ëd carta e spassi.
* **Svantagi**:
	+ **Dipendent da la tecnologìa**: Pèrdita d'acess sensa dispositiv adat.
	+ **Compatibilità**: Problema ëd formà antra programa diferent.
	+ **Distrassion**: Trope funsion për utent ch'a veulo mach scrive.

## **Evolussion Tecnològica **Ani 1980**: IntroduSSion dël **mouse** për selessioné test.
* **Ani 2000**: Sincronisassion an ligna e version ëd backup automàtich.
* **Al di d'ancheuj**:
	+ **AI integrà**: Sugeriment ëd paròle, tradussion automàtica.
	+ **Vos a test**: Detatura vocaj për anseriment sensa tastadura.
	+ **Compatibilità con dispositiv mobij**: Aplicassion për smartphone e tablet.

## **Arferiment**

1. Bergin, T. J. (2006). \*The Origins of Word Processing Software\*. IEEE Annals of the History of Computing.
2. McFedries, P. (2012). \*Microsoft Word 2013 In Depth\*. Que Publishing.

## **Ligam esterne Stòria dj'elaborator ëd test (Computer History Museum)
* Documentassion ëd LibreOffice Writer